II OSK 1791/16

Dnia 22 czerwca 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia del. WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant sekretarz sądowy Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 1926/15 w sprawie ze skargi E. Sz. i T. Sz. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2 odstępuje od zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1926/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi E. S. i T. S., uchylił decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2015 r., znak [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2015 r., w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego orzekł o skreśleniu z rejestru zabytków budynku dworu położonego w R. W., gm. L., wpisanego wraz z parkiem krajobrazowym do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Konserwatora Zabytków m. st. Warszawy, z dnia [...] sierpnia 1979 r., znak: [...]. Powołał się na art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r. poz. 1446). Minister ustalił, że wpisany do rejestru zabytków dwór w toku robót budowlanych został rozebrany i odbudowany. Z oryginalnej substancji zabytkowej dworu pozostały jedynie dwie pary kolumn toskańskich wraz z postumentem z trzema schodkami. Na podstawie opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa organ uznał, że nowy obiekt ma jedynie wartość w kontekście integralności wpisanego do rejestru zabytków zespołu dworsko-parkowego, lecz jako budowla współczesna, będąca jedynie elementem parkowej kompozycji, nie posiada wartości zabytkowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący T. S. podniósł, że wszystkie prace w trakcie odbudowy zostały wykonane zgodnie z nadzorem konserwatorskim. Budynek dokładnie odtwarza formę, kształt i wygląd elewacji. Stwierdził, że ponieśli koszty związane z odbudową, jak się obecnie twierdzi nieistniejącego zabytku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. Organ wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] sierpnia 1979 r. jest ostateczna i znajduje się w obiegu prawnym. Z treści ww. decyzji wynika, że przedmiotem ochrony jest założenie dworskie w R. W., które tworzą dwa elementy: dwór i park. W ocenie organu, analiza materiału dowodowego sprawy prowadzi do wniosku, że obecnie istniejący budynek dworu jest współczesnym obiektem, wzniesionym w całości od nowa, przy użyciu współczesnych technologii i materiałów budowlanych. Jedynym elementem aktualnie zachowanym z historycznego budynku są dwie pary kolumn toskańskich. Właściwy miejscowo wojewódzki konserwator zabytków w 2002 r. pozwolił na zrealizowanie inwestycji na terenie założenia dworskiego w R. W., zgodnie z "Projektem budowlanym architektoniczno-konstrukcyjnego odbudowy budynku mieszkalnego z poddaszem w zabudowie siedliskowej, działka nr [...] R. W., gmina L.". Z treści projektu wynika, że przedmiotem opracowania jest "odbudowa budynku mieszkalnego" uściślając: "Budynek powstanie w miejscu dworku istniejącego w miejscowości R. W. W nowy budynek będzie włączony oryginalny frontowy tympanon. Pozostałe fragmenty murów wraz z fundamentami zostaną odbudowane. Dawny dworek zostanie odtworzony w kształcie maksymalnie zbliżonym do domniemanego oryginalnego, do czego podstawą jest "Inwentaryzacja Architektoniczno- Budowlana Dworu w R. W., gmina L. działka [...] opracowana przez Pracownię Architektoniczną J. K. Data opracowania: wrzesień 2001." W toku prac budowlanych w dzienniku budowy we wrześniu 2002 r odnotowano fakt konieczności rozbiórki wszystkich ścian nośnych ze wskazaniem "pozostawić kolumny portyku". Zdaniem organu, dane o stanie zachowania budynku dworu w R. W. w 2002 r. pozwalają na przypuszczenie, iż stan techniczny elementów konstrukcyjnych tego obiektu nie pozwalał na przeprowadzenie prac remontowych. Stąd też, prawdopodobnie podstawą wydania pozwolenia na rekonstrukcję tego dworu (ze wskazanymi wyżej zmianami w bryle) było przekonanie, iż w tym stanie jedyną i podstawową wartością tego obiektu jest jego byt, jako elementu kompozycji założenia dworskiego w R. W. Pozwolenie na wykonanie całkowitej rekonstrukcji dworu z zachowaniem jedynie oryginalnego tympanonu (a później pozostawienia kolumn portyku) zostało wydane przy świadomości, że utracony zostanie walor autentyczności substancji historycznej, mogą natomiast zostać zachowane wartości artystyczne związane z funkcjonowaniem budynku jako elementu kompozycji przestrzennej założenia parkowo-dworskiego w R. W. Powyższa okoliczność, przy wcześniej poczynionych założeniach, w ocenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, była uzasadniona. Zdaniem Ministra, zrekonstruowany dwór jako obiekt pozbawiony autentyczności, nie posiada już samoistnych wartości zabytkowych, które wymagałyby utrzymania reżimu ochrony konserwatorskiej wynikającego z wpisu do rejestru zabytków. Obecnie nowy budynek pełni rolę porządkującej dominanty w zespole dworskim w R. W. oraz imituje dawny typ zabudowy dworskiej. Oznacza to, iż w strukturze zabytku wpisanego do rejestru zabytków tj. założenia dworskiego, koniecznej wymianie uległ jeden z jego elementów. Wzniesienie nowego obiektu w miejscu dawnego dworu w formie historycznej, nie niosło ze sobą zagrożenia dla warunków ochrony konserwatorskiej w odniesieniu do zachowanej kompozycji przestrzennej ww. założenia. Było więc dopuszczalne z punktu widzenia konserwatorskiego. Dla skreślenia budynku dworu z rejestru zabytków aspektem drugorzędnym jest sprawa odstąpienia przez inwestora od zatwierdzonego projektu budowlanego. Zdaniem organu zmiany w realizacji projektu budowlanego mogą być natomiast istotne w kontekście ich wpływu na zachowane wartości zabytkowe całości założenia parkowo- przestrzennego nadal wpisanego do rejestru zabytków. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, iż zachodzą przesłanki ustawowe pozwalające na skreślenie omawianego budynku z rejestru zabytków, jako jednego z elementów założenia dworskiego w R. W. W ocenie organu, częściowe skreślenie jednego z elementów założenia dworskiego w R. W. nie spowoduje utraty wartości zabytkowej ww. założenia, która była podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Nadal zachowany będzie oryginalny jego układ przestrzenny, który stanowi "przykład założenia dworskiego z XIX w. na Mazowszu i posiada duże wartości przyrodnicze i ekologiczne". Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli właściciele zabytku T. S. i E. S. zarzucając naruszenie: - art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez skreślenie z rejestru zabytków budynku dworu położonego w R. W., gm. L., wpisanego do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją Konserwatora Zabytków m. st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 1979 r.; - art. 8 K.p.a. w związku z art. 4 pkt 1) ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skargi. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę. Sąd wskazał, że stosownie do art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma miejsce m. in. w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Przy czym instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku. W ocenie Sądu, stanowisko Ministra Kultury i Dziedzictwa, iż zrekonstruowany dwór jako obiekt pozbawiony autentyczności, nie posiada już samoistnych wartości zabytkowych stoi w sprzeczności z wcześniejszymi działaniami Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który udzielił zgody na odbudowanie obiektu mając świadomość, iż odbudowa dworu łączy się z utratą jego autentyczności. Sąd odnotował, że odbudowa dworu była prowadzona w oparciu o decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2002r, Nr [...], której nie odnaleziono w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Decyzja ta zezwalała na prowadzenie prac budowlanych polegających na odtworzeniu dawnego dworu w kształcie maksymalnie zbliżonym do domniemanego oryginalnego, do czego podstawą była Inwentaryzacja Architektoniczno- Budowlana Dworu. Sąd stwierdził, że zezwalając na odbudowę dworu organ konserwatorski miał świadomość, że utracony zostanie walor autentyczności substancji historycznej, a pomimo tego inwestycja objęta była ochroną konserwatorską. Zdaniem Sądu, skoro Wojewódzki Konserwator Zabytków wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r. wiedział, że utracony zostanie walor autentyczności substancji historycznej to niezrozumiała jest negatywna ocena Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, iż pozbawienie autentyczności obiektu powoduje utratę samoistnych wartości zabytkowych. Według Sądu, Minister nie wyjaśnił i nie ocenił dlaczego uznał, że dwór pozbawiony został wartości artystycznych związanych z funkcjonowaniem budynku jako elementu kompozycji przestrzennej założenia parkowo-dworskiego. Sąd wyraził pogląd, zgodnie z którym, obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony, jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości. Z decyzji Konserwatora Zabytków m. st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 1979 r., znak: [...], zdaniem Sądu wynika, że do rejestru zabytków został wpisany dwór murowany z XIX w. i park krajobrazowym jako przykład założenia dworskiego z XIX w. na Mazowszu. Treść wpisu oznacza, w ocenie Sądu, że mamy do czynienia z jednolitym zabytkiem stanowiącym przykład założenia dworskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że Minister nie ustosunkował się do przedstawionych przez skarżących argumentów. Pominął dokumentację złożoną przy piśmie z dnia 1 stycznia 2014 r. Nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, czym naruszył art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Skargę kasacyjną wniósł Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: - art. 134 § 1 P.p.s.a., art. 135 P.p.s.a., art. 141 § 4 P.p.s.a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 K.p.a. poprzez uchylenie obu decyzji organu wynikające z błędnego ustalenia, że w przedmiotowej sprawie organ konserwatorski nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w celu załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli i nie uzasadnił należycie swoich decyzji, - art. 3 § 1 P.p.s.a., 135 P.p.s.a., art. 141 § 4 P.p.s.a poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku, dlaczego przy założeniu, że całe założenie dworskie nie utraciło wartości zabytkowej "skarżący trafnie podnoszą, że odbudowany dwór nadal jest zabytkiem i nie powinien utracić ochrony konserwatorskiej", niewyjaśnienie, dlaczego dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w przedmiotowej sprawie miało znaczenie odstąpienie przez inwestora od zatwierdzonego projektu budowlanego, jak również niewyjaśnienie jaki związek ma porównanie wymiany substancji zabytkowej Zamku Królewskiego i warszawskiej Starówki w wyniku odbudowy do wymiany substancji zabytkowej budynku dawnego dworu, a uchyleniem decyzji organu. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne Minister wniósł o uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie na rzecz organu od skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Od razu stwierdzić należy, że okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., w niniejszej sprawie nie zachodzą. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez uchylenie obu decyzji organu wynikające z błędnego ustalenia, że organ konserwatorski nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w celu załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli i nie uzasadnił należycie swoich decyzji. W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Sąd pierwszej instancji rozpoznał skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2015 r., znak [...] i wydał wyrok uchylający tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra z dnia [...] stycznia 2015 r. Orzeczeniem tym nie rozstrzygnął innej sprawy administracyjnej. Nie wydał zatem orzeczenia poza granicami skargi. W myśl natomiast art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia te wymogi. Zarzutu błędnej oceny stanu faktycznego nie można natomiast skutecznie stawiać z powołaniem się na art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. Ponadto, należy podkreślić, że przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. odnosi się do uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego, a nie do uzasadnienia decyzji. To, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 135 P.p.s.a. zależy od tego, czy zachodziły podstawy do uwzględnienia skargi. Naruszenia sformułowane jako błędne zakwestionowanie postępowania wyjaśniającego organu oraz uzasadnienia obu decyzji, powiązane są z powołanymi również w analizowanej podstawie kasacji przepisami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Od razu należy stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. jest trafny. Obowiązkiem organu jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w odniesieniu do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego. W niniejszej sprawie chodzi o przepis art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r. poz. 1446 ze zm. – obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 2187 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. W trakcie postępowania administracyjnego w sprawie o skreślenie z rejestru organy ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości, że wpisany do rejestru dwór został całkowicie rozebrany. W wyniku robót budowlanych, które stanowiły odbudowę, w rozumieniu art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego w związku z art. 3 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami, powstał nowy obiekt, wykonany z nowych, współczesnych materiałów. Z oryginalnych elementów dworu przy odbudowie wykorzystano dwie pary kolumn toskańskich wraz z postumentem z trzema schodkami. Tego rodzaju odtworzenie obiektu zostało poddane ocenie specjalistycznej w postaci opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Opinia ta wskazuje na to, że na skutek doprowadzenia do ruiny, a następnie całkowitej wymiany pierwotnej substancji zabytkowej, budynek utracił wartości historyczne. Organy ustaliły zatem istotną okoliczność faktyczną, tzn. unicestwienie obiektu jak i okoliczność z pogranicza faktów i ich oceny prawnej, tj. utratę wartości historycznej. Okoliczności te wyczerpują przesłanki, o których mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W stosunku do tych ustaleń Sąd pierwszej instancji nie wskazał naruszeń procesowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Tych istotnych ustaleń nie podważają także, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, dokumenty przedłożone przez skarżących: materiały fotograficzne, wpisy w dzienniku budowy, projekt budowlany odbudowy budynku mieszkalnego, stanowiący załącznik do decyzji nr [...], a także dokumenty obrazujące stan zabytku (notatka służbowa z 5 kwietnia 1984 r., decyzja z dnia [...] sierpnia 1991 r. zatwierdzająca plan realizacyjny kapitalnego remontu, pismo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 25 sierpnia 1994 r., decyzja z dnia [...] kwietnia 1999 r. o wyrażeniu zgody na przeniesienie własności zabytku na rzecz Jerzego Gronowskiego). Natomiast podkreślenia wymaga, że w projekt budowlany od samego początku posługiwał się określeniem odbudowa budynku mieszkalnego. W projekcie uściślono, że budynek powstanie w miejscu dworku istniejącego. W części projektu opisującej