II OSK 1875/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku K. M. o zmianę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt II OZ 921/17, odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen postanawia odmówić zmiany postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt II OZ 921/17.

Postanowieniem z 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 171/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku K. M. (dalej: "Skarżąca") o wstrzymanie zaskarżonej decyzji w sprawie z jej skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] listopada 2016 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji, wskazując, że udzielenie ochrony tymczasowej do czasu zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego decyzji skutkującej wydaleniem cudzoziemca stanowi o zachowaniu standardów rzetelnej procedury oraz ma na celu urzeczywistnienie prawa strony do sądu. Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaskarżył je w całości, zarzucając mu naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez orzeczenie o wstrzymaniu wykonania decyzji, pomimo braku wykazania przez stronę skarżącą realizacji którejkolwiek z przesłanek wstrzymania wykonania oraz pomimo braku wskazania w uzasadnieniu postanowienia konkretnych okoliczności wskazujących na to, że wstrzymanie wykonania decyzji jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 września 2017 r., sygn. akt II OZ 921/17, uchylił zaskarżone postanowienie i odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji, wskazując, że Sąd I instancji nie dokonał prawidłowej oceny zawartych w powołanym przepisie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd podkreślił, że z uwagi na ustanowienie pełnomocnika Skarżąca i jej dzieci mają zagwarantowaną realizację prawa do sądu oraz reprezentację w postępowaniu administracyjnym. Sąd zaznaczył przy tym, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym przeprowadza się postępowanie dowodowe ograniczone do dowodu z dokumentów, w związku z czym udział osobisty Skarżącej nie jest konieczny i występuje na zasadzie wyjątku. Sąd odnotował także, że Skarżąca nie przedstawiła dowodów wskazujących, iż jej wyjazd spowoduje dalsze pogorszenie sytuacji ekonomicznej Skarżącej co najmniej w znacznym stopniu. Podkreślił przy tym, że Skarżąca wprawdzie zostanie pozbawiona środków finansowych przeznaczonych na pomoc osobom ubiegającym się o nadanie statusu uchodźcy, ale może wystąpić o odpowiednią pomoc w kraju pochodzenia. Zdaniem Sądu również wykazane przez Skarżącą schorzenia dzieci i ich leczenie, które może być prowadzone w kraju pochodzenia, nie spowodują znacznej szkody czy trudnych do odwrócenia skutków. W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że wykonanie decyzji uniemożliwi kontynuację leczenia jej oraz jej rodziny oraz dochodzenie praw na podstawie złożonej skargi kasacyjnej. Ponadto Skarżąca wskazała na fakt urodzenia kolejnego dziecka na terytorium Polski i jego ochronę wynikającą z Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz Konwencję o prawach dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Jednocześnie w myśl art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności, wydane na podstawie § 2 i 3, sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że z treści art. 61 § 4 p.p.s.a. wynika, iż na podstawie tego przepisu sąd administracyjny może zmienić postanowienie odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności i wstrzymać jego wykonanie. Podstawą do podjęcia takiego orzeczenia jest zmiana okoliczności sprawy i w ramach tej zmiany zaistnienie jednej z przesłanek uzasadniających zastosowanie ochrony tymczasowej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II OZ 633/18). Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11). Podmiot występujący o wstrzymanie wykonania decyzji nie może oczekiwać od sądu, aby wyręczył go w poszukiwaniu dowodów przemawiających za wstrzymaniem zaskarżonego aktu. Brak należytego uzasadnienia żądania o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wyklucza dokonywanie jego merytorycznej oceny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2006 r., sygn. akt II FZ 585/06). W ocenie Sądu uwagi te należy odnieść również wobec treści art. 61 § 4 p.p.s.a., w związku z czym także zmiana okoliczności przemawiających za zmianą postanowienia odmawiającego wstrzymania zaskarżonej decyzji musi zostać odpowiednio przez wnioskodawcę wykazana. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca nie wykazała, że w rozpoznawanej sprawie doszło do zmiany okoliczności, o której mowa w art. 61 § 4 p.p.s.a. Jak wynika z wniosku o zmianę postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Skarżąca podstaw wstrzymania upatruje w konieczności dochodzenia swoich praw przed sądem oraz kontynuacji leczenia prowadzonego w odniesieniu do niej oraz jej rodziny. W tym miejscu należy odnotować, że okoliczności te były przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z 22 września 2017 r., sygn. akt II OZ 921/17, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, wskazując, iż prawa Skarżącej w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym i postępowaniach administracyjnych przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oraz możliwość kontynuacji leczenia w kraju pochodzenia. Rozpoznając wniosek o zmianę tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że Skarżąca nie przedstawiła nowych okoliczności uzasadniających, iż leczenie jej i jej członków rodziny nie może być kontynuowane w kraju pochodzenia. Należy także wskazać, że postępowanie sądowoadministracyjne kontynuowane w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej toczy według tych samych reguł, co postępowanie przed sądem I instancji o czym świadczy treść art. 193 p.p.s.a. W konsekwencji powyższego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje uproszczone postępowanie dowodowe ograniczone do prowadzenia dowodów z dokumentów, w związku z czym stawiennictwo stron przed sądem nie jest obowiązkowe, a przedstawieniu argumentów strony wnoszącej skargę kasacyjną służy właśnie ta skarga i ewentualne inne pisma procesowe. Tym samym w sytuacji ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego oraz zawarcia stosownej argumentacji w skardze kasacyjnej w sprawie nie występują okoliczności wskazujące na wystąpienie ryzyka pozbawienia Skarżącej prawa do sądu. Jednocześnie odnosząc się do kwestii urodzenia się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dziecka Skarżącej należy wyjaśnić, że zmiana postanowienia odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest możliwa, jeżeli zmienią się okoliczności sprawy. Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności takie nie zaszły. W chwili wydawania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z 22 września 2017 r. uchylającego postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na terenie Polski wraz ze Skarżącą i jej mężem przebywało już dwoje dzieci, z których jedno urodziło się w Polsce. Tym samym urodzenie na terytorium Polski kolejnego dziecka nie zmienia sytuacji Skarżącej w sposób istotny z punktu widzenia możliwości zmiany postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Na marginesie powyższego wskazać należy, że w ocenie Sądu obowiązujące przepisy dotyczące ochrony praw dzieci nie prowadzą do automatycznego wstrzymywania wykonania decyzji zobowiązujących rodziców do powrotu do kraju pochodzenia w ten sposób, że uchylają stosowanie art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Sądu również w przypadku postępowań z udziałem małoletnich dzieci wnioskodawcy w celu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w dalszym ciągu istnieje konieczność wykazania wystąpienia co najmniej jednej z przesłanek wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Mając na uwadze, że Skarżąca nie wykazała, iż w sprawie wystąpiły zmienione okoliczności przemawiające za zmianą postanowienia odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, w ocenie naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do zmiany postanowienia z 22 września 2017 r., sygn. akt II OZ 921/17. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 61 § 4 i 5 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.