II OSK 1147/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędzia del. WSA Agnieszka Wójcik (sprawozdawca) Protokolant sekretarz sądowy Kacper Gawryś po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2302/23 w sprawie ze skargi M.J. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 sierpnia 2023 r. znak DOiR-I.6270.64.2023.KB w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną

Zaskarżonym wyrokiem z 19 grudnia 2023 r., sygn. VII SA/Wa 2302/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej: " Sąd I instancji" lub WSA w Warszawie" ) oddalił skargę M. J. L. (zwanego dalej: " skarżący") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (zwanego dalej: "Minister" lub "organ odwoławczy" ) z dnia 8 sierpnia 2023 r., znak DOiR-I.6270.64.2023.KB, w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Podstawę oddalenia skargi stanowiło ustalenie, że matka skarżącego – W.T. L. z d. S., utraciła obywatelstwo polskie przez nabycie w dniu 24 kwietnia 1950 r. obywatelstwa amerykańskiego, zatem skarżący nie mógł nabyć tego obywatelstwa z mocy prawa przez urodzenie na podstawie ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. Nr 4, poz. 25). W chwili urodzenia M. J. L. (28 września 1951 r.) żadne z jego rodziców nie posiadało obywatelstwa polskiego, co oznacza, że skarżący nie nabył z mocy prawa obywatelstwa polskiego. Sąd I instancji podkreślił, że według obowiązującej w momencie nabycia przez matkę skarżącego obywatelstwa amerykańskiego, ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 25 poz. 220, ze zm.) obowiązkowi wojskowemu podlegały kobiety podlegające pomocniczej służbie wojskowej od ukończonych lat 19 do ukończenia 45 roku życia. Natomiast art. 102 ust 2 ustawy z 9 kwietnia 1938 r. wskazujący, że obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej podlegają także kobiety w wieku do ukończonych lat 45 w razie ochotniczego zgłoszenia się do tej służby, należy wykładać łącznie z art. 101 tej ustawy, który stanowi, że pomocniczą służbę wojskową pełni się w razie mobilizacji i w czasie wojny. Obowiązek pomocniczej służby wojskowej trwa natomiast przez cały czas wojny lub pozostawania wojska i marynarki wojennej w stanie mobilizacji. W czasie pokoju Rada Ministrów może wprowadzić obowiązek pełnienia pomocniczej służby wojskowej, jeśli wymaga tego interes obrony Państwa stwierdzony Uchwałą Rady Ministrów (art. 101 ust 2). Sytuacja taka w okresie analizowanym na potrzeby niniejszego postępowania, jednak nie zaistniała. Natomiast § 16 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 grudnia 1942 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych, Wewnętrznych i Opieki Społecznej o zaciągu ochotniczym kobiet do pomocniczej służby wojskowej w Polskich Siłach Zbrojnych (Dz. U. Nr 11, poz. 25), dotyczył zaciągu ochotniczego kobiet do pomocniczej służby wojskowej na terenie W. Brytanii i innych obszarach na których znajdują się ochotniczki do pomocniczej służby wojskowej w Polskich Siłach Zbrojnych, zatem również nie miał zastosowania. Pismem z 3 lipca 2023 r. Minister wezwał pełnomocnika skarżącego do przedłożenia dokumentów wskazujących, że matka skarżącego zgłosiła się do pełnienia pomocniczej służby wojskowej, została uznana za zdolną do jej pełnienia lub odbyła właściwe przeszkolenie oraz inne dokumenty wskazujące na jej wcielenie do służby wojskowej. Dokumentów takich jednak nie przedstawiono ani organowi w toku postępowania administracyjnego ani na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący stanął bowiem na stanowisku, że zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami w dniu naturalizacji W. S. podlegała powszechnemu obowiązkowi służby wojskowej i nie utraciła obywatelstwa polskiego. Sąd I instancji uznał za chybione powoływanie się przez skarżącego na brzmienie ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U z 1950r, Nr 6, poz. 46) w części dotyczącej pomocniczej służby wojskowej kobiet, skoro ustawa ta weszła w życie w dniu 28 maja 1950 r., a więc nie obowiązywała w dacie naturalizacji W. S. tj. w dniu 24 kwietnia 1950 r. Jednocześnie Sąd podzielił stanowisko organu, że pomocniczej i ochotniczej służby wojskowej kobiet nie można utożsamiać z powszechnym obowiązkiem czynnej służby wojskowej, który można zdefiniować jako powszechny i bezwarunkowy w stosunku do określonej kategorii wiekowej obywateli polskich płci męskiej. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł skarżący, podnosząc zarzut naruszenia: a) art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. RP z 1920 r. Nr 7, poz. 44, dalej jako: "ustawa o obywatelstwie z 1920 r.") poprzez jego błędną wykładnię w zakresie rozumienia pojęcia "osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej'", polegającą na przyjęciu, jakoby obowiązek czynnej służby wojskowej oznaczał "powszechny i bezwarunkowy obowiązek w stosunku do określonej kategorii wiekowej obywateli polskich płci męskiej", podczas gdy prawidłowa wykładnia pojęcia "osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej", użytego w ustawie o obywatelstwie z 1920 r. polega na zdefiniowaniu go jako powinności ciążącej na wszystkich powszechnie zobowiązanych (a więc zobowiązanych na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów) - zarówno mężczyznach, jak i kobietach, w określonych w obowiązujących w danym momencie przepisach wojskowych kategoriach wiekowych - do pełnienia służby wojskowej i to niezależenie od tego, czy zobowiązanie to ogranicza się do okresu wojny i mobilizacji, czy też nie (albowiem wymóg faktycznego pełnienia służby wojskowej może być uzależniony od ziszczenia się wskazanego w przepisach warunku (wojna lub mobilizacja) lub nadejścia terminu (wiek poborowego), ale sam obowiązek podlegania służbie wojskowej jest bezwzględny); która to błędna wykładnia doprowadziła w konsekwencji do niewłaściwego zastosowania tego przepisu poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, iż matka skarżącego nie podlegała obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu ustawy o obywatelstwie z 1920 r., a zatem utraciła polskie obywatelstwo z chwilą naturalizacji w USA dnia 24 kwietnia 1950 roku - co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi z naruszeniem art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.); b) art. 8 ust. 2 w zw. z art. 102 ust. 2, art. 103, art. 138 lit. g i art. 139 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1938 r. nr 25, poz. 220, dalej jako: "ustawa z 1938 r.") w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 kwietnia 1950 r. do 29 maja 1950 r. (tj. w okresie od dnia naturalizacji matki skarżącego do dnia uchylenia ustawy z 1938 r.) poprzez błędną wykładnię statuowanej w tych przepisach regulacji dotyczącej podlegania przez kobiety obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej, polegającą na uznaniu, iż fakt podlegania przez kobiety obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej nie był równoznaczny z podleganiem przez nie obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia doprowadziłaby Sąd I instancji do stwierdzenia, że kobiety podlegające obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej podlegały jednocześnie obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., a w konsekwencji do uznania, że matka skarżącego podlegała obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu ustawy o obywatelstwie z 1920 r., a zatem nie utraciła obywatelstwa polskiego z chwilą naturalizacji w USA dnia 24 kwietnia 1950 roku - co w konsekwencji doprowadziłoby do uznanie skargi za zasadną; c) art. 101 ust. 1 w zw. z art. 102 ust. 2 ustawy z 1938 r. w brzmieniu obowiązującym od 24 kwietnia 1950 r. do 29 maja 1950 r. (tj. w okresie od dnia naturalizacji matki skarżącego do dnia uchylenia ustawy z 1938 r.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż z uwagi na ograniczenie czasu pełnienia pomocniczej służby wojskowej do okresów wojny i mobilizacji kobiety podlegające obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej nie podlegały obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia doprowadziłaby do stwierdzenia, iż pomimo faktu, że obowiązek faktycznego pełnienia służby pomocniczej aktualizował się jedynie w sytuacjach wskazanych w ustawie (wojna i mobilizacja) to ciążył na obowiązanych bezwarunkowo, co implikowałoby stwierdzenie, iż przez fakt podlegania obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej na kobietach ciążył obowiązek pełnienia czynnej służby wojskowej i tym samym prowadziłoby do stwierdzenia, że matka skarżącego podlegała obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu ustawy o obywatelstwie z 1920 r., a zatem nie utraciła obywatelstwa polskiego z chwilą naturalizacji w USA dnia 24 kwietnia 1950 roku - co w konsekwencji doprowadziłoby do uznanie skargi za zasadną; d) art. 61 ust. 1 i 2 w zw. z art.: 62, 63, 64 ust. 1 i 2, 65 ust. 1 i 2, 66 ust. 1 i 2, 67, 69 ust. 1 i 2 oraz 103 ust. 1-3 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1950 r. nr 6, poz. 46, dalej jako: "ustawa z 1950 r.") w brzmieniu obowiązującym w okresie od 29 maja 1950 r. do 18 stycznia 1951 r. (to jest od wejścia w życie ustawy z 1950 r. do ostatniego dnia obowiązywania ustawy o obywatelstwie z 1920 r.) poprzez odmowę ich zastosowania (str. 8 uzasadnienia wyroku), z uwagi na fakt, że obowiązywały one już po dacie naturalizacji matki skarżącego w USA w dniu 24 kwietnia 1950 roku, podczas gdy powinny one zostać zastosowane, gdyż: - dla zachowania obywatelstwa polskiego zgodnie z art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., należało podlegać obowiązkowi czynnej służby wojskowej nie tylko w dniu naturalizacji, ale do końca obowiązywania ww. przepisu (tj. do 18 stycznia 1951 roku włącznie), - ponadto, zgodnie treścią pominiętych przepisów, kobiety podlegały obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej (co było równoznaczne podleganiem obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.) również po zastąpieniu przepisów wojskowych z ustawy z 1938 r. ustawą z 1950 r.; gdyby Sąd I instancji je zastosował, doszedłby do wniosku, iż w przypadku matki skarżącego istniała ciągłość podlegania przez nią obowiązkowi czynnej służby wojskowej, dzięki czemu utrzymała one polskie obywatelstwo do czasu zmiany przepisów o obywatelstwie polskim od dnia 19 stycznia 1951 roku (od której to zmiany nabycie obcego obywatelstwa nie skutkowało już utratą obywatelstwa polskiego, więc po tej dacie nie zachodzi konieczność udowodnienia dalszego podlegania przez matkę skarżącego obowiązkowi czynnej służby wojskowej) - co w konsekwencji doprowadziłoby do uznanie skargi za zasadną; e) § 16 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 grudnia 1942 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych, Wewnętrznych i Opieki Społecznej o zaciągu ochotniczym kobiet do pomocniczej służby wojskowej w Polskich Siłach Zbrojnych (Dz. U. z 1942 r. nr 11, poz. 25), poprzez jego błędną wykładnię (niezastosowanie wykładni językowej) polegającą na przyjęciu, jakoby tożsama z czynną służbą wojskową była jedynie taka służba pomocnicza kobiet, która została przez nie podjęta wskutek ochotniczego zgłoszenia się, a w konsekwencji - przez niezastosowanie tej normy przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu skargi; przy czym prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna być zgodna z jego brzmieniem: "pomocnicza służba wojskowa, pełniona przez kobiety, jest równoznaczna z czynną służbą wojskową", co prowadzi do stwierdzenia, że pomocniczą służbę wojskową kobiet traktuje się w sposób tożsamy z czynną służbą wojskową w rozumieniu art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. i tym samym implikuje stwierdzenie, że matka skarżącego podlegała obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu ustawy o obywatelstwie z 1920 r., a zatem nie utraciła obywatelstwa polskiego z chwilą naturalizacji w USA dnia 24 kwietnia 1950 roku - co w konsekwencji doprowadziłoby do uznanie skargi za zasadną, f) art. 1 Układu o przywróceniu normalnych stosunków między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Japonią z dnia 8 lutego 1957 r. (Dz. U. z 1957 r. nr 49, poz. 233, dalej jako: "układ z Japonią") poprzez brak jego zastosowania, podczas gdy powinien on zostać zastosowany, gdyż na jego mocy dopiero dnia 18 maja 1957 roku zakończył się stan wojny między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Japonią (trwający od wypowiedzenia wojny Japonii przez Polskę dnia 11 grudnia 1941 roku), w związku z czym w okresie między dniem 11 grudnia 1941 r. a 17 maja 1957 roku Państwo Polskie pozostawało w stanie wojny, a zatem znajdowały wówczas zastosowanie przepisy obowiązujące w stanie wojny - przy czym we wspomnianym okresie czasu mieściła się data naturalizacji matki skarżącego, zaś Sąd błędnie stwierdził, iż zdarzenie to nie nastąpiło w czasie wojny; tymczasem, gdyby Sąd zastosował ww. przepis, to nawet stosując błędną wykładnię Sądu I instancji, jakoby obowiązek pomocniczej służbie wojskowej przez kobiety był równoznaczny obowiązkiem czynnej służbę wojskowej tylko w okresie wojny (lub mobilizacji), należałoby stwierdzić, że matka skarżącego podlegała obowiązkowi czynnej służby wojskowej w rozumieniu art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. z uwagi na stan wojny z Japonią, a zatem nie utraciła obywatelstwa polskiego z chwilą naturalizacji w USA dnia 24 kwietnia 1950 roku - co w konsekwencji doprowadziłoby do uznanie skargi za zasadną. Ponadto, na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) tj.: art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji niejasnego i wewnętrznie sprzecznego toku rozumowania i oparcie go w części na przepisach nieobowiązujących w chwili naturalizacji matki skarżącego (co odzwierciedla treść i konstrukcja uzasadnienia wyroku), które w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi - co wywołuje wątpliwości co do ustaleń prawnych przyjętych przez Sąd za podstawę wydana wyroku: - Sąd I instancji, podnosząc twierdzenie, iż matka skarżącego w dacie naturalizacji (24 kwietnia 1950 r.) nie podlegała obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej, uzasadnił je treścią art. 8 ust. 2 i art. 103 ust. 3 ustawy z 1938 r. w ich pierwotnym brzmieniu (przy czym zostały ono diametralnie zmienione dekretem z dnia 19 lutego 1945 r. o zmianie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1945 r. nr 8, poz. 37, dalej jako "dekret z 1945 r.") (strona 6 uzasadnienia); następnie Sąd zauważył jednak, że taka nowelizacja nastąpiła, przy czym mimo to stwierdził, że przywołane przepisy nie znalazły zastosowania, nie dokonując subsumpcji stanu faktycznego przedmiotowej sprawy pod znowelizowane przepisy (strona 7 uzasadnienia); - Ponadto, Sąd I instancji w treści uzasadnienia odniósł się do tego, że okoliczności potwierdzające ochotnicze pełnienie służby wojskowej przez matkę skarżącego powinny być wykazane przez wnioskodawcę, uznając je za fakt istotny dla rozstrzygnięcia sprawy (a zatem Sąd I instancji przyznał, że w razie ochotniczego pełnienia służby pomocniczej przez matkę skarżącego sprawa mogłaby zostać rozstrzygnięta odmiennie, to jest przez przyjęcie, iż matka skarżącego podlegała obowiązkowi czynnej służby wojskowej, a więc nie utraciła polskiego obywatelstwa) (strona 8 uzasadnienia), zaś w dalszej części uzasadnienia (na tej samej stronie) Sąd I instancji stwierdził, że obowiązek czynnej służby wojskowej, zgodnie z przyjętą przez siebie wykładnią tego pojęcia, ciążył jedynie na mężczyznach. Niejasność toku rozumowania wyrażająca się w sporządzeniu wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia wyroku, w dodatku opierającego się na dokonaniu oceny stanu faktycznego sprawy na podstawie nieobowiązujących w momencie naturalizacji matki skarżącego przepisów, należy uznać za istotne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy - gdyby Sąd I instancji przyjął jasny i wewnętrznie niesprzeczny tok rozumowania i oparł swoje rozstrzygnięcie na obowiązujących przepisach (co znalazłoby odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku), doszedłby do wniosku, że skarga jest zasadna, a zatem - nie zadecydowałby o jej nieuwzględnieniu. Podnosząc powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na jej poparcie. Wskazano m.in., że z uwagi na to, iż ustawa o obywatelstwie z 1920 roku nie zawierała definicji pojęcia czynnej służby wojskowej, dla jego prawidłowego zrozumienia należy posłużyć się wykładnią historyczną oraz celowościową. Zdaniem skarżącego, definicję obowiązania do czynnej służby wojskowej w ustawie o obywatelstwie z 1920 roku należy traktować autonomicznie, czyli niezależnie od pojęć używanych w przepisach wojskowych. Takie rozumienie pojęcia czynnej służby wojskowej jest zgodne z wykładnią historyczną i celowościową art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 roku. Wyjątek wprowadzony tymże przepisem miał zagwarantować, że na osobach zdolnych do pełnienia służby wojskowej nadal będzie ciążył obowiązek obrony Ojczyzny, pomimo wcześniejszej naturalizacji, a Polska nie utraci potencjalnych poborowych. Ustawa z 1938 roku w art. 7 ust. 1 lit. b literalnie wskazała: że pomocnicza służba wojskowa jest jedną z form realizowania powszechnego obowiązku wojskowego. W chwili wejścia w życie ustawy z 1938 roku obowiązek ten mieli zasadniczo mężczyźni. Kobiety były z nimi zrównane w tym zakresie z mocy prawa wyłącznie w przypadku, gdy ukończyły przeszkolenie wojskowe (art. 104 ust. 1). Kobiety, które nie zostały przeszkolone, mogły - tak jak przed zmianą przepisów - zgłosić się do pełnienia pomocniczej służby wojskowej ochotniczo (zgodnie z art. 102 ust. 2). Co do zasady, poza tym jednym wyjątkiem, na kobietach nie ciążył jednak w tym czasie obowiązek pomocniczej służby wojskowej. Skarżący powołuje się jednak na wyjątek wprowadzony od ww. zasady. Dotyczy on tylko kobiet, które nabyły obce obywatelstwo w okresie od 20 marca 1945 do 18 stycznia 1951 roku i które jednocześnie do dnia 20 marca 1945 r. (data wejścia w życie zmian do ustawy z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym) ukończyły 19 lat i nie miały w tym dniu więcej niż 34 lata, 2 miesiące i jeden dzień (tak, aby do 19 stycznia 1951 - momentu wejścia w życie nowej ustawy o obywatelstwie polskim - nie ukończyły 40 roku życia). Inaczej rzecz ujmując, powoływany wyjątek dotyczył kobiet, które urodziły się w okresie od 19 stycznia 1911r. do 20 marca 1926 r. i przez to podlegały obowiązkowi wojskowemu w postaci powszechnej pomocniczej służby wojskowej kobiet. Oznacza to, że wyjątek, na który powołuje się Skarżący w niniejszej sprawie, jest niezwykle wąski i nie podważa co do zasady dotychczasowej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stąd też wynika konieczność dostrzeżenia zmian w przepisach wojskowych, czego nie dokonał Sąd I instancji. Zastosowanie przepisów ustawy z 1950 r. (która weszła w życie z dniem 29 maja 1950 roku) jest niezbędne do wykazania ciągłości podlegania przez matkę skarżącego obowiązkowi czynnej służby wojskowej aż do dnia 19 stycznia 1951 roku (data wejścia w życie ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 1951 r. nr 4, poz. 25), znoszącej generalny zakaz posiadania podwójnego obywatelstwa), a tym samym - do udowodnienia faktu utrzymania przez nią obywatelstwa polskiego do momentu, gdy zgodnie z prawem mogła ona posiadać podwójne obywatelstwo niezależnie od spełnienia przesłanki podlegania obowiązkowi czynnej służby wojskowej. Także po zmianie przepisów wojskowych - pod rządami nowej ustawy z 1950 r., którą Sąd I instancji powinien był zastosować w przedmiotowej sprawie - matka skarżącego, już po naturalizacji, w dalszym ciągu podlegała obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej kobiet, a tym samym - była obowiązana do czynnej służby wojskowej w rozumieniu art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. Oznaczało to, że do momentu wejścia w życie nowej ustawy o obywatelstwie polskim (tj. do dnia 19 stycznia 1951 roku), zachowała ona obywatelstwo polskie, a tym samym - że z chwilą urodzenia nabył je po niej również jej syn. Również przepis § 16 rozporządzenia z 1942 r., niewątpliwe świadczy o tożsamości obu tych rodzajów służby, przy jednocześnie innym rodzaju zadań jakie pełniły kobiety w ramach służby wojskowej. Z uwagi na powyższe, Sąd I instancji błędnie uznał, iż nie znajdują one zastosowania do oceny przedmiotowej sprawy. Gdyby podchodzić formalistycznie do wyjątku dotyczącego służby pomocniczej kobiet, uznając, iż może on znaleźć zastosowanie wyłącznie w czasie wojny (czyli zastosować wykładnię Sądu I instancji), to słusznym wydaje się uznanie, że powinien on również obejmować okres po 8 maja 1945 r., z uwagi na trwający formalnie stan wojny z Japonią. Tym samym, przyjmując, iż stan wojny w Polsce trwał do dnia 18 maja 1957 r., należy uznać, że kluczowe wydarzenia w sprawie, której dotyczy skarga: naturalizacja matki skarżącego, a następnie zmiana przepisów o obywatelstwie polskim w 1951 r., nastąpiły w czasie wojny, więc należy do ich oceny stosować regulacje obowiązujące w sytuacji wojny. Skarżący kasacyjnie zarzucił, że Sąd I instancji, w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, przyjął niejasny i wewnętrznie sprzeczny tok rozumowania i oparł go w części na przepisach nieobowiązujących w chwili naturalizacji matki skarżącego. Zdaniem skarżącego, stanowi to naruszenie przepisów postępowania, to jest: naruszenie art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wniesiony w niniejszej sprawie środek zaskarżenia został oparty na obu wskazanych podstawach kasacyjnych, jednak mimo niewątpliwie starannie sporządzonej skardze kasacyjnej, zarzuty w niej podniesione okazały się niezasadne. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podkreślenia wymaga, że do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może dojść wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich istotnych elementów i w związku z tym zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Jak wskazuje się jednolicie w orzecznictwie, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt: II FPS 8/09, wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II OSK 2688/18 wyrok NSA z 11 października 2022, sygn. akt II OSK 1462/21). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy po pierwsze stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a., po drugie, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie, oddalając skargę. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd prawidłowo określił przedmiot sprawy, szczegółowo opisał stan faktyczny, wskazał zakres prowadzonej kontroli sądowej, przedstawił zarzuty skargi, wyjaśnił dlaczego podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych decyzjach z wyjaśnieniem podstawy faktycznej i prawnej. Uzasadnienie wyroku wyjaśnienia motywy podjętego rozstrzygnięcia, odnosi się do zarzutów skargi i tym samym umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie. Skarżący powoływał się w toku całego postępowania dotyczącego potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego na posiadanie takiego obywatelstwa przez swoją matkę – W. L. z domu S., która urodziła się 14 września 1925 r. w Warszawie, jako ślubna córka J. i M. z domu D. Organy i Sąd I instancji ustalili, że matka skarżącego bezsprzecznie nabyła obywatelstwo polskie. Po wyjeździe w 1939 r. z Polski, w dniu 24 kwietnia 1950 r. nabyła obywatelstwo amerykańskie. Natomiast skarżący urodził się dnia 28 września 1951 r. w Detroit, jako syn F. i W. z d. S. i posługuje się paszportem amerykańskim, potwierdzającym obywatelstwo USA. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, dla ustalenia podstawy ewentualnego nabycia obywatelstwa polskiego przez skarżącego należy uwzględnić ustawę o obywatelstwie polskim z 8 stycznia 1951 r., która wymagała generalnie, by dla nabycia obywatelstwa polskiego dla dzieci urodzonych za granicą przynajmniej jedno z rodziców było obywatelem polskim. Niewątpliwie ustalono, że matka skarżącego posiadała obywatelstwo polskie oraz, że przed urodzeniem skarżącego nabyła obywatelstwo amerykańskie (w 1950 r., tj. w okresie gdy obowiązywała ustawa o obywatelstwie z 1920 r.). Stosownie zaś do art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., utrata obywatelstwa polskiego następowała przez nabycie obywatelstwa obcego, z tym jednak wyjątkiem, że osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej mogły nabyć obywatelstwo obce po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, w przeciwnym bowiem razie nie przestawały być uważane za obywateli polskich. W świetle powyższego, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, najistotniejszą kwestią, było ustalenie, czy matka skarżącego utraciła obywatelstwo polskie w związku z uzyskaniem obywatelstwa amerykańskiego. Zgodnie z art. 1 ww. ustawy o obywatelstwie z 1920 r., obywatel polski nie może być jednocześnie obywatelem państwa innego. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi więc do wniosku, że obywatel polski nie mógł pod rządami tej ustawy posiadać równocześnie obywatelstwa obcego. Dlatego też, zgodnie z wolą ówczesnego ustawodawcy, każdoczesne nabycie obywatelstwa obcego automatycznie miało pozbawiać obywatelstwa polskiego. Jedyny wyjątek dotyczył osób obowiązanych do czynnej służby wojskowej, które mogły nabyć obywatelstwo obce po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego. Taka regulacja, uwzględniając ówczesne realia geopolityczne, gdzie granice wielu krajów europejskich wciąż były w ogniu walk i plebiscytów, pozwala na przyjęcie, że miała ona na celu utrudnienie uwolnienia się od służby wojskowej osób, które jedynie zmieniły obywatelstwo. Takie osoby bowiem, w przypadku nieuzyskania zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, w dalszym ciągu mogły zostać wcielone do polskiej armii. Pierwotna wersja art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. stanowiła, że osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po wyjednaniu na to zezwolenia od Ministra Spraw Wojskowych. Powołany przepis został zmieniony przez art. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 3 grudnia 1932 r. (Dz.U z 1932 r., poz.109 nr 896) zmieniającego min. ustawę z dniem 25 grudnia 1932 r. i otrzymał brzmienie "osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującemi przepisami ". Przez cały czas obowiązywania tego przepisu, aż do jego uchylenia przez ustawę z 1951 r., posługiwano się pojęciem "osób, obowiązanych do czynnej służby wojskowej". Powołana ustawa o obywatelstwie z 1920 r. nie definiowała tego pojęcia, odsyłała jednak do obowiązujących innych przepisów. W momencie wejścia w życie wskazanej ustawy z o obywatelstwie z 1920 r., kwestie dotyczące służby wojskowej regulowała tymczasowa ustawa o powszechnym obowiązku służby wojskowej, która weszła w życie 29 października 1918 r. Już w tej ustawie (art. 3) wskazano, że służba wojskowa jest dwojaka: a) służba czynna, b) służba pomocnicza. Analiza tej ustawy wskazuje, że chodzi w niej wyłącznie o służbę mężczyzn. Zastąpiła ją ustawa z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W art. 2 tej ustawy wskazano, że "każdy obywatel płci męskiej podlega powszechnemu obowiązkowi wojskowemu i powinien spełnić go osobiście". Natomiast z art. 42 wynikało, że "w czasie wojny obok obowiązku powszechnej służby wojskowej istnieje obowiązek służby pomocniczej. Obowiązkowi temu podlegają wszyscy obywatele Rzeczypospolitej Polskiej płci męskiej w wieka od ukończonych lat 17 do ukończonych lat 55, którzy nie pełnią służby wojskowej w wojsku stałem, w rezerwie lub w pospolitem ruszeniu". Kolejną ustawą, która regulowała służbę wojskową była ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W art. 8 ust. 1 stanowiła ona, że powszechnemu obowiązkowi wojskowemu podlega każdy obywatel polski płci męskiej, zaś w art. 8 ust. 2, że kobiety podlegają powszechnemu obowiązkowi wojskowemu w razie przyjęcia tego obowiązku ochotniczo, z wyjątkiem gdy Rada Ministrów na wniosek Ministra Spraw Wojskowych, w czasie pokoju, nałoży obowiązek przeszkolenia wojskowego do pomocniczej służby wojskowej na kobiety w wieku do ukończonych lat 45, które uzyskały dowód ukończenia: a) gimnazjum ogólnokształcącego albo gimnazjum zawodowego państwowego lub niepaństwowego z uprawnieniami szkół państwowych, lub b) szkoły (studiów) stopnia licealnego. Wskazany art. 8 ust. 2 został zmieniony przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 19 lutego 1945 r. (Dz.U.45.8.37) zmieniającego min. ustawę z dniem 20 marca 1945 r. i uzyskał brzmienie "Kobiety podlegają powszechnemu obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej". W art. 102 ust. 2 uszczegółowiono, że obowiązkowi pomocniczej służby wojskowej podlegają również kobiety w wieku od ukończonych lat 19 do ukończonych lat 45, zaś w art. 101 ust. 1, że pomocniczą służbę wojskową pełni się w razie mobilizacji i w czasie wojny. Ustawa ta obowiązywała do lutego 1950 r.. Zastąpiono ją ustawą z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W art. 9 ust. 1 tej ustawy wskazano zaś, że powszechnemu obowiązkowi wojskowemu podlegają mężczyźni - obywatele polscy - w wieku od 18 do 50 lat życia włącznie. Natomiast w świetle art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy, w razie mobilizacji lub w czasie wojny kobiety mogą być powołane do pomocniczej służby wojskowej w drodze zarządzenia Ministra Obrony Narodowej. W czasie pokoju kobiety mogą być powołane do pomocniczej służby wojskowej na podstawie uchwały Rady Ministrów, powziętej w interesie obrony Państwa na wniosek Ministra Obrony Narodowej. Mając na uwadze, że matka skarżącego urodziła się w 1925 r. wobec tego jej ewentualny obowiązek służby wojskowej regulowała ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym – w brzmieniu nadanym cytowanym dekretem z dnia 19 lutego 1945 r. Wskazany w art. 8 ust. 2 tej ustawy obowiązek pomocniczej służby wojskowej kobiet nie może zostać jednak uznany za czynną służbę wojskową, którym to pojęciem posługiwała się ustawa z ustawy o obywatelstwie z 1920 r. Art. 7 ust. 1 lit. b cyt. ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym wskazywał bowiem, że powszechny obowiązek wojskowy obejmuje: obowiązek odbycia w terminie i w sposób prawem przepisany służby wojskowej, tj. zasadniczej służby wojskowej, służby wojskowej w rezerwie, służby wojskowej w pospolitym ruszeniu, pomocniczej służby wojskowej oraz uzupełniającej służby wojskowej. Obowiązek ten ciążył na mężczyznach, obywatelach polskich (art. 7). Na kobietach nie ciążył zaś obowiązek odbycia służby wojskowej, taki jak na mężczyznach, czyli również w czasie pokoju, ponieważ w świetle art. 101 ust. 1 cyt. ustawy, pomocniczą służbę wojskową pełni się w razie mobilizacji i w czasie wojny. Kobiety mogły więc zostać wcielone do służby co do zasady w czasie wojennym, zaś w czasie pokojowym, gdy wymagał tego interes obrony Państwa stwierdzony uchwałą Rady Ministrów na wniosek Ministra Spraw Wojskowych (art. 101 ust. 2 cyt. ustawy). Co także istotne, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie miała treść art. 120 ust. 1 ustawy z 9 kwietnia 1938 r., zgodnie z którym czynną służbę wojskową pełni się na podstawie powołania do służby, zaś w czasie mobilizacji i czasie wojny powołanie do czynnej służby wojskowej następuje w sposób określony rozporządzeniem Ministra Spraw Wojskowych (art. 123 ust. 1). W świetle powyższego, uznać należy, że skoro samo zestawienie wskazanych przepisów nie pozwalało na przyjęcie, że matka skarżącego była osobą