stan zagospodarowania wpisano, że istniejące obiekty stanowią ruiny budynku mieszkalnego. Także w dołączonej do projektu budowlanego decyzji z dnia [...] kwietnia 2002 r. o ustaleniu warunków zabudowy jest mowa o odbudowie dworku z parkiem. Opis techniczny do projektu budowlanego również przewidywał powstanie budynku w miejscu istniejącego dworku. W nowy budynek miał być włączony jedynie frontowy tympanon. Pozostałe fragmenty murów wraz z fundamentami miały zostać odbudowane. Warto zauważyć, że pogląd, według którego, konieczność rekonstrukcji oznacza, iż budynek utracił wartość zabytkową na skutek całkowitego zniszczenia, był już wyrażany na tle art. 16 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150 ze zm.) – patrz m.in. wyrok NSA z dnia 28 lipca 1994 r., sygn. akt I SA 1140/93. Nie było podstaw do przyjęcia, że organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Ocena materiału dowodowego przeprowadzona przez Ministra nie przekracza granic swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Konieczne jest stwierdzenie, że ustalenie w zakresie utraty wartości historycznej przez poprzednio wpisany do rejestru dwór zostało oparte na opinii specjalistycznej mającej charakter opinii biegłego (art. 84 § 1 K.p.a.). Dowód ten podlegał ocenie organu. Skoro ani materiał dowodowy zebrany z urzędu, ani dowody przedłożone przez stronę, nie podważyły specjalistycznej oceny wyrażonej w opinii, a nawet nie zawierały ocen specjalistycznych w zakresie wartości historycznej odbudowanego budynku, to Minister nie miał podstaw do zakwestionowania wniosków wynikających z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra zawiera elementy wymagane dyspozycją art. 107 § 3 K.p.a. Sąd pierwszej instancji nie wskazał materiału dowodowego, odnoszącego się do okoliczności istotnych, który rzeczywiście został przez Ministra pominięty, a także nie skonkretyzował na czym miałoby polegać naruszenie art. 80 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. Natomiast stanowisko Sądu zawierające się w sformułowaniu "organ ma obowiązek ustalenia i rozważenia stanu faktycznego w możliwie najdokładniejszy sposób, dokonania subsumcji, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie poparte logicznymi argumentami powinno być ich konsekwencją" tylko wtedy mogłoby stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyby Sąd wykazał, że materiał dowodowy nie został zebrany w sposób wyczerpujący, doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, a uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Drugi zarzut ma istocie charakter materialnoprawny. Niezależnie od wadliwości polegającej na określeniu tego zarzutu jako procesowego, można stwierdzić, że stanowisko Sądu pierwszej instancji narusza art. 3 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Mimo skreślenia dworu z rejestru zabytków, możliwe jest utrzymanie wpisu w zakresie założenia parkowo-dworskiego. Konieczne jest odnotowanie, że uzasadnieniem dla decyzji z dnia [...] sierpnia 1979 r. o wpisaniu dworu i parku do rejestru zabytków była ocena, według której, obiekt stanowi przykład założenia dworskiego z XIX w. na Mazowszu i posiada duże wartości przyrodnicze i ekologiczne. Odtworzenie budynku mieszkalnego według wskazań władz konserwatorskich umożliwiło zachowanie założenia dworskiego. Nie ma podstaw do przyjęcia, że utrzymanie wpisu założenia parkowo-dworskiego jest możliwe tylko przy utrzymaniu wpisu w zakresie odbudowanego obiektu. Odnosząc się do podnoszonego przez Sąd pierwszej instancji zagadnienia niekonsekwencji organów konserwatorskich, zauważyć należy przede wszystkim, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący zostali wprost poinformowani, iż po wykonaniu robót budowlanych dwór zostanie skreślony z listy zabytków. Okoliczność ta nie ma jednak wpływu na wynik sprawy. Skreślenie z listy zabytków jest instytucją prawa materialnego, która w świetle art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ma charakter obiektywny. Konsekwencją zniszczenia zabytku w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej jest skreślenie z rejestru zabytków. Nadto, jak już wynika z powyższych rozważań, z działań organów administracyjnych, organu ustalającego warunki zabudowy oraz organu konserwacji zabytków, poprzedzających roboty budowlane, wynikało, że na skutek tych robót dojdzie do odbudowy, a więc do powstania nowego obiektu budowlanego, w miejsce już zrujnowanego dworu. Wreszcie, przekonująca jest argumentacja, według której, rekonstrukcja dworu zgodna ze wskazówkami organu ochrony zabytków miała na celu zachowanie wpisu do rejestru założenia podworskiego wraz z parkiem. Nie jest więc zasadna teza, że doszło do naruszenia sformułowanej w art. 7 K.p.a. zasady nakazującej załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Z uwagi na naruszenie procesowe oraz materialne, należało uchylić zaskarżony wyrok. Istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona. Na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylono zatem zaskarżony wyrok i oddalono skargę. Odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 207 § 2 P.p.s.a.