II OSK 1110/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia del. WSA Marta Laskowska – Pietrzak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Op 299/22 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 26 marca 2021 r. nr SO.I.621.1.4.2021.ECZ w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2023 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Op 299/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, oddalił skargę A. M. (strona, skarżący) na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 26 marca 2021 r., znak: SO.I.621.1.4.2021.EC w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, który na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: - art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r., poz. 510 – dalej u.e.l.) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny pomijając fakt, że A. M. został zmuszony do czasowego opuszczenia mieszkania wskutek negatywnego zachowania G. M., która groziła mu wszczęciem postępowania karnego, co mogło skutkować zarządzeniem do wykonania kary pozbawienia wolności; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i przyjęcie za prawidłowe i niepozostawiające wątpliwości ustaleń organów, w szczególności poprzez: a. przyjęcie, że ochrona prawna o którą skarżący powinien zabiegać powinna zostać zobiektywizowana poprzez wystąpienie z powództwem posesoryjnym czego A. M. nie uczynił, podczas gdy w Sądzie Rejonowym w [...] toczyła się sprawa o ochronę naruszonego posiadania pod sygn. akt [...], a aktualnie toczy się sprawa o dopuszczenie do współposiadania pod sygn. akt [...] - obydwie z powództwa skarżącego, co jednoznacznie potwierdza fakt, że dąży on do umożliwienia mu korzystania z lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w [...]; b. brak przesłuchania w charakterze strony G. M. oraz w charakterze świadka M. M., a następnie oparcie wydanego rozstrzygnięcia na zeznaniach świadków (M. W. i J. W.), którzy nie utrzymują bliskich relacji ze stronami, nie bywają w mieszkaniu stron i nie znają powodów przymusowej wyprowadzki skarżącego z lokalu przy ul. [...], podczas gdy rzetelne ustalenie stanu faktycznego sprawy wymagało przesłuchania osób zamieszkujących w w/w lokalu, tj. A. M., M. M. i G. M.; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak rzetelnego uzasadnienia faktycznego wyroku, w tym niewskazania na jakich dowodach organ oparł się przy ferowaniu swego stanowiska, a jakim odmówił wiarygodności. W oparciu o wyżej wskazane podstawy skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał orzeczenie. Wniósł również o zasądzenie od Wojewody Opolskiego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Wskazać też należy, że zgodnie z art. 193 zd. 2 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji oraz Sąd I instancji. Stan faktyczny i prawny rozstrzygniętej sprawy przedstawiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W okolicznościach kontrolowanej sprawy zebrany materiał dowodowy zasadnie został uznany przez Sąd I instancji za wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji i taka ocena Sądu nie uchybia powołanym w skardze kasacyjnej przepisom (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.). W sprawie okolicznością niesporną jest, że powodem opuszczenia lokalu przez skarżącego było – jak podał skarżący – wydanie wyroku skazującego skarżącego na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu za "przemoc w rodzinie". Skarżący wskazał, że wyprowadził się by uniknąć "odwieszenia kary", a obecne centrum życiowe ma u swojego znajomego pod innym adresem. Przesłuchani w toku postępowania administracyjnego bezpośredni sąsiedzi wnioskodawczyni wskazali, że nie widują skarżącego od około dwóch lat (przesłuchiwani byli w [...] września 2020 r.), nie byli też świadkami wymiany zamków. Podkreślić należy, że w aktach sprawy znajduje również się protokół z przeprowadzonych oględzin mieszkania w dniu [...] października 2020 r., w którym wskazano, że w lokalu nie znajdują się rzeczy skarżącego. Wyjaśnić należy również, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, organ I instancji wezwał w celu przesłuchania syna stron M. M., który uprzedzony o prawie odmowy zeznań zgodnie z art. 83 § 1 k.p.a., odmówił ich złożenia (protokół z dnia 23 października 2020 r.) Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 35 u.e.l., organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l., wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l., decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie, jeszcze na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm. - odpowiednikiem którego jest art. 35 u.e.l.), ukształtował się pogląd, że opuszczenie lokalu powinno mieć charakter trwały i dobrowolny. Jeżeli chodzi o przesłankę dobrowolności, to występuje ona wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby (wyrok NSA sygn. II OSK 32/19). Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowe jest, zachowanie skarżącego, który sam opuścił lokal mieszalny, a z żadnego dowodu w sprawie nie wynika, że opuszczenie to miało charakter przymusowy. W sprawie nie wydano również orzeczenia sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania. Podkreślić należy, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Skarżący nie skorzystał we właściwym czasie z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W ustalonych, niewątpliwych okolicznościach faktycznych, wypełniających ustawowe przesłanki wymeldowania, wymóg adekwatności stanu ewidencyjnego ze stanem rzeczywistym przemawiał za wymeldowaniem skarżącego, który od 2018 r. nie mieszka pod wskazanym adresem, a opuszczenie lokalu, nie potwierdzone dowodowo by było przymusowe, otworzyło drogę do wymeldowania. Nie można bowiem utrzymywać fikcji prawnej, gdy ewidencja winna odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy (art. 28 ust. 4 u.e.l.), W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.