II OSK 119/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. oraz M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2516/19 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w Warszawie oraz M. G. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. prostuje oczywistą omyłkę w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2516/19, w ten sposób, że w miejsce numeru zaskarżonej decyzji zamiast "[...]" wpisuje "[...]" oraz w miejsce określenia przedmiotu zaskarżonej decyzji zamiast "wpisu do rejestru zabytków" wpisuje "umorzenia postępowania odwoławczego", 2. oddala skargę kasacyjną, 3. zasądza od A. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w Warszawie oraz M. G. solidarnie na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lipca 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2516/19 oddalił skargę A.sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. oraz M. G. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Jak stwierdził Sąd I instancji, Minister zasadnie przyjął zastosowanie w niniejszej sprawie art. 9 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2067 ze zm.; dalej: uozoz) oraz art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. 2096 ze zm.; dalej: kpa), uznając, że skarżący nie byli bowiem właścicielami, ani użytkownikami wieczystymi budynku dawnego kina "[...]", a zatem nie byli stronami niniejszego postępowania. Status strony przysługuje bowiem właścicielowi budynku - tj. R. sp. z o.o. sp. k. w upadłości likwidacyjnej, na rzecz której działa syndyk. Podkreślono, że zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.; dalej: upu) z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim. Z chwilą ogłoszenia upadłości upadły nie traci jednak prawa własności tego majątku, a jedynie nie może z niego korzystać ani nim rozporządzać. Podmiotem praw i obowiązków związanych ze składnikami mienia objętego masą upadłości pozostaje upadły. Czynności w zakresie zarządu i rozporządzania majątkiem masy upadłości wykonuje natomiast syndyk. Upadły nie może więc korzystać z atrybutów prawa własności w rozumieniu w art. 140 Kodeksu cywilnego Zestawienie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określającej katalog obowiązków będących konsekwencją wpisu do rejestru zabytków oraz ustawy Prawo upadłościowe (m.in. art. 75, art. 144, art. 173, art. 185 ust. 2, art. 364 ust. 1) - udział syndyka w postępowaniu w sprawie wpisu nieruchomości do rejestru zabytków jest wystarczający. Wspólnicy (komandytariusze) właściciela nieruchomości spółki R. sp. z o.o. sp. k. w upadłości likwidacyjnej nie mają interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli A. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. oraz M. G., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: Ppsa) w zw. z art. 28 kpa i art. 10 kpa w zw. z art. 140 Kodeksu cywilnego, art. 31 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 505 ze zm.; dalej: ksh) i art. 85 § 1 i 2 ksh w zw. z art. 103 ksh, art. 102 ksh oraz art. 75 ust. 1 i art. 144 ust. 1 i 2 upu oraz art. 141 § 4 Ppsa przez błędne uznanie, że organ II instancji prawidłowo określił krąg stron postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków budynku (dawnego) kina "[...]" położonego przy ul. [...] w W. i prawidłowo odmówił wspólnikom spółki R. sp. z o.o. sp. k. będącej właścicielem budynku statusu strony w tym postępowaniu; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 kpa i art. 135 Ppsa przez błędne uznanie za prawidłowe wydanie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dniu [...] sierpnia 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżących oraz odwołania syndyka masy upadłości R. sp. z o.o. sp. k. w upadłości likwidacyjnej od decyzji nr [...] Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] maja 2019 r. znak [...], dwóch odrębnych decyzji, tj. decyzji nr [...] utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję i decyzji nr [...] umarzającej postępowanie odwoławcze, oraz zaniechanie uchylenia tych decyzji; 3) art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art. 134 Ppsa przez lakoniczne uzasadnienie wyroku w zakresie zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organ II instancji art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 kpa, którego uwzględnienie skutkowałoby uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji, a które to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia; 4) art. 138 Ppsa przez błędne wskazanie w sentencji wyroku przedmiotu zaskarżenia. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej skarżących oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a także o sprostowanie sentencji zaskarżonego wyroku w zakresie numeru zaskarżonej decyzji. 4. Pismami z 7 grudnia 2020 r. i 15 listopada 2021 r. uczestnik postępowania Stowarzyszenie [...] wniosło o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku oraz wskazało, że decyzją z [...] maja 2020 r. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy umorzył postępowanie w sprawie warunków zabudowy na działkach o nr ew. [...][...][...][...] w obrębie [...] przy ul. [...] w W. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Skarga kasacyjna jest niezasadna. 5.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). W ocenie NSA rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie było konieczne, gdyż przeprowadzanie rozpraw w okolicznościach związanych z obowiązującym stanem epidemii zwiększyłoby zagrożenie dla osób biorących w nich udział. Jednocześnie ze względów technicznych nie można przeprowadzić wszystkich rozpraw na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem. 5.3. W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu (art. 183 § 1 Ppsa). NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Przy tym zgodnie z art. 193 zd. drugie Ppsa uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji. 5.4. Przechodząc do oceny pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż organy w sposób prawidłowy ustaliły krąg stron przedmiotowego postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten określa podmioty posiadające legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym. Legitymacja procesowa oznacza uprawnienie do wzięcia udziału w danym postępowaniu w charakterze strony. Omawiana regulacja wiąże zatem pojęcie strony z interesem prawnym lub prawnym obowiązkiem. Innymi słowy jest się stroną, jeżeli posiada się w danym postępowaniu interes prawny lub obowiązek prawny albo jeżeli żąda się postępowania ze względu na posiadany interes prawny lub obowiązek. Interes prawny jest zaś kategorią normatywną, w tym sensie, iż ma swoje źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia. Jest ściśle związany z przedmiotem prowadzonego postępowania. O istnieniu interesu prawnego lub obowiązku decyduje więc przepis prawa materialnego, stwarzając dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. 5.5. W przedmiotowej sprawie skarżący wnieśli odwołanie od decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] maja 2019 r. nr [...], którą wpisano do rejestru zabytków budynek kina "[...]", wzniesiony w latach [...], wg projektu [...], położony przy ul. [...] w W.. Podkreślić należy, że w myśl art. 9 ust. 1 uozoz do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Stronami postępowania w sprawie wpisania obiektu do rejestru zabytków są więc podmioty posiadające tytuł prawny do nieruchomości znajdującej się na terenie objętym przedmiotowym postępowaniem. 5.6. Niewątpliwie ww. budynek stanowi własność R. sp. z o.o. sp. k. w upadłości likwidacyjnej. Upadłość spółki obejmująca likwidację jej majątku, nie pozostaje jednak bez wpływu na określenie kręgu stron postępowania administracyjnego. Jak wynika bowiem z art. 75 ust. 1 upu, z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim. O tym, jak kształtuje się pod względem podmiotowym postępowanie sądowe lub administracyjne w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego stanowi zaś art. 144 upu, mający charakter normy procesowej. Stosownie do tego przepisu po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciw niemu. Zatem z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków, skutki ogłoszenia upadłości dotyczą sfery jego zdolności do czynności prawnych. Na skutek regulacji wprowadzonej w art. 144 upu dochodzi do tzw. podstawienia procesowego, które oznacza, iż postępowania prowadzi syndyk na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Podstawienie procesowe syndyka w miejsce upadłego jest podstawieniem bezwzględnym, przy którym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony (por. wyrok Sądu Okręgowego w Opolu z 21 maja 2013 r. sygn. akt VI GC 95/13). 5.7. Z tych względów skarżącym, jako wspólnikom (komandytariuszom) spółki komandytowej pozostającej w upadłości likwidacyjnej, nie przysługuje przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. Jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, stroną postępowania w przedmiocie wpisu wskazanej nieruchomości do rejestru zabytków jest R. sp. z o.o. sp. k. w upadłości likwidacyjnej, na rzecz której działa syndyk. Podnoszone przez skarżących okoliczności, iż wpis nieruchomości do rejestru zabytków nakłada na właściciela nieruchomości szereg obowiązków, uniemożliwia wykorzystanie nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem i znacząco obniża wartość nieruchomości, co spowoduje aktualizację odpowiedzialności wspólników za zobowiązania ww. Spółki, w świetle cytowanych wyżej przepisów, nie mogły doprowadzić do rozszerzenia kręgu stron postępowania. Dlatego też zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 28 kpa i art. 10 kpa w zw. z art. 140 Kodeksu cywilnego, art. 31 § 1 ksh i art. 85 § 1 i 2 ksh w zw. z art. 103 ksh, art. 102 ksh oraz art. 75 ust. 1 i art. 144 ust. 1 i 2 upu należało uznać za niezasadny. 5.8. Prawidłowości zaskarżonego wyroku nie podważył również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 kpa i art. 135 Ppsa poprzez wydanie przez organ dwóch odrębnych decyzji w wyniku rozpatrzenia dwóch odwołań od decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] maja 2019 r. nr [...], które zostały wniesione przez skarżących oraz przez syndyka masy upadłości R. sp. z o.o. sp. k. w upadłości likwidacyjnej. Sąd Wojewódzki słusznie zauważył, że w kontekście sądowej oceny zaskarżonej decyzji, okoliczność ta nie uzasadniała uchylenia tego rozstrzygnięcia. Merytoryczna zasadność zarzutów odwołania została oceniona przez organ jedynie w wypadku rozpoznania odwołania syndyka masy upadłości ww. Spółki. W przypadku odwołania wniesionego przez skarżących organ rozważał wyłącznie kwestię legitymacji do udziału w postępowaniu administracyjnym. Biorąc pod uwagę, że obie wydane przez organ decyzje (w wyniku rozpoznania odwołania syndyka - o utrzymaniu w mocy decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] maja 2019 r. oraz w wyniku rozpoznania odwołania skarżących – o umorzeniu postępowania odwoławczego) nie pozostają ze sobą w sprzeczności, brak było podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia wydanego w stosunku do skarżących. 5.9. Ponadto wbrew twierdzeniom skarżących, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom art. 141 § 4 Ppsa. Sąd I instancji ocenił legalność zaskarżonej decyzji i wypowiedział się w zakresie istotnych dla rozpoznania sprawy zarzutów i argumentów oraz wskazał podstawę prawną wyroku, a z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika dlaczego skargę oddalono. Zdaniem NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom formalnym i pozwoliło na przeprowadzenie kontroli instancyjnej. Zauważyć przy tym należy, że w ramach tego zarzutu nie można zwalczać samej oceny prawnej zawartej w zaskarżonym wyroku. Zarzut naruszenia art. 141 § 1 Ppsa w zw. z 134 Ppsa nie mógł więc odnieść zamierzonego skutku. 5.10. Zasadnie natomiast skarżący podnoszą, iż błędnie został wskazany w sentencji zaskarżonego wyroku przedmiot zaskarżenia. W ocenie NSA kwestia ta nie stanowiła jednak podstawy do uchylenia orzeczenia, lecz podstawę do sprostowania sentencji wyroku Sądu I instancji. Analiza uzasadnienia wyroku prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż przedmiot kontroli stanowiła decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] sierpnia 2019 r. nr [...], którą umorzono postępowania odwoławcze. 5.11. W tym stanie rzeczy NSA, w oparciu o art. art. 156 § 1 i 3 Ppsa, orzekł w punkcie 1 o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej zawartej w komparycji wyroku Sądu I instancji. Skargę kasacyjną oddalono zaś na podstawie art. 184 Ppsa (punkt 2). O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 Ppsa.