II OSK 1565/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Anna Żak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2809/24 w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 27 września 2024 r. nr DL.WIPO.412.13.2024/MO w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2809/24, oddalił skargę A.N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 27 września 2024 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 11 sierpnia 2022 r. funkcjonariusze Placówki Straży Granicznej w Narewce przeprowadzili w m. [...] kontrolę legalności pobytu A.N., obywatela [...] (dalej również: skarżący lub cudzoziemiec). Cudzoziemiec posiadał przy sobie jedynie wydany przez [...] paszport ważny do 17 maja 2024 r. Z ustaleń organu oraz złożonych przez cudzoziemca wyjaśnień wynika, że wbrew przepisom przekroczył on granicę państwową z Republiki Białorusi do Rzeczypospolitej Polskiej i przebywa na terytorium Polski bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu. Komendant Placówki Straży Granicznej w Narewce w dniu 11 sierpnia 2022 r. (dalej również: Komendant lub organ pierwszej instancji) wszczął postępowanie w sprawie zobowiązania skarżącego do powrotu. Tego samego dnia cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. W związku z powyższym, postanowieniem z 11 sierpnia 2022 r. Komendant zawiesił postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z 20 marca 2023 r. umorzył postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, albowiem cudzoziemiec oświadczył, że wycofuje wniosek złożony w dniu 11 sierpnia 2022 r. Skarżący zrzekł się prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji. W związku z powyższym, w dniu 9 czerwca 2023 r. Komendant wydał postanowienie o podjęciu z urzędu postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Komendant Placówki Straży Granicznej w Narewce decyzją z 10 lipca 2023 r. orzekł o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu bez określania terminu dobrowolnego powrotu, określeniu [...] jako państwa powrotu cudzoziemca oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 3 lat. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej również: Szef Urzędu lub organ drugiej instancji), po rozpoznaniu odwołania cudzoziemca, decyzją z 27 września 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ drugiej instancji stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki zobowiązania cudzoziemca do powrotu określone w art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769 ze zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach). Cudzoziemiec przekroczył granicę w miejscu niedozwolonym, wbrew obowiązującym przepisom, nie legitymując się ważnymi dokumentem podróży oraz wizą lub innym dokumentem uprawniającym do wjazdu i pobytu na terytorium Polski. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej również: Sąd pierwszej instancji) oddalając skargę wskazał, że organy administracji prawidłowo uznały, iż w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji o zobowiązaniu skarżącego do powrotu przewidziane w art. 302 ust.1 pkt 1 i 10 ustawy o cudzoziemcach. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi jednocześnie żadna z przeszkód do orzeczenia o takim zobowiązaniu, przewidzianych w art. 303 ustawy o cudzoziemcach, w tym w szczególności skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany (art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 lub art. 351 ustawy o cudzoziemcach). Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w dniu 11 sierpnia 2022 r. skarżący złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, zaś decyzją z 20 marca 2023 r. Szef Urzędu, na wniosek skarżącego, umorzył postępowanie o nadanie statusu uchodźcy. Skarżący zrzekł się prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji oraz wyjechał do [...], tj. poza strefę Schengen. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że zachowanie cudzoziemca potwierdza, iż nie był on zainteresowany ubieganiem się o ochronę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie sposób zatem podzielić twierdzenia zawartego w uzasadnieniu skargi, że powodem przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej przez skarżącego była chęć ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący nie udowodnił w toku postępowania, że może być osobą zagrożoną w sytuacji powrotu do kraju pochodzenia. Z opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC [...] dotyczącego zasad odbywania służby wojskowej w [...], wynika, że skarżący z racji swojego wieku może zostać powołany do zasadniczej służby wojskowej a następnie przeniesiony do rezerwy. Jednakże według źródeł w 2023 r. nie odnotowano wezwań rezerwistów do armii. Na powołanie do zasadniczej służby wojskowej bardziej narażone są osoby które pełniły specjalne funkcje podczas służby wojskowej. Nic nie wskazuje, aby skarżący zaliczał się do tej grupy. Prawo [...] przewiduje możliwość zwolnienia ze służby wojskowej za opłatą dla osób powracających z zagranicy. Sąd pierwszej instancji podzielił ocenę Szefa Urzędu, że sama możliwości powołania do zasadniczej służby wojskowej nie uzasadnia udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko Szefa Urzędu, że przedstawione przez cudzoziemca obawy sformułowane zostały w sposób lakoniczny, ogólnikowy oraz nie zostały poparte żadnym materiałem dowodowym. Składane przez niego zeznania są zaś niespójne i chaotyczne, a przez to niewiarygodne. Skarżący nie przedstawił w szczególności dowodów potwierdzających istnienie wobec niego realnego, zindywidualizowanego zagrożenia po powrocie do kraju pochodzenia. Z jego zeznań nie wynikało, aby w kraju pochodzenia zagrożone było jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, aby mógł zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, albo mógłby być zmuszony do pracy, lub być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej. Skargę kasacyjną złożył cudzoziemiec, zaskarżając wyrok w całości i podnosząc zarzuty: I. naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 356 § 1 pkt 1 i art. 348 pkt 1 lit. a i b ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: EKPC), art. 4 i art. 19 ust. 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej: KPP), art. 4 ust. 4 pkt b dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (dalej: dyrektywa powrotowa 2008/115/WE) – poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji nierozważenie w dokładny sposób ryzyka naruszenia wobec skarżącego zakazu stosowania tortur w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji, jako osoby należącej do mniejszości [...]; naruszenie to miało ten wpływ na wynik sprawy, że gdyby Sąd odpowiednio zastosował ww. przepisy, wówczas stwierdziłby, iż organy administracji nie uwzględniły odpowiednio wskazanych zagrożeń związanych z powrotem skarżącego do kraju pochodzenia, w tym przynależności do mniejszości [...], aktualnej sytuacji humanitarnej w tym regionie, podczas gdy indywidualna sytuacja skarżącego uzasadniała odmowę zobowiązania go do powrotu i udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Skutkowało to błędnym zaakceptowaniem stanowiska organu i oddaleniem skargi wbrew art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.; II. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81a § 1 k.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że organ drugiej instancji dokonał dowolnej i niezgodnej z zasadami doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego, w szczególności: 1) nie ocenił ryzyka naruszenia praw skarżącego w kraju jego pochodzenia w czasie odbywania służby wojskowej, 2) nie włączył do akt sprawy materiałów związanych z udzieleniem ochrony międzynarodowej i nie odniósł się do informacji, w nich zawartych, m.in. w protokole przesłuchania, że skarżący należy do mniejszości [...], a w wojsku [...] dochodzi do licznych nadużyć, w tym do stosowania metod mieszczących się w zakresie pojęcia nieludzkiego traktowania, oraz pozbawiania zwerbowanych prawa do rzetelnego procesu karnego, orzekając w stosunku do nich kary z pominięciem kodeksu karnego, w tym również kary śmierci, sytuacji polityczno-społecznej w [...], 3) nie ocenił obaw cudzoziemca, które zadeklarował on podczas przesłuchania w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej, m.in. tych dotyczących wojny w kraju pochodzenia, prześladowań mniejszości [...], w związku z czym jest osobą szczególnie narażoną na prześladowania z powodów religijnych ze strony rebeliantów oraz rządu; organ zobowiązany był do oceny materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego na dzień wydania decyzji – w tym również zobowiązany był do uwzględnienia okoliczności, że z uwagi na panującą wojnę i kryzys humanitarny powroty do [...] zostały wstrzymane od dnia 8 listopada 2012 r., a poziom uznawalności wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce, złożonych przez obywateli [...] wynosi od 100 % w 2019 r., do 88 % w roku 2024. W zaskarżonym wyroku WSA w Warszawie błędnie nie uwzględnił, że organ drugiej instancji dokonał nieprawidłowej oceny materiału dowodowego oraz pominął powody wskazane przez skarżącego w czasie przesłuchania w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej co skutkowało wydaniem wadliwej decyzji; III. naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i w zw. z art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 i art. 318 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach oraz art. 3 pkt 4 i 6, art. 6 ust. 1, art. 11 ust. 1 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE poprzez niezbadanie z urzędu okoliczności, że fakt opuszczenia przez skarżącego terytorium Polski stanowi podstawę do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w sprawie zobowiązania do powrotu i w efekcie umorzenia tego postępowania w całości, ponieważ opuszczenie przez cudzoziemca terytorium Polski oraz strefy Schengen powoduje, że brak jest podstaw do wydania przez władze polskie decyzji o zobowiązaniu do powrotu, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie zobowiązania do powrotu w całości. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Cudzoziemiec wniósł również o wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z wnioskiem o rozpatrzenie pytań prejudycjalnych o następującej treści: 1) czy art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 4 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE należy interpretować w ten sposób, że zezwalają one na odwieszenie postępowania o zobowiązanie do powrotu oraz wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu zawierającej zakaz wjazdu na obszar państwa członkowskiego oraz strefy Schengen, w przypadku, w którym dany cudzoziemiec nie przebywa już na tym terytorium, a także uwzględniając okoliczność, że prawo państwa członkowskiego nie przewiduje możliwości wydania oddzielnej decyzji nakładającej wyłącznie zakaz wjazdu? 2) czy przepis prawa krajowego należy uznać za zgodny z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 4 dyrektywny powrotowej 2008/115/WE, gdy zezwala na wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu, w sytuacji gdy cudzoziemiec sam dobrowolnie wyjechał z państwa członkowskiego, po wszczęciu postępowania powrotowego, ale przed wydaniem decyzji powrotowej, i nie przebywa na terytorium państwa członkowskiego, czy brzmienie art. 11 ust. 1 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE należy interpretować w ten sposób, że ustanowienie zakazu wjazdu, które towarzyszy decyzji nakazującej powrót, wymaga dla swojej ważności jedynie formalnego istnienia owej decyzji w obrocie prawnym, czy decyzja ta musi jednocześnie spełniać kryterium materialne w postaci aktualnego oraz niedotkniętego wadą bezprzedmiotowości zobowiązania do powrotu (nakazu powrotu) cudzoziemca nielegalnie przebywającego na terytorium państwa członkowskiego? Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw. 2. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja o zobowiązaniu skarżącego do powrotu została oparta na niepełnym materiale dowodowym. Od ustalenia tych informacji zależało ewentualne udzielenie zgody na pobyt skarżącego ze względów humanitarnych na podstawie art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach lub zgody na pobyt tolerowany na podstawie art. 351 ustawy o cudzoziemcach. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą również błędnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, że opuszczenie przez skarżącego terytorium Polski przed wydaniem decyzji nie stanowi podstawy do uznania bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu. 3. Bezzasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej oparte na twierdzeniu, że postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu jest bezprzedmiotowe z uwagi na to, że cudzoziemiec, który uprzednio nielegalnie przekroczył polską granicę, opuścił następnie terytorium Polski (zarzuty naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i w zw. z art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 i art. 318 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach oraz art. 3 pkt 4 i 6, art. 6 ust. 1, art. 11 ust. 1 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE). W utrwalonym już orzecznictwie NSA przyjmuje się, że art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., odczytywane w powiązaniu z art. 318 ustawy o cudzoziemcach oraz postanowieniami dyrektywy 2008/115/WE, należy interpretować w ten sposób, że postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu cudzoziemca, który w chwili przeprowadzenia kontroli legalności pobytu oraz wszczęcia postępowania przebywał w Polsce nielegalnie, nie staje się bezprzedmiotowe z tego powodu, że cudzoziemiec ten przed wydaniem decyzji opuścił terytorium Polski (zob. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1655/23, ONSAiWSA 2024/5/63; wyrok NSA z 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 2600/23, CBOSA; wyrok NSA z 21 maja 2024 r., sygn. akt OSK 2140/23, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela ten kierunek wykładni oraz wspierającą go argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny uzasadniając to stanowisko wskazał, że w art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach jest mowa nie tylko o cudzoziemcu, który przebywa nielegalnie w Polsce, ale również o cudzoziemcu, które przebywał nielegalnie. W świetle art. 318 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, zasadą jest, że w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu orzeka się o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oraz określa się okres tego zakazu. Dodał, że zasada orzekania o zakazie ponownego wjazdu w decyzji zobowiązującej do powrotu wynika również z motywu art. 14 oraz art. 11 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE. Zakaz ponownego wjazdu pełni istotną funkcję prewencyjną i przyczynia się do realizacji celów dyrektywy powrotowej 2008/115/WE. Z punku widzenia funkcji tego zakazu nie ma znaczenia, czy cudzoziemiec przebywa w Polsce w chwili wydawania decyzji zobowiązującej do powrotu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że zgodnie z art. 3 pkt 4 dyrektywy 2008/115/WE "decyzja nakazująca powrót" oznacza decyzję administracyjną lub orzeczenie sądowe, w których stwierdza się lub uznaje, że obywatel państwa trzeciego przebywa w państwie członkowskim nielegalnie, oraz nakłada się lub stwierdza zobowiązanie do powrotu. Definicja legalna tego pojęcia wskazuje, że decyzja ta jest wydawana zarówno wtedy, gdy cudzoziemiec przebywa w kraju goszczącym i istnieje konieczność zobowiązania go do powrotu, jak i wówczas, gdy istnieje potrzeba jedynie stwierdzenia, że zaistniały przesłanki do wydania takiej decyzji ("stwierdza zobowiązanie do powrotu"), a zatem potwierdza okoliczności już zaistniałe. Przyjęcie odmiennej wykładni może skutkować w praktyce brakiem możliwości wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Cudzoziemiec bowiem wyjeżdżając choćby na krótki czas uniemożliwi skuteczne wydanie rozstrzygnięcia zobowiązującego go do opuszczenia kraju goszczącego oraz orzeczenia o zakazie ponownego wjazdu (por. wyrok NSA z 22 września 2022 r., sygn. akt II OSK 2533/21, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1655/23, stwierdził również, że proponowana przez skarżącą wykładnia, przyjmująca bezprzedmiotowość postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu w razie nielegalnego przemieszczenia się cudzoziemca do innego kraju Unii Europejskiej po wszczęciu postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu, nie tylko, że nie ma oparcia w brzmieniu poszczególnych przepisów dyrektywy 2008/115/WE, ale w sposób oczywisty godzi w cel tego aktu prawnego. Podstawowym celem dyrektywy powrotowej jest ustanowienie skutecznej polityki wydalania i powrotu nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (zob. np. wyrok