podlegającą czynnej służbie wojskowej, to uprawione było wezwanie skarżącego do przedłożenia, na etapie postępowania administracyjnego, dokumentów potwierdzających, że jego matka zgłosiła się do pełnienia pomocniczej służby wojskowej, bądź została do niej powołana. Dokumentów takich jednak nie przedstawiono. W tym miejscu wskazać także należy, że Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 grudnia 1942 r. wydane w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych, Wewnętrznych i Opieki Społecznej o zaciągu ochotniczym kobiet do pomocniczej służby wojskowej w Polskich Siłach Zbrojnych (Dz. U. Nr 11, poz. 25), dotyczyło zaciągu ochotniczego kobiet do pomocniczej służby wojskowej na terenie W. Brytanii i innych obszarach na których znajdują się ochotniczki do pomocniczej służby wojskowej w Polskich Siłach Zbrojnych. Powyższy akt prawny stanowił jasno, że w tej formacji służą ochotniczki (§ 3, § 4, § 6), zatem również nie można mówić w tym przypadku o obowiązku czynnej służby wojskowej. Natomiast przywoływany w skardze kasacyjnej § 16 tego rozporządzenia stanowił, (...) "pomocnicza służba wojskowa, pełniona przez kobiety, jest równoznaczna z czynną służbą wojskową i podlega zaliczeniu na równi z nią we wszystkich wypadkach, jakie przewidują lub przewidywać będą ustawy i rozporządzenia po powrocie do Kraju". Przepis ten w żaden sposób nie stanowił podstawy do uznania, że kobiety były zobowiązane do czynnej służby wojskowej. Nakazywał jedynie zrównanie takiej służby – ochotniczej ze służbą czynną, na poczet ewentualnych uprawnień związanych ze służbą w wojsku. Kolejna ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym w zasadzie powtarzała opisane regulacje. W art. 61 stanowiła, że w razie mobilizacji lub w czasie wojny kobiety mogą być powołane do pomocniczej służby wojskowej w drodze zarządzenia Ministra Obrony Narodowej (ust. 1), a czasie pokoju kobiety mogą być powołane do pomocniczej służby wojskowej na podstawie uchwały Rady Ministrów, powziętej w interesie obrony Państwa na wniosek Ministra Obrony Narodowej (ust. 2). Zestawienie powyższych przepisów, które obowiązywały od chwili, gdy matka skarżącego ewentualnie mogła podpadać pod przepisy mobilizacyjne, do dnia przyjęcia przez nią obywatelstwa amerykańskiego, w żaden sposób nie wskazują, że była osobą o jakiej mowa w art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie 1920 r. tj. obowiązaną do czynnej służby wojskowej i musiała uzyskać zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego, gdyż w przeciwnym bowiem razie nie przestawała być uważana za obywatelkę polską. Jak słusznie uznał Sąd I instancji, pomocniczej i ochotniczej służby wojskowej kobiet nie można utożsamiać z powszechnym obowiązkiem czynnej służby wojskowej. Do tego typu obowiązku – co przedstawiono w relacji historycznej, zobowiązani byli mężczyźni posiadający obywatelstwo polskie. Skoro matka skarżącego nie podlegała powszechnemu obowiązkowi wojskowemu, to w dniu naturalizacji (24 kwietnia 1950r.), jak trafnie wywiódł Sąd I instancji, utraciła obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Wbrew zatem narracji skargi kasacyjnej, po utracie obywatelstwa polskiego i nabyciu obywatelstwa amerykańskiego nie miała już żadnych obowiązków wobec Polski, w tym obowiązku ewentualnej pomocniczej służby wojskowej kobiet. Stając się obywatelką amerykańską podlegała już więc przepisom mobilizacyjnym tego kraju. Nawet gdyby hipotetycznie założyć, że w związku z istniejącym stanem wojny między Polską a Japonią matka skarżącego podlegała mobilizacji i obowiązkowej służbie wojskowej, to jak wyżej podkreślono, powinno to nastąpić na podstawie powołania do służby. W kontekście historycznym pojęcie "wojna polsko-japońska" odnosi się do formalnego stanu wojny ogłoszonego 11 grudnia 1941 roku przez polski rząd na uchodźstwie. W związku z tym "konfliktem", nie przeprowadzono jednak żadnej powszechnej mobilizacji ani masowego powoływania obywateli do służby wojskowej. Również przywołane przez skarżącego orzecznictwo sądów administracyjnych nie wpływa na powyższą ocenę. Przede wszystkim dlatego, że opisany w powoływanych wyrokach (tj. II OSK 1470/11, II OSK 1438/20, II OSK 322/07) stan faktyczny jest całkowicie odmienny niż ten w niniejszej sprawie, bowiem dotyczy służby wojskowej mężczyzn, a nie kobiet. Podsumowując, należało stwierdzić, że skoro żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie okazał się uzasadniony, to podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.