II OSK 1283/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku E. W. o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie ze skargi kasacyjnej E. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2189/24 w sprawie ze skargi E. W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 22 lipca 2024 r. znak DOZ-OAiK.650.432.2024.PG w przedmiocie uzgodnienia prac związanych z rozbiórką postanawia: oddalić wniosek.

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2189/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 22 lipca 2024 r. w przedmiocie uzgodnienia prac związanych z rozbiórką. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł E. W. Pismem z dnia 23 kwietnia 2025 r. E. W. wniósł o zawieszenie postępowania kasacyjnego do czasu prawomocnego i ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego w przedmiocie wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków, albowiem w jego ocenie, rozstrzygnięcie niniejszego postępowania zależy od wyniku ww. postępowania dotyczącego wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143), sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przewidziana w w/w przepisie możliwość zawieszenia postępowania sądowego ma charakter fakultatywny i zależy od uznania sądu, który powinien rozważyć, czy w danym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu sprawy i czy nie naruszy ono wynikającego z art. 7 p.p.s.a. postulatu szybkości postępowania. Zestawienie przesłanek zawieszenia postępowania z nakazem wynikającym z art. 7 p.p.s.a. oznacza, że zasadność zawieszenia postępowania powinna być w każdym przypadku wnikliwie oceniona w celu ustalenia, czy w danej sprawie uzasadnione jest odstąpienie od zasady szybkiego rozpoznania sprawy. W orzecznictwie wskazuje się że, aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona (por. np. postanowienia NSA z dnia: 28 lutego 2012 r., sygn. akt I GZ 27/12, LEX nr 1136610; 6 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 304/12, LEX nr 1125525; wyrok NSA z dnia 15 września 2017 r., sygn. akt I GSK 613/17, LEX nr 2353675). Innymi słowy, zagadnienie wstępne (prejudycjalne) występuje w sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, które występuje w sprawie, może wpływać na wynik toczącego się postępowania, co w rezultacie uzasadnia celowość wstrzymania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym do czasu rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii. Przez zagadnienie wstępne należy zatem rozumieć przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania sądowego, której usunięcie jest istotne z punktu widzenia możliwości prawidłowej realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni oraz realny wpływ na jego wynik. Związek ten polega na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej (post. NSA z 21 kwietnia 2022 r., III OSK 707/22). Pomiędzy postępowaniem sądowym w sprawie dotyczącej wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego skargę na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 22 lipca 2024 r. o odmowie uzgodnienia rozbiórki budynku wpisanego do gminnej ewidencji zabytków i objętego ochroną wynikającą z planu miejscowego, a postępowaniem z wniosku z dnia 2 września 2024 r. (jak wynika z pisma Miejskiego Konserwatora Zabytków w K. załączonego do akt sprawy) w sprawie wyłączenia przedmiotowego budynku z gminnej ewidencji zabytków, nie istnieje związek tego rodzaju, że wynik postępowania w sprawie wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków ma charakter prejudycjalny dla sprawy sądowoadministracyjnej, która miałaby być zawieszona. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji w wydanym w sprawie niniejszej wyroku z dnia 10 grudnia 2024 r., w dacie dokonywania przedmiotowego uzgodnienia budynek ujęty był w gminnej ewidencji zabytków miasta K. Również w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazuje, że właściwość rzeczowa organu konserwatorskiego wynika z faktu, że budynek został ujęty w gminnej ewidencji zabytków oraz że umieszczając zabytek w gminnej ewidencji zabytków organ gminy urzędowo stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości. Budynek ten objęty jest też ochroną wynikającą z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Z art. 133 § 1 p.p.s.a. należy wywieść wniosek, że sąd administracyjny orzeka na podstawie stanu faktycznego oraz prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Reguła taka wynika również z podstawowych założeń strukturalnych i mechanizmu postępowania sądowoadministracyjnego. W świetle postanowień art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych są one następujące: sąd administracyjny rozpatruje skargi na akty lub czynności organów administracji publicznej i orzeka o ich zgodności z prawem. Dokonanie takiej oceny, poprzedzające sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności lub niezgodności przedmiotu kontroli z prawem, jest możliwe tylko na podstawie stanu faktycznego, który istniał w chwili podjęcia danego aktu lub czynności i stanowił ich podstawę faktyczną (por. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Lex/el; wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2009 r., II FSK 258/08, LEX nr 511306, i wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r., II FSK 586/09, LEX nr 737633). Sąd administracyjny dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia przez organy administracji publicznej. Kontroli takiej można zaś dokonać wyłącznie na podstawie stanu faktycznie istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu lub dokonywania czynności. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu (por. również T. Woś, op. cit, wyrok NSA z dnia 25 maja 2005 r., OSK 1660/04, LEX nr 238563, i wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r., II FSK 586/09, LEX nr 737633). Postępowanie w sprawie wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków może zmienić stan prawny przedmiotowego budynku, ale dla orzekającego w tej sprawie sądu administracyjnego wiążący jest stan prawny budynku z daty wydania kontrolowanego w sprawie rozstrzygnięcia organu. Skoro zatem w dacie wydawania spornego uzgodnienia przedmiotowy budynek figurował w gminnej ewidencji zabytków to ten stan prawny budynku jest przesądzający w postępowaniu sądowoadministracyjnym, z czego wynika wniosek, że wskazywane postępowanie w sprawie wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków nie stanowi kwestii prejudycjalnej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Po aktualizacji stanu prawnego budynku, w przypadku wyłączenia go z gminnej ewidencji zabytków, dopuszczalne będzie wystąpienie przez inwestora z kolejnym wnioskiem o jego rozbiórkę. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o zawieszenie postępowania sądowego, uznając, że wynik postępowania o wyłączenie budynku z gminnej ewidencji zabytków w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie może być traktowany jako mający wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przed sądem administracyjnym. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.