Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II OSK 1479/26

Wyrok NSA z 6 października 2026 r., II OSK 1479/26 – biblioteki

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
6 października 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 6 października 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 6 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2026r. sygn. akt III SA/Gl 1181/25 w sprawie ze skargi Miasta Gliwice na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 23 października 2025r. nr [...] w przedmiocie nadania statutu miejskiej bibliotece publicznej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz Miasta Gliwice kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 stycznia 2026 r., sygn. akt III SA/Gl 1181/25, po rozpoznaniu skargi Miasta Gliwice na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 23 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie nadania statutu miejskiej bibliotece publicznej – uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, pismem z 21 listopada 2025r. Miasto Gliwice złożyło skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 23 października 2025r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały Nr [...] Rady Miasta Gliwice z dnia 18 września 2025 r. w sprawie nadania statutu samorządowej instytucji kultury pod nazwą Miejska Biblioteka Publiczna w Gliwicach, w części obejmującej § 7 ust. 2 pkt 4 ust. 3 i 4 załącznika do uchwały jako sprzecznej z art. 11 ust. 3 pkt 1-4 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2393) – dalej: "ustawa o bibliotekach". W podstawie prawnej uchwały podano także przepis art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 87) – dalej: "u.o.p.d.k.". Wojewoda przywołał treść art. 11 ust. 1 i 3 ustawy o bibliotekach, po myśli którego Biblioteka, stanowiąca samodzielną jednostkę organizacyjną, działa na podstawie aktu o utworzeniu biblioteki oraz statutu nadanego przez organizatora. 3. Statut określa w szczególności: 1) cele i zadania biblioteki; 2) organy biblioteki i jej organizację, w tym zakres działania i lokalizację filii oraz oddziałów; 3) nazwę jednostki sprawującej nadzór merytoryczny nad działalnością biblioteki - w odniesieniu do biblioteki wchodzącej w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej; W ocenie organu nadzoru, w świetle przywołanego wyżej art. 11 ust. 3 ustawy o bibliotekach, biblioteki publiczne nie mogą prowadzić działalności gospodarczej. Zakres usług bibliotecznych, za które mogą być pobierane opłaty precyzyjnie określa art. 14 ust. 2 ustawy o bibliotekach. I tak: 2. Opłaty mogą być pobierane: 1) za usługi informacyjne, bibliograficzne, reprograficzne oraz wypożyczenia międzybiblioteczne; 2) za wypożyczenia materiałów audiowizualnych; 3) w formie kaucji za wypożyczone materiały biblioteczne; 4) za niezwrócenie w terminie wypożyczonych materiałów bibliotecznych; 5) za uszkodzenie, zniszczenie lub niezwrócenie materiałów bibliotecznych. Pozostałe usługi są nieodpłatne. Ponadto wysokość opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, nie może przekraczać kosztów wykonania usługi (ust 3). W skardze do WSA w Gliwicach Miasto Gliwice zarzuciło Wojewodzie naruszenie przepisów prawa materialnego. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za uzasadnioną, gdyż zaskarżone unormowania statutu nie pozostawały w wyraźnej sprzeczności z prawem. W ocenie Sądu Wojewódzkiego stanowisko Wojewody przyjęte w spornym rozstrzygnięciu jest błędne, a przyjęta w nim wykładnia przepisów ustawy o bibliotekach w związku z przepisami u.o.p.d.k., nie była prawidłowa. Wbrew stanowisku organu nadzorczego i przedstawionej argumentacji, Sąd pierwszej instancji nie znalazł przeszkód, aby w przedmiotowym statucie niedopuszczalnym było ustanowienie zapisów o prowadzeniu działalności dodatkowej odpłatnej przez bibliotekę na podstawie odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów u.o.p.d.k. wynikającego z art. 2 ustawy o bibliotekach, który to stanowi, że w zakresie nieuregulowanym ustawą, do bibliotek stosuje się odpowiednio przepisy u.o.p.d.k. Sąd Wojewódzki powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z dnia 10 czerwca 2025 o sygn. akt II OSK 2857/22 i z dnia 29 września 2016 r. o sygn. akt II OSK 2062/16, zgodnie z którym odesłanie z art. 2 ustawy o bibliotekach, które jednoznacznie stanowi, że do spraw nieuregulowanych ustawą o bibliotekach stosuje się odpowiednio przepisy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, świadczy o woli ustawodawcy rozszerzenia zakresu przedmiotowego działalności prowadzonej przez biblioteki. Również brak w ustawie o bibliotekach regulacji dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej umożliwiał odpowiednie zastosowanie w tym przypadku przepisów ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. W związku powyższym, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 148 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Śląski. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: a) błędną wykładnię art. 2, art. 4, art. 11 ust. 1 i ust. 3 pkt 1-4 i art. 14 ust. 1 i ust. 2 ustawy o bibliotekach (w zw. z art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.o.p.d.k., polegającą na przyjęciu, że: - poprzez odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów u.o.p.d.k., a który to przepis zezwala na wprowadzenie w statucie postanowień dotyczących prowadzenia przez biblioteki publiczne dodatkowej działalności gospodarczej, innej niż kulturalna, podczas gdy przepis ten ma charakter normy ogólnej dotyczącej wszelkich instytucji kultury, a wyczerpujące uregulowania dotyczące rodzaju i charakteru usług świadczonych przez biblioteki (w tym odpłatności usług świadczonych przez biblioteki) są zawarte w ustawie o bibliotekach, która zawiera regulacje dotyczące treści statutu biblioteki (art. 11 ust. 3), jak i prowadzenia przez biblioteki działalności odpłatnej (art. 14 ust. 2), - w tej sprawie dopuszczalne było na podstawie art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy o bibliotekach ustanowienie w statucie biblioteki, jako samorządowej instytucji kultury zapisów o prowadzeniu dodatkowej działalności gospodarczej, innej niż działalność kulturalna, podczas gdy przepisy art. 4 w zw. z 14 ust. 2 ustawy o bibliotekach wprowadzają ograniczenia dotyczące prowadzonej przez biblioteki działalności oraz zezwalają na odpłatność usług świadczonych przez biblioteki wyłącznie w wypadkach określonych w tejże ustawie, b) niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.d.k., co skutkowało błędnym uznaniem przez Sad I instancji, że w tej sprawie dopuszczalne są w statucie biblioteki publicznej postanowienia o prowadzeniu przez bibliotekę dodatkowej odpłatnej działalności, podczas gdy przepisy ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej winny znaleźć zastosowanie jedynie w sprawach nieuregulowanych w ustawie o bibliotekach) w związku z odesłaniem wynikającym z art. 2 ustawy o bibliotekach), a który to przypadek nie miał miejsca w niniejszej sprawie. 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 148 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 11 ust. 3 pkt 1-4 ustawy o bibliotekach i art. 91 ust. 1 i 4 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - dalej: "u.s.g.", przez uchylenie rozstrzygnięcia nadzorczego, w sytuacji gdy skargę należało oddalić, bowiem spełnione zostały przesłanki, by uchwałę Rady Miejskiej w Gliwicach w sprawę nadania statutu samorządowej instytucji kultury pod nazwą Miejska Biblioteka Publiczna w Gliwicach uznać za nieważną we wskazanej przez Wojewodę Śląskiego części. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia poprzez oddalenie skargi w całości, ewentualnie 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 3. zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 4. o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Miasto Gliwice wniosło o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143) – dalej: "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Spór w niniejszej sprawie skoncentrowany był wokół treści statutu Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gliwicach, nadanego uchwałą Nr [...] Rady Miasta Gliwice z dnia 18 września 2025 r. Sporne przepisy § 7 ust. 3 statutu stanowią, że Biblioteka prowadzi, na zasadach zgodnych z obowiązującym prawem, dodatkową działalność gospodarczą w zakresie: 1) wypożyczania, najmu, dzierżawy i sprzedaży posiadanych składników majątkowych, 2) produkcji i sprzedaży pamiątek, wydawnictw książkowych, audiowizualnych, multimedialnych, innych publikacji i materiałów bibliotecznych, 3) sprzedaży książek i czasopism, 4) małej gastronomii, 5) usług marketingowych i promocyjnych, 6) organizacji spotkań, konferencji, warsztatów, 7) usług kserograficznych, przegrywania, skanowania i nagrywania materiałów bibliotecznych na urządzenia mobilne, 8) sprzedaży dzieł i utworów powstałych w związku z realizacją zadań statutowych, przy czym działalność ta, stosownie do treści § 7 ust. 4, nie może ograniczać ani utrudniać wykonywania zadań statutowych Biblioteki, o których mowa w § 3, a środki uzyskane z jej prowadzenia mogą być wykorzystywane wyłącznie na realizację zadań statutowych oraz pokrycie kosztów bieżącej działalności Biblioteki. Rozbieżności w stanowiskach Rady Miasta Gliwice i Wojewody Śląskiego dotyczą możliwości prowadzenia przez bibliotekę publiczną dodatkowej działalności gospodarczej. Wskazać zatem należy, że ta kwestia była już przedmiotem rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyrokach: z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt II OSK 1698/13, ONSAiWSA 2015 r., nr 4, poz. 80; z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt II OSK 2062/16, LEX nr 2119856; i z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2857/22, LEX nr 3895341, dopuścił taką możliwość, o ile nie koliduje ona z zasadniczym celem, dla realizacja którego została powołana dana instytucja kultury. Powyższy pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni popiera i przyjmuje za własny; skarga kasacyjna nie zawiera zaś argumentów, mogących go podważyć. W szczególności wskazać należy, że wprawdzie przepisy u.o.p.d.k. stosuje się do bibliotek w zakresie nieuregulowanym ustawą o bibliotekach, o czym stanowi art. 2 tej ustawy, jednakże nie sposób zgodzić się ze skarżącym organem nadzoru, że wyklucza to możliwość zawarcia w statucie biblioteki odpowiednich przepisów umożliwiających prowadzenie przez bibliotekę takiej dodatkowej działalności. Przepis art. 11 ust. 3 ustawy o bibliotekach, dotyczący treści statutu, nie jest bowiem uregulowaniem o charakterze całościowym, co zgodnie ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie wykluczało odpowiednie stosowanie przepisów u.o.p.d.k. Zawarty w tym przepisie zwrot: "w szczególności" określa jedynie minimalne wymogi treści statutu biblioteki, nie wyłączając możliwości stosowania odesłania z art. 2 u.o.p.d.k. Przepis art. 11 ust. 3 ustawy o bibliotekach jest przepisem szczególnym względem art. 13 u.o.p.d.k., który precyzuje wymaganą treść statutu jednostek prowadzących taką działalność. Nie ma zatem przeciwskazań, aby w statucie biblioteki zawarto rozwiązania wykraczające poza te określone w art. 11 ust. 3 ustawy o bibliotekach, w tym postanowienia dotyczące prowadzenia działalności innej niż kulturalna, o których mowa w art. 13 ust. 2 pkt 6 u.o.p.d.k. Podzielić należy pogląd, że brak odniesienia się w ustawie o bibliotekach do kwestii prowadzenia przez bibliotekę działalności gospodarczej, pozwala na zastosowanie w tym zakresie przepisów u.o.p.d.k. Odesłanie zawarte w art. 2 ustawy o bibliotekach rozszerza bowiem katalog działalności prowadzonej przez biblioteki. Biblioteka jest jedną z wymienionych w art. 2 u.p.d.k. form organizacyjnych działalności kulturalnej i jako taka wypełniać ma również cel tej ustawy jakim jest tworzenie, upowszechnianie i ochrona kultury. W odniesieniu do prowadzenia działalności gospodarczej przez podmioty prowadzące działalność kulturalną zastrzeżono w art. 3 ust. 2 tej ustawy jedynie, że nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu odrębnych przepisów działalność kulturalna określona w art. 1 ust. 1. Zatem, a contrario, przy założeniu, że zamierzona działalność nie będzie stanowiła działalności kulturalnej, możliwym jest prowadzenie działalności gospodarczej przez instytucję kultury, jaką jest m.in. biblioteka. Z treści art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o bibliotekach nie sposób wywieźć braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej przez biblioteki, na co słusznie zwróciła uwagę strona przeciwna. Przepisy te nie dotyczą bowiem prowadzenia dodatkowej działalności gospodarczej przez bibliotekę, lecz regulują wyłącznie kwestię odpłatności przy realizacji zadań bibliotek (art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o bibliotekach), takich jak gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych, obsługa użytkowników, przede wszystkim udostępnianie zbiorów oraz prowadzenie działalności informacyjnej, zwłaszcza informowanie o zbiorach własnych, innych bibliotek, muzeów i ośrodków informacji naukowej, a także współdziałanie z archiwami w tym zakresie (art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2) czy prowadzenie działalności bibliograficznej, dokumentacyjnej, naukowo-badawczej, wydawniczej, edukacyjnej, popularyzatorskiej i instrukcyjno-metodycznej (art. 4 ust. 2). W ustawie o bibliotekach kwestia odpłatności za usługi pozabiblioteczne nie została natomiast uregulowana, zastosowanie znajdzie zatem odesłanie do ustawy o działalności kulturalnej. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że biblioteka jako instytucja kultury może dodatkowo prowadzić działalność inną niż działalność kulturalna, która stanowi jej istotę, czyli może to być działalność gospodarcza, a o rodzaju i zakresie tej innej działalności przesądza statut danej instytucji kultury. Wyrok Sądu pierwszej instancji nie narusza zatem powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego. Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 148 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a., wskazać należy, że są one bezzasadne. Przepisy te mają charakter wynikowy, określają bowiem sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny, nie zaś przesłanki dokonywanej przez ten sąd kontroli legalności zaskarżonego aktu. Jeżeli z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji dopatrzył się naruszenia prawa przez organ administracji publicznej, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić Sądowi pierwszej instancji uchylającemu zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze naruszenia art. 148 P.p.s.a., gdyż takie rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanych przez Sąd pierwszej instancji norm prawnych. Oznacza to, że naruszenie tego przepisu jest zawsze następstwem złamania innych przepisów i nie może być samoistną podstawą skargi kasacyjnej. Skoro zaś podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty odnoszące się do przepisów prawa materialnego, które miały uzasadniać odmienne rozstrzygnięcie sprawy, okazały się nieusprawiedliwione, bezskuteczny pozostaje również będący ich konsekwencją zarzut naruszenia art. 148 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. (w zw. z powołanymi przepisami prawa materialnego). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., w punkcie 1 wyroku oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a., mając na uwadze stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. II FPS 4/12 (ONSAiWSA 2013 r., nr 3, poz. 38), że wskazane przepisy stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Informacje o sprawie

Data wpływu
17 czerwca 2026
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Wojewoda
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /sprawozdawca/ Mirosław Gdesz /przewodniczący/ Piotr Broda

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny