II OSK 1035/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi K. D. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 1956/15 w sprawie ze skarg kasacyjnych A. K. oraz B. D. - O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 marca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1214/14 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego.

Wyrokiem z 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 1956/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne A. K. oraz B. D. - O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 marca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1214/14 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków. Pismem z 26 kwietnia 2017 r. uczestniczka postępowania K. D. wniosła o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powyższym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się zmiany tego wyroku i orzeczenie o uchyleniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 marca 2015 r. Skarga o wznowienie postępowania sądowego została oparta na przesłance nieważności postępowania z uwagi na fakt, że K. D., działająca na prawach strony, wskutek naruszenia art. 59 § 1 w zw. z art. 254 § 1 w zw. z art. 244 § 1 w zw. z art. 33 § 1 w zw. z art. 193 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi była pozbawiona możności działania, co wyczerpuje przesłankę wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naruszenie przepisów prawa polegało na faktycznym pozostawieniu bez rozpoznania wniosku K. D. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sytuacji, w której obowiązkiem sądu było przekazanie tego wniosku sądowi właściwemu, czyli Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnymi w Warszawie, a ponadto wnioskodawczyni wykazała, że w dniu, w którym ma odbyć się rozprawa nie będzie jej w Polsce. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 280 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), merytoryczne rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania sądowego przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzedzone jest zbadaniