II OSK 1746/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. NSA Jerzy Stankowski Protokolant sekretarz sądowy Aleksandra Zbraniborska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych A.B. i H.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 609/20 w sprawie ze skargi A.B. i H.B. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 14 lipca 2020 r. nr AB-II.7840.6.8.2019.PA w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę 1.uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, 2.odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zaskarżonym wyrokiem z 18 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 609/20 oddalił skargi A.B. (dalej: "skarżąca") oraz H.B. (dalej: "skarżący") na decyzję Wojewody Podlaskiego z 14 lipca 2020 r., nr AB-II.7840.6.8.2019.PA w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i wydania pozwolenia na budowę. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Jednocześnie zwróciła się o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jak również rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego jak również przepisów postępowania, w tym m.in. zwróciła uwagę na brak poinformowania stron o terminie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku, co skutkowało odebraniem możliwości zaprezentowania i poparcia stanowiska zawartego w skardze poprzez przedstawienia specjalnie przygotowanych na rozprawę rysunków i ustnego stanowiska, co najprawdopodobniej zdecydowało o pobieżnym potraktowaniu sprawy i wydaniu bezkrytycznego wyroku. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną złożył także skarżący, w której wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zwrócił się również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jak również rozpoznanie sprawy na rozprawie. W skardze kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych enumeratywnie w § 2 pkt 1-6 tego przepisu. Stosownie do art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki NSA: z 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05; 13 października 2005 r., FSK 2356/04; 27 października 2020 r., II OSK 1697/20). Z akt sądowych wynika, że Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zarządzeniem z 8 lutego 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm. dalej "ustawa covidowa"). Strony postępowania nie zostały pisemnie poinformowane o wyznaczeniu terminu posiedzenia niejawnego jak również o możliwości przedstawienia swojego stanowiska w sprawie przed rozpoczęciem tego posiedzenia. Wskazać należy, iż rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, na podstawie w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej jest dopuszczalne i samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Prawo do publicznej rozprawy nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu na m.in. zdrowie publiczne (por: wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., II OSK 1802/21). Odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno jednak następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego. Za najważniejsze dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego należy uznać zagwarantowanie prawa do obrony (por: wyroki NSA z: 24 sierpnia 2023 r., II OSK 2778/20; 28 czerwca 2022 r., II OSK 1442/21; 2 czerwca 2021 r., III OSK 3462/21; 12 kwietnia 2022 r., II OSK 1802/21). W warunkach stanu epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim przez pisemne powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym jak i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Ponadto jeżeli o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to tym bardziej należy przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por: wyroki NSA: z dnia 16 marca 2022 r., I OSK 1142/21; z 2 czerwca 2021 r., III OSK 3462/21). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak pisemnego zawiadomienia o terminie posiedzenia jak również o możliwości przedstawienia swojego stanowiska jak i dokumentów przed jego rozpoczęciem doprowadziło do pozbawienia skarżących możności obrony swych praw, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W konsekwencji prowadzi to do konieczności stwierdzenia nieważności postępowania, które toczyło się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku. W zakresie podniesionych w skargach kasacyjnych zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i pozostałych zarzutów prawa procesowego wyjaśnienia wymaga, że na tym etapie postępowania ich ocena byłaby przedwczesna. Stwierdzenie pozbawienia strony możności obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stwarza sytuację, w której sąd odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki NSA z: 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05; 11 lipca 2017 r., II OSK 2024/16; 28 listopada 2017 r., II GSK 1109/16). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, że zachodzi w sprawie szczególny przypadek, o którym mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a.