TSUE z 16 czerwca 2018 r., C-181/16 Sadikou Gnandi, pkt 48; wyrok NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 1468/22, CBOSA). Na taki cel dyrektywy 2008/115/WE zwrócono również uwagę w wyroku TSUE z 15 lutego 2016 r., C-601/15, PPU, J.N. v. Staatssecretaris. W szczególności, w punktach 75 i 76 zwrócono uwagę, że państwa członkowskie są zobowiązane do nieutrudniania realizacji celu, do którego dąży dyrektywa 2008/115/WE, polegającego na ustanowieniu skutecznej polityki wydalania i powrotu nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. Trybunał uznał, że z obowiązku lojalnej współpracy państw członkowskich ustanowionego w art. 4 ust. 3 TUE, jak i wymogu skuteczności przywołanego m. in. w motywie 4 dyrektywy 2008/115, wynika obowiązek wykonania środka w postaci wydalenia cudzoziemca w najszybszym możliwym terminie (podobnie zob. wyrok TSUE z 6 grudnia 2011 r., C-329/11, Achughbabian, C-329/11, pkt. 43, 45). W konsekwencji Trybunał uznał, że obowiązek ten nie będzie spełniony, jeśli wydalenie cudzoziemca zostanie opóźnione ze względu na fakt, że – po oddaleniu w pierwszej instancji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – procedura wszczęta na mocy dyrektywy 2008/115/WE nie może być ponownie podjęta na etapie, na którym została przerwana, lecz musi zostać wszczęta na nowo. Przyjęcie stanowiska skarżącego o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu w razie nielegalnego przemieszczenia się cudzoziemca do innego kraju Unii Europejskiej po wszczęciu postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu, w sposób istotny opóźniłoby realizację celu dyrektywy, tym bardziej, że w razie kolejnego przemieszczenia się przez tego cudzoziemca do innego kraju Unii Europejskiej przed wydaniem ostatecznej i prawomocnej decyzji powrotowej, procedura powrotowa powinna być wszczynana na nowo w kolejnym kraju członkowskim. Konsekwentne przestrzeganie stanowiska skarżącej prowadziłoby do tego, że jedynym skutecznym środkiem zapewniającym w takim przypadku realizację dyrektywy 2008/115/WE byłaby detencja cudzoziemca na czas trwania postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu (art. 15 tej dyrektywy). Tymczasem, stosowanie detencji w procedurze powrotowej powinno mieć charakter wyjątku, a nie zasady (zob. też motywy 10, 13 i 16 dyrektywy 2008/115/WE). Decyzja w przedmiocie zobowiązania do powrotu powinna zostać również wydana, jeżeli nielegalnie przebywający obywatel państwa trzeciego zostanie zatrzymany na zewnętrznej granicy Unii Europejskiej podczas opuszczania terytorium Unii Europejskiej. Pomimo, że w takiej sytuacji obywatel państwa trzeciego i tak zamierza opuścić terytorium Unii Europejskiej, wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu ma sens, ponieważ umożliwia państwom członkowskim wydanie również zakazu wjazdu (K. Hailbronner, D. Thym (red.), EU Immigration and Asylum Law. A Commentary, s. 723) Wydanie decyzji w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu nie musi wiązać się z jej natychmiastowym wykonaniem albo nawet możliwością i pewnością wykonania. Dopuszczalność wydania decyzji o wydaleniu cudzoziemca w sytuacji niemożliwości jej natychmiastowego wykonania była przedmiotem rozważań TSUE w wyroku z 13 lipca 2017 r. w sprawie C-193/16, E, EU:C:2017:542. W orzeczeniu tym TSUE uznał, że okoliczność, iż w chwili wydania decyzji o wydaleniu dana osoba przebywa w zakładzie karnym bez szansy na zwolnienie w bliskiej przyszłości, nie wyklucza, by jej zachowanie ewentualnie stanowiło dla jednego z podstawowych interesów społeczeństwa przyjmującego państwa członkowskiego zagrożenie o rzeczywistym i aktualnym charakterze. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 grudnia 2023 r., II OSK 1655/23, zauważył również, że bezpośrednim celem przesłanki wskazanej w art. 302 ust. 1 pkt 10 ustawy o cudzoziemcach jest nałożenie sankcji za nielegalne przekroczenie granicy. Konieczność sankcjonowania tego rodzaju zachowań cudzoziemców wynika m. in. z art. 4 ust. 3 kodeksu granicznego Schengen. W świetle tego przepisu, państwa członkowskie wprowadzają sankcje, zgodnie z ich prawem krajowym, za niedozwolone przekraczanie granic zewnętrznych w miejscach innych niż przejścia graniczne lub w godzinach innych niż ustalone godziny otwarcia. Sankcje te muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że z art. 3 pkt 6 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE wynika, że "zakaz wjazdu" oznacza decyzję administracyjną lub orzeczenie sądowe, które zakazują na określony czas wjazdu i pobytu na terytorium państw członkowskich oraz którym towarzyszy decyzja nakazująca powrót. Potwierdzeniem tego jest również treść art. 11 ust. 1 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE. "Zakaz wjazdu" uznaje się za uzupełniający decyzję nakazującą powrót poprzez zakazanie zainteresowanemu przez określony czas po "powrocie" – który to termin zdefiniowano w art. 3 pkt 3 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE – a zatem po opuszczeniu terytorium państw członkowskich, ponownego wjazdu na to terytorium i przebywania na nim [wyroki: z dnia 26 lipca 2017 r., Ouhrami, C-225/16, EU:C:2017:590, pkt 45; a także z dnia 17 września 2020 r., JZ , C-806/18, EU:C:2020:724, pkt 32]. Z powyższego wynika, że bez wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie można orzec o "zakazie wjazdu". Podkreślić również należy, że "zakaz wjazdu" chroni terytorium Unii Europejskiej przed nielegalnym pobytem obywateli państw trzecich. Opuszczenie przez cudzoziemca terytorium państwa członkowskiego jest natomiast argumentem rozważanym w postępowaniu w przedmiocie cofnięcia zakazu wjazdu (art. 11 ust. 3 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE). W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie wyjazd cudzoziemca z Polski przed zakończeniem postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu nie powodował bezprzedmiotowości postępowania. Wbrew twierdzeniem skarżącego brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego. Za niezasadne należy zatem uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zobowiązania skarżącego do powrotu. 4. Zamierzonego skutku nie może odnieść zarzut naruszenia art. 356 § 1 pkt 1 i art. 348 pkt 1 lit. a i b ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: EKPC), art. 4 i art. 19 ust. 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej: KPP), art. 4 ust. 4 pkt b dyrektywy powrotowej 2008/115/WE. Z ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu i przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji wynika, że cudzoziemcowi nie grozi naruszenie jego prawa do życia, bezpieczeństwa i wolności osobistej po powrocie do kraju pochodzenia. Cudzoziemiec nie miał problemów z legalnym opuszczeniem kraju pochodzenia. Z [...] wyjechał w celu odbycia studiów w [...], gdzie przebywał przez 9 lat. Sytuacja cudzoziemca została zbadana nie tylko na podstawie materiału dowodowego zebranego w tej sprawie, ale także ustalona w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej. Odnosząc się do podnoszonej w skardze kasacyjnej przynależności do mniejszości [...], wskazać należy, że cudzoziemiec w trakcie przesłuchania w dniu 23 stycznia 2023 r. zeznał, że jego rodzice mieszkają w [...]. W trakcie przesłuchania cudzoziemca jego rodzice byli w [...] w celach turystycznych. W kraju pochodzenia przybywają również jego trzej bracia. Z zeznań skarżącego nie wynika, aby jego rodzina była prześladowana w kraju pochodzenia. Organ ocenił ryzyko naruszenia praw skarżącego w kraju pochodzenia w związku z możliwością powołania go do służby wojskowej. Z opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC [...] dotyczącego zasad odbywania służby wojskowej w [...], wynika, że skarżący z racji swojego wieku może zostać powołany do zasadniczej służby wojskowej a następnie przeniesiony do rezerwy. Jednakże według źródeł w 2023 r. nie odnotowano wezwań rezerwistów do armii. Na powołanie do zasadniczej służby wojskowej bardziej narażone są osoby które pełniły specjalne funkcje podczas służby wojskowej. Nic nie wskazuje, aby skarżący zaliczał się do tej grupy. Prawo [...] przewiduje możliwość zwolnienia ze służby wojskowej za opłatą dla osób powracających z zagranicy. Podzielić należy ocenę Szefa Urzędu, że sama możliwości powołania do zasadniczej służby wojskowej nie uzasadnia udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z 20 marca 2023 r. umorzył postępowanie w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej, albowiem cudzoziemiec cofnął wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Skarżący zrzekł się prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji oraz wyjechał do [...]