II OSK 1097/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 600/22 w sprawie ze skargi Ł. W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 10 lutego 2022 r., nr SOIa.621.55.2021 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 600/22 oddalił skargę Ł. W. (skarżący) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 10 lutego 2022 r., nr SOIa.621.55.2021 w przedmiocie wymeldowania. Powyższą decyzją Wojewoda Śląski, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; dalej k.p.a.) oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191, ze zm., dalej u.e.l.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 grudnia r., nr SO-REL.5343.9.89.2021.MS o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w [...], [...]. Skargę kasacyjną od wskazanego wyroku złożył skarżący, wnosząc o uchylenie "zaskarżonej decyzji" w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, względnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego nie opłaconych ani w części ani też w całości przez skarżącego. W piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2023 r. oświadczył, że zrzeka się rozpoznania "skargi" na rozprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący kasacyjnie zarzucił: 1. na podstawie art. 174 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.; dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię a to art. 35 u.e.l. wobec przyjęcia, iż osadzenie skarżącego winno być traktowane tak jak jego dobrowolne opuszczenie lokalu w którym pozostaje zameldowany, z zamiarem zmiany miejsca zamieszkania i przyjęcie, że taka okoliczność uzasadnia wydanie decyzji organu o wymeldowaniu; 2. na podstawie art. 174 § 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd l instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, nie podjął rozważań w zakresie stosunku do siebie obu zameldowań skarżącego - tego na okres stały oraz na okres czasowy i ich konsekwencji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania . Zaskarżony wyrok Sądu I instancji odpowiada przepisom obowiązującego prawa, a sformułowane pod jego adresem zarzuty, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika, że skarżący w kwietniu 2021 r. opuścił przedmiotowy lokal, aby uniknąć doprowadzenia do zakładu karnego w celu odbycia kary pozbawienia wolności. Po zatrzymaniu skarżącego do którego doszło na terenie [...], od dnia 21 czerwca 2021 r. przebywał w zakładzie karnym. Taki stan rzeczy utrzymywał się do dnia wydania przez organ odwoławczy decyzji z dnia 10 lutego 2022 r. Co do zasady rację ma pełnomocnik twierdząc, że regułą jest, że opuszczenie lokalu powinno być konsekwencją zachowania samego wymeldowanego (wynikiem woli tej osoby) oraz nosić cechy dobrowolności. Jednak ocena, czy owa dobrowolność wystąpiła, pozbawiona jest uzasadnienia jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku zatem zmiany miejsca pobytu spowodowanej przebywaniem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W takiej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Pogląd ten ugruntowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z: 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06; 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11; 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11; 29 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 394/13; 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1236/13; 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 515/17). Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, na równi z dobrowolnością i trwałością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, np. w związku z nakazem eksmisji, odbywaniem kary pozbawienia wolności, nakazem opuszczenia lokalu z uwagi na znęcanie się nad członkiem rodziny lub zakazem zbliżania się do członków rodziny (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 387/22). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji deklarowana przez skarżącego kasacyjnie chęć ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania, abstrahując od pozostawania w konflikcie z zamieszkującą w nim matką skarżącego - inicjatorką niniejszego postępowania, braku posiadania kluczy jak i tytułu prawnego do lokalu. Należy mieć na uwadze, że przepisy dotyczące wymeldowania (zameldowania) mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania skarżącego, prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej. Niezasadny okazał się zatem zarzut podnoszący dokonanie przez Sąd błędnej wykładni art. 35 u.e.l. wobec przyjęcia, iż osadzenie skarżącego winno być traktowane jak jego dobrowolne opuszczenie lokalu w którym pozostaje zameldowany. Oceny tej nie zmienia bliżej niesprecyzowany pogląd sądów administracyjnych na który zwraca uwagę pełnomocnik w ramach zarzutu procesowego, podnoszącego naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Przywołane przepisy (poza określającym zakres właściwości sądów administracyjnych art. 3 § 1 p.p.s.a.) wskazują na ogólne zasady postępowania administracyjnego bądź służą do zwalczania przyjętych przez organy ustaleń stanu faktycznego i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Przyjęcie odmiennego rozumienia (wykładni) przepisów prawa materialnego "poprzedniej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych", pomijając brak wskazania przez pełnomocnika konkretnej regulacji tej ustawy, z pewnością nie przystaje do dyspozycji powołanych przepisów i czyni ten zarzut oczywiście bezzasadnym. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Nie orzekł natomiast o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego