II OSK 1582/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron sędzia NSA Jerzy Siegień Protokolant starszy asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 851/20 w sprawie ze skargi C. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 29 stycznia 2020 r. znak: DOZ-OAiK.650.1175.2019.ML.2 w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od C. S. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 stycznia 2021 r. sygn. akt VII SA/WA 851/20 oddalił skargę C. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 29 stycznia 2020 r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z 30 lipca 2019 r. wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa: 1) [...] założenie parkowe, z czytelnym historycznym układem kompozycyjnym i starodrzewem ([...]); 2) budynek [...] – skrzydło wschodnie i północne [...]; 3) budynek [...]; 4) budynek [...]; 5) budynek [...]; 6) budynek [...], z podstawowym układem funkcjonalnym holu parteru i piętra [...]; 7) budynek [...]; 8) budynek [...], ogrodem i przylegającym terenem użyteczności publicznej, oraz z układem funkcjonalnym sali balowej [...]; zlokalizowanych na działkach: [...], tworzące we wskazanym obszarze funkcjonalnie i przestrzennie powiązany historyczny zespół zakładu [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] zostało ujęte w rejestrze [...]. Od [...] podejmowano szeroko zakrojone inwestycje, takie jak budowa [...] z salą balową (obecnie [...]) i założenie parku [...] (o powierzchni ok. 2 ha). Okres największej świetności [...] był związany z osobą doktora W. D. , który od [...], wraz z bratem, był właścicielem [...]. Z ich inicjatywy prowadzone były takie inwestycje, jak budowa nowego budynku [...]. W latach 30-tych XX w. zespół posiadał rangę [...] użyteczności publicznej, był bardzo popularny. Po drugiej wojnie światowej, w 1951 r, [...] przeszło na własność państwa. W latach 1958-1961 oraz w latach późniejszych były prowadzone generalne remonty budynków. W XXI wieku [...] stało się ponownie własnością prywatną. Organ pierwszej instancji podkreślił, że będące przedmiotem wpisu do rejestru zabytków nieruchomych zabytkowe obiekty architektury i obszary zieleni stanowią całość historycznego [...], na obszarze funkcjonalnie, przestrzennie oraz estetycznie powiązanym zielenią parkową i układem komunikacyjnym. Zespól ten swoją niezmienną od połowy XIX w. do czasów obecnych funkcją, rolą w lokalnym krajobrazie oraz rozwoju społeczno-gospodarczym miejscowości jest w ocenie organu materialnym świadectwem lokalnej historii. Cała historia oraz struktura ruralistyczna [...] opiera się o zakład [...]. Podano, że zespół posiada znaczne wartości historyczne, zwłaszcza w kontekście badań historycznych nad rozwojem tego założenia przestrzennego, jego roli w krajobrazie czy randze w kontekście innych założeń [...] w regionie, tkwiące w każdej fazie jego powstania, również tej powojennej. Wartości artystyczne rozpoznawalne są zarówno w poszczególnych obiektach, indywidualnie i starannie zaprojektowanych, umiejętnie przebudowywanych w okresie powojennym, jak też wynikają z relacji przestrzennych, kompozycji i wzajemnych powiązań poszczególnych budynków i zieleni parkowej , ogrodu i układu wodnego. Powołano się też na wartości naukowe zespołu, wskazując na możliwości badania rozwoju [...], poszczególnych etapów modernizacji i rozbudowy oraz przemian przestrzennych i funkcjonalnych. W odwołaniu od tej decyzji C. S., jeden z właścicieli, zarzucił brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego m.in. w zakresie: stanu zachowania obiektów (który uległ zmianie w okresie od wszczęcia postępowania do dnia wniesienia odwołania), drzewostanu (w tym starodrzewu) znajdującego się na terenie [...], ogrodu [...], wartości historycznej, artystycznej i naukowej działek nr [...]. Zdaniem skarżącego nieruchomości objęte ochroną konserwatorską nie posiadają wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2067 ze zm.) dalej ustawa. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z 29 stycznia 2020 r. utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie kilkukrotnie przeprowadzano oględziny, a ponadto w aktach znajdują się też notatki służbowe (ostatnia z kwietnia 2019 r.), aktualizujące stan zachowania zespołu. Minister wskazał, że wtórne przekształcenia [...], w tym wprowadzona w latach 70. i 80. XX w. zabudowa, nie miały negatywnego wpływu na walory kompozycyjne tego obszaru. Park [...] zachował się w historycznych granicach, posiada czytelną kompozycję z aleją główną, obszarami nasadzeń i polaną (dawnym sadem) oraz układem wodnym, co przekłada się na jego naturalistyczny, krajobrazowy charakter. Drzewostan parku jest różnorodny i składa się ze starodrzewu i nowszych nasadzeń. Nie ma decydującego wpływu na ocenę wartości zabytkowej parku, albowiem jest elementem odnawialnym. Odnosząc się do włączenia w granice ochrony konserwatorskiej terenu działek [...], organ wyjaśnił, że działka nr [...] stanowi teren dawnego sadu, przekształconego w polanę, który dopełnia kompozycję parku [...], a działka nr [...] przynależała do terenu ogrodu przy budynku [...] i stanowi element dopełniający dla działki, na której jest położony ten budynek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C. S., powtórzył, powołane powyżej, zarzuty podniesione w odwołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że objęte wpisem budynki i obszary zieleni stanowią całość historycznego [...] i posiadają walory, jakimi musi cechować się zabytek. Podzielił stanowisko organu, że stan drzewostanu parku nie miał decydującego wpływu na ocenę jego wartości zabytkowej, albowiem najistotniejszy jest zachowany historyczny układ kompozycyjny parku. Wskazał, że obiekty budowlane objęte wpisem, pomimo różnego stanu zachowania autentycznej substancji budowlanej, nadal posiadają skalę, formy i elementy, które pozwalają na stwierdzenie, iż tworzą zespół budynków o walorach artystycznych, a ich wyraz architektoniczny dokumentuje dawny charakter zabudowy [...]. Sąd pierwszej instancji wskazał, że prace budowlane podejmowane przez właściciela w toku postępowania administracyjnego nie doprowadziły do zniesienia wartości zabytkowych i następczo braku możliwości wpisania obiektów do rejestru zabytków. Obiekty współczesne istniejące na terenie zespołu [...] nie spowodowały zatarcia historycznego układu przestrzennego omawianego założenia oraz wzajemnych relacji jego elementów. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ zasadnie objął ochroną konserwatorską działki nr [...], albowiem działka nr [...] stanowi teren dawnego sadu, historycznie związanego z terenem [...] i zapewniającego otwarcie widokowe na teren [...]. Działka nr [...] zapewnia lepszą ekspozycję budynku [...] od strony północnej i północno-zachodniej, historycznie przynależała do ogrodu przy tym [...] i była zagospodarowana zielenią. Zatem zachowana została jej historyczna funkcja i relacja do tego budynku. Skargę kasacyjną wniósł C. S., zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej p.p.s.a. poprzez uznanie decyzji za prawidłowe, pomimo że zostały wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej na skutek nieprzeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego w zakresie: a) charakteru i precyzyjnie określonego obszaru ogrodu [...]; b) potencjału badawczego obiektów objętych wpisem; c) ustalenia aktualnego stanu obiektów objętych wpisem; d) ustalenia zakresu występowania starodrzewu w założeniu parkowym; e) ustalenia, że w budynku [...] zachowany został oryginalny układ przestrzenny, podczas gdy budynek był na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci wielokrotnie modernizowany i przebudowywany, a ponadto nie zachowały się oryginalne detale ani układ przestrzenny z uwagi na stan zaawansowania prowadzonych prac remontowo-budowlanych i dobudowanie piętra; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe i niewyczerpujące uzasadnienie wyroku, zawierające braki w zakresie wyjaśnienia podstaw rozstrzygnięcia, a także nieodniesienie się do zarzutów skargi, co uniemożliwia kontrolę instancyjną orzeczenia. Podniesiono również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że za zabytek może zostać uznany teren znajdujący się w pobliżu zabytku, jeżeli ma charakter naturalistyczny, tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do stwierdzenia, że określony w nim katalog wartości (historyczna, artystyczna i naukowa) ma charakter enumeratywny i tylko ustalenie, że dany obszar charakteryzuje się tymi walorami pozwala na zakwalifikowanie go jako zabytek podlegający ochronie. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że: "skarżący nie kwestionuje celowości, racjonalności i zasadności wpisu obiektów do rejestru, gdyż te kwestie pozostają poza zakresem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący kwestionuje brak w uzasadnieniu odniesienia się do całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i przede wszystkim luki w tym materiale dowodowym, co doprowadziło do braku wyjaśnienia spełnienia przesłanek prowadzących do uznania zabytkowych walorów wszystkich obiektów objętych wpisem, [...]". W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem organu zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. 2. W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie jest zrozumiałe, również w świetle postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, stwierdzenie, że: "skarżący nie kwestionuje zasadności wpisu obiektów do rejestru". Wadliwe jest natomiast uznanie, że zasadność wpisu zespołu [...] do rejestru zabytków pozostaje poza zakresem kontroli NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który nie był związany zarzutami skargi, badał zgodność kwestionowanej decyzji z przepisami prawa w pełnym zakresie, w tym w szczególności oceniał "zasadność wpisu obiektów do rejestru zabytków". NSA rozstrzyga sprawę w granicach podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów i w tym zakresie kontroluje legalność wyroku Sądu pierwszej instancji. 3. Nie jest zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z art. 151 p.p.s.a. Rozważania w tym zakresie zacząć należy od określenia przedmiotu wpisu do rejestru zabytków. W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowoadministracyjnej podlega wpis do rejestru zabytków zespołu zakładu [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił ocenę organów administracji, zgodnie z którą zespół [...] spełnia ustawowe kryteria zabytku określone w art. 3 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, c i g ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z art. 3 pkt 1 tej ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy określono, że ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome, w szczególności układy urbanistyczne, ruralistyczne i zespoły budowlane (lit. b), dzieła architektury i budownictwa (lit. c), a także parki, ogrody i inne formy zaprojektowanej zieleni (lit. g). Organy wyodrębniły najcenniejsze zabytki nieruchome wchodzące w skład [...] i określiły w odniesieniu do każdego z nich indywidualnie zakres ochrony konserwatorskiej. Należy mieć na uwadze, że ochroną objęto również historyczny zespół zakładu [...] jako całość, tj. uznając go za historyczny zespół budowlany w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z art. 3 pkt 13 tej ustawy historyczny zespół budowlany jest to powiązana przestrzennie grupa budynków wyodrębniona ze względu na formę architektoniczną, styl, zastosowane materiały, funkcję, czas powstania lub związek z wydarzeniami historycznymi. Historyczny zespół budowlany [...] jako zespół nieruchomości (por. art. 3 pkt 1 ustawy) tworzy (jeden) zabytek, co za tym idzie cechy ustawowe zabytku takie jak posiadane wartości artystyczne, historyczne czy naukowe należy badać w odniesieniu do tego zespołu jako całości. Wskazać należy, że ustawa nie posługuje się kategorią: "działki ewidencyjnej", ale "zespołu nieruchomości" oraz "grupy budynków powiązanych przestrzennie" (por. art. 3 pkt 1 i pkt 13 ustawy). Z akt administracyjnych wynika, że historyczny zespół budowlany [...] jest położony na obszarze kilkunastu działek ewidencyjnych, w tym na działkach nr [...]. Nie można zatem mówić, że te nieruchomości stanowią: "otoczenie zabytku", czy też zostały uznane za "samodzielne" zabytki, ale są częścią zabytkowego zespołu budowlanego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym organy wykazały w sposób dostateczny, że zespół zakładu [...] spełnia przesłanki zabytku określone w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z akt administracyjnych wynika, że zachowanie tego zespołu nieruchomości leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną (związek z wybitnymi postaciami, ważnymi dla polskiej historii i kultury, kuracjuszami byli wybitni politycy i ludzie kultury II Rzeczypospolitej, zaprojektowany przez wybitnych architektów i planistów-ogrodników epoki, otrzymywał nagrody na wystawach krajowych), wartość artystyczną (wysokiej jakości rozwiązania artystyczno-przestrzenne, wykorzystanie lokalnych uwarunkowań fizjograficznych i powiązanie ich z najnowszymi nurtami polskiej i europejskiej sztuki architektury i planowania ogrodów) oraz naukową (źródło wiedzy do badań nad historią regionu oraz historią rozwoju polskich [...]). Prawidłowo ustalono położenie zespołu [...] i jego granice, które wyraźnie określono zarówno w treści decyzji, jak i na załączniku graficznym. Objęcie ochroną konserwatorską [...] w takim kształcie nie było oparte na dowolnych ustaleniach, lecz wynikało z faktu, że elementem założenia architektonicznego z XIX wieku było otoczenie całości zabudowy związanej z funkcjonowaniem [...] terenami zieleni (por. np. s. 4 opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa w sprawie przedmiotu i zakresu ochrony konserwatorskiej zespołu [...] oraz oceny jego wartości zabytkowej, przygotowanej w grudniu 2017 r.). Działka nr [...] to teren dawnego sadu, przekształconego w polanę (łąkę), który dopełnia kompozycję parku [...]. Jest świadectwem powojennej fazy istnienia [...], albowiem wówczas poszerzono park zdrojowy o sąsiadujący sad (istniał na pewno w 1955 r., kiedy wystawiono dla niego ogrodzenie). Obecnie jest to teren bezdrzewny, tak samo jak w czasach powstania [...] w XIX wieku i stanowi istotny historyczny kontekst krajobrazowy (naturalistyczny) zabudowy [...] (por. opinia NID, s. 29 i 39). Otwarcie widoku z podcienia budynku [...] (w tym na działkę nr [...]) było elementem koncepcji zagospodarowania terenu wokół [...] stworzonej przez wybitnego ogrodnika-planistę W. T., członka [...] (s. 36 opinii NID). Działka nr [...] to teren niezabudowany, który stanowił część ogrodu przy [...] i był zagospodarowany zielenią. Układ przestrzenny tego ogrodu również został zaprojektowany przez W.T., pod koniec XIX wieku. Zachowana została zatem historyczna funkcja tego terenu i relacja do budynku [...]. Nie ulega w tej sytuacji wątpliwości, że ten teren jest częścią zespołu [...] i powinien podlegać ochronie konserwatorskiej (por. s. 39 opinii NID). 5. Trafnie objęto ochroną konserwatorską też ogród, który znajduje się przy budynku [...] i obejmuje działki ewidencyjne nr [...]. Granice ogrodu nie budzą wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, podobnie jak jego zabytkowy charakter. Wartość historyczna i naukowa ogrodu wynika z tego, że jego to dzieło planisty W. T., które zachowało pierwotne granice i historyczną funkcję, a wartość artystyczna z reprezentatywności tego obiektu dla okresu, w którym powstał (koniec XIX w.) i starodrzewu o charakterze pomnikowym – dębu szypułkowego (por. np. s. 47-48 opinii NID). Położenie budynku [...] wraz z tym ogrodem zostało uwidocznione na mapie będącej załącznikiem do decyzji organu pierwszej instancji. 6. Nie jest usprawiedliwiony zarzut dotyczący nieustalenia aktualnego na dzień wydania decyzji stanu zachowania obiektów objętych wpisem do rejestru zabytków. Postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte w sierpniu 2016 r., trwało łącznie trzy i pół roku. W toku postępowania podejmowano czynności w celu określenia stanu zachowania obiektów, w tym oględziny nieruchomości w 2016 r., 2018 r. i 2019 r. Nie można zatem uznać, że organy nie ustaliły aktualnego stanu obiektów. Podkreślenia wymaga, że zabytki nieruchome, takie jak zespoły budowlane, dzieła architektury i budownictwa czy parki, ogrody i inne formy zaprojektowanej zieleni podlegają ochronie i opiece konserwatorskiej "bez względu na stan ich zachowania", co wprost wskazał ustawodawca w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, c i g ustawy o ochronie zabytków. Częściowa wymiana materiału budowlanego czy degradacja pozostaje bez wpływu na zachowane wartości zabytkowe, jeśli nie nastąpiła w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku (por. np. M. Cherka (red.), Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, 2010, Art. 6, Pkt 1). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. 7. Nie budzi wątpliwości uznanie budynku [...] z podstawowym układem funkcjonalnym holu parteru i piętra za zabytek będący dziełem architektury i budownictwa. Z akt administracyjnych wynika, że budynek wewnątrz jest znacznie przekształcony, zachowała się jednak podstawowa dyspozycja funkcjonalna – hol parteru i otwarta, dwupoziomowa część drugiego piętra nad nim, komunikująca pokoje [...]. Budynek z ok. 1907 r. stanowi rzadki przykład architektury [...] na terenie województwa [...], zaprojektowany przez architekta J.H. W czasie powojennej fazy rozwoju [...] (koniec lat 50. XX w.) podwyższony o jedną kondygnację, co jednak nie zaburzyło jego wyrazu stylistycznego (s. 42 i 50 opinii NID), podobnie jak dobudowanie klatki schodowej w latach 80. XX wieku. 8. Nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący nieprzeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego co do [...] założenia parkowego. Materiał dowodowy dotyczący parku [...] należy uznać za wystarczający do wykazania spełnienia przesłanek ustawowych (art. 3 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). W uzasadnieniu decyzji Ministra z 30 listopada 2018 r. uchylającej decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i przekazującej sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, wskazano na konieczność dokładniejszego określenia zakresu występowania starodrzewu w założeniu parkowym, w tym przeprowadzenia jego inwentaryzacji i oznaczenia na załączniku graficznym. Podano jednak, że działanie to w przyszłości pozwoli kontrolować stan zachowania założenia parkowego i może być punktem odniesienia do ewentualnych prac rewitalizacyjnych w parku. Nie wskazano zatem, że jest to działanie niezbędne do wykazania przesłanek ustawowych definicji zabytku, ale pomocnicze na przyszłość w celu zachowania stanu zabytku. W związku z tym uznać należy, że wystarczające są dane na temat drzewostanu wynikające z protokołów oględzin nieruchomości z 24 października 2016 r. i 29 marca 2018 r., [...] ze stycznia 2016 r. (z zaznaczonymi na mapie istniejącymi drzewami o cechach pomników przyrody), oraz opinii NID z grudnia 2017 r. (opisy stanu zadrzewienia parku na s. 5-8 "2.2. Opis szaty roślinnej [...]", a także s. 47, 53). Materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że stan parku jest zły (zwłaszcza co do stanu starodrzewu czy braku warstwy krzewów), jednak posiada nadal wartości artystyczne, historyczne i naukowe, które pozwalają uznać go za zabytek i objąć ochroną konserwatorską. Posiada czytelny historyczny układ kompozycyjny z centralnie usytuowaną promenadą, dziewiętnastowiecznymi i dwudziestowiecznymi kompozycjami parkowymi (w tym kompozycją zrealizowaną przez planistę ogrodów J. S., reprezentatywną dla panujących w końcu XIX wieku nurtów w sztuce ogrodowej – parków kaligraficznych, z wyraźnie zaznaczoną obwodnicą parkową), a także zachowaną małą architekturą i urządzeniami sportowymi (fontanna, basen, punkt widokowy na stawy). W parku zachowały się relikty wszystkich faz, w których był kształtowany (od końca XIX w. do drugiej połowy XX w.). Kryterium stanu zachowania zabytku, w tym stan zachowania poszczególnych drzew, nie ma w tej sytuacji wpływu na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. Warto dodać, że argumenty kwestionujące zgromadzony przez organy materiał dowodowy stanowią powtórzenie argumentów podniesionych w skardze do WSA oraz odwołaniu. Odnieśli się do nich zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy. Cechują się także wysokim stopniem ogólności. Nie wyjaśniono w szczególności, co skarżący kasacyjnie rozumie przez: "potencjał badawczy obiektów" (i konieczność jego wyjaśnienia), dlaczego uważa, ze obszar ogrodu [...] został wyznaczony nieprecyzyjnie, jakie dokładnie prace były podejmowane przy budynku [...] oraz w jaki sposób konkretnie zmienił się stan zachowania zespołu [...] w toku postępowania administracyjnego i w jakim zakresie zmian tych nie wzięły pod uwagę organy. Na poparcie argumentacji nie przedstawiono żadnych dowodów. 9. W konsekwencji powyższego niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., albowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane ustawą elementy i poddaje się kontroli instancyjnej. Sąd pierwszej instancji szczegółowo odniósł się do argumentów zawartych w skardze, w tym dotyczących ustalenia stanu faktycznego i materiału dowodowego zgromadzonego przez organy (s. 25-27), a także wyjaśnił przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia (s. 22 i 23). 10. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. 11. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.