. Zachowanie cudzoziemca potwierdza, że nie był on zainteresowany ubieganiem się o ochronę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że nie można podzielić twierdzenia zawartego w uzasadnieniu skargi, że powodem przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej przez skarżącego była chęć ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Skarżący nie udowodnił w toku postępowania, że może być osobą zagrożoną w sytuacji powrotu do kraju pochodzenia. Cudzoziemiec nie prowadzi w Polsce życia rodzinnego. Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie zamieszkują członkowie jego rodziny. Dla uznania naruszenia prawa do życia rodzinnego kluczowe jest ustalenie, że długość pobytu cudzoziemca na terenie kraju przyjmującego jest na tyle znaczna, że przeniesienie centrum życiowego do innego kraju wiązałoby się z bardzo poważnymi trudnościami adaptacyjnymi, np. nieznajomością kraju ojczystego i jego języka. Organ prawidłowo uznał, że w sytuacji skarżącego decyzja o zobowiązaniu do powrotu nie narusza prawa do życia prywatnego. Jak bowiem wynika z ustaleń faktycznych, skarżący przebywał w Polsce zaledwie kilka miesięcy. Z poczynionych ustaleń w sprawie nie wynika również, że skarżący przeniósł centrum życiowe do Polski. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że okoliczności sprawy i całokształt zebranego materiału dowodowego nie uzasadniają udzielenia zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany, jak prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. 5. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81a § 1 k.p.a. Kwestie dotyczące możliwości powrotu cudzoziemca do kraju pochodzenia zostały wyjaśnione w należyty sposób, w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom administracyjnym, że dokonana przez nie analiza sytuacji w kraju pochodzenia jest niepełna. Nie było podstaw do podważenia wiarygodności opinii sporządzonych przez Wydział Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Opracowania te są przekonujące jako logiczna całość, szczegółowo i kompleksowo opisują kwestie będące przedmiotem opracowania, ich przedmiot ma znaczenie dla ustalenia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy i są one aktualne na dzień orzekania w sprawie. Wbrew twierdzeniom skarżącego organ drugiej instancji odniósł się do wyjaśnień, jakie cudzoziemiec złożył podczas przesłuchania, które odbyło się 23 stycznia 2023 r. Skarżący zeznał wtedy, że obawia się powrotu do kraju pochodzenia. Organ zauważył, że przedstawione przez cudzoziemca obawy sformułowane zostały w sposób lakoniczny, ogólnikowy oraz nie zostały poparte żadnym materiałem dowodowym. Składane przez niego zeznania są zaś niespójne i chaotyczne, a przez to niewiarygodne. Skarżący nie przedstawił ponadto w szczególności dowodów potwierdzających istnienie wobec niego realnego, zindywidualizowanego zagrożenia po powrocie do kraju pochodzenia. Z jego zeznań nie wynikało, aby w kraju pochodzenia zagrożone było jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, aby mógł zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, albo mógłby być zmuszony do pracy, lub być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej. 6. Odnosząc się do wniosku w zakresie skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej należy stwierdzić, że nie zachodzą wątpliwości w zakresie zgodności przepisów prawa krajowego z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 4 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE. Nie zachodzą również wątpliwości co do wykładni prawa unijnego, które uzasadniałyby wystąpienie z takim pytaniem. Skierowanie pytania o treści zaprezentowanej w skardze kasacyjnej nie jest niezbędne dla wydania wyroku w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z powyższym brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o zwrócenie się z pytaniem prejudycjalnym do TSUE. 7. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.