II OSK 167/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku D. K. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi kasacyjnej D.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 328/24 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 15 grudnia 2023 r. nr WINB-WOA.7721.364.2023.TA w przedmiocie rozbiórki budynku postanawia: oddalić wniosek.

Wyrokiem z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 328/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę D. K. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 15 grudnia 2023 r. w przedmiocie rozbiórki budynku. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł D. K. W skardze kasacyjnej zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wobec niemożliwości odwrócenia jej skutków w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd oraz możliwości występowania niepowetowanej szkody po stronie skarżącego kasacyjnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści przepisu art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej: p.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Jednakże, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Przywołany powyżej art. 61 § 3 p.p.s.a., choć przewiduje możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na wniosek strony, to uzależnia skorzystanie z takiego środka prawnego do sytuacji, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Możliwość udzielenia ochrony tymczasowej została zatem ograniczona od wystąpienia jednej z dwóch przesłanek zawartych w omawianym przepisie. Obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z tychże przesłanek. Innymi słowy, uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku, poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi w sposób przekonywujący pokazać konkretne relacje między brakiem wstrzymania zaskarżonej decyzji, a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 p.p.s.a. Nie chodzi przy tym o jakiekolwiek skutki i jakąkolwiek szkodę, ale o szkodę i skutki kwalifikowane, tzn. przekraczające normalne następstwa związane z wykonywaniem aktu. Do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, konieczne jest wykazanie takiej szkody, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Rozbiórka budynku ze swej istoty prowadzi do zmiany w rzeczywistości, której wyrazem jest zaprzestanie istnienia obiektu budowlanego w dotychczasowej formie lub w ogóle. Budynek przestaje istnieć, a jego przywrócenie do stanu poprzedniego łączy się z wykonaniem na nowo robót budowlanych, co osadzone jest w czasie i angażuje określone siły i środki finansowe. Taki stan dotyczy jednak każdej rozbiórki, w związku z tym w przypadku nakazu rozbiórki okoliczności te nie powinny być rozpatrywane każdorazowo jako przesłanka wstrzymania, bowiem są to normalne skutki wykonania tej decyzji. Nie jest to różnoznaczne z dopuszczeniem na zasadzie automatyzmu do sytuacji, że w każdym przypadku, bez względu na przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., zasadne byłoby wstrzymywanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na jej skutek w postaci nakazu rozbiórki. Możliwości takiej ustawodawca nie przewidział stawiając wymóg, by to strona uprawdopodobniła przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. Skutkuje to tym, że wykazanie przesłanek wstrzymania wykonania decyzji wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. wymaga odwołania się do konkretnych uwarunkowań podjętego przez organ działania, które powinny odnosić się zarówno do sytuacji osobistej wnioskodawcy, jak i uwzględniać również, między innymi, następstwa odstąpienia od przeprowadzenia robót rozbiórkowych. Okolicznościami o charakterze "trudnych do odwrócenia skutków", powinny być takie okoliczności, które powodują w związku z rozbiórką dalej idące skutki niż typowe, których nie sposób odwrócić. W orzecznictwie uznaje się za nie przykładowo utratę jedynego miejsca zamieszkania, miejsca prowadzenia działalności, skutkującego brakiem możliwości jej wykonywania, czy sprowadzenie zagrożenia dla życia i zdrowia innych osób (por. post. NSA z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 2580/21). Z kolei użycie w art. 61 § 3 p.p.s.a. wobec szkody kwantyfikatora "znaczna" wskazuje, że chodzi tu o rozmiar szkody – nie każda szkoda ma charakter znaczny. Ustalenie, że grożąca szkoda jest szkodą znaczną, jest możliwe na podstawie analizy okoliczności konkretnej sprawy. Można o niej mówić, jeżeli rozmiary szkody wywołanej zwykle wykonaniem zaskarżonego aktu są większe niż zwykle wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju (por. R. Sawuła, Wstrzymanie wykonania rozstrzygnięć wydawanych w postępowaniu administracyjnym, Przemyśl – Rzeszów, 2008, s. 356). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że wykonanie zaskarżonej decyzji przed prawomocnym zakończeniem postępowania może spowodować tego typu skutki. Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie zawiera argumentacji ukazującej indywidualne uwarunkowania podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które odnosiłyby się do sytuacji osobistej wnioskodawcy, jak i uwzględniały następstwa odstąpienia od przeprowadzenia robót rozbiórkowych. Wniosek w tym zakresie ma charakter ogólnikowy, wskazuje wyłącznie na samą niemożliwość odwrócenia skutków zaskarżonej decyzji w przypadku uwzględnienia skargi oraz prawdopodobieństwo wystąpienia niepowetowanej szkody po stronie skarżącego. Tak lapidarna argumentacja wniosku, nie odniesiona do konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych dotyczących osoby wnioskodawcy, w świetle powyżej przedstawionych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, nie mogła odnieść skutku w postaci zastosowania ochrony tymczasowej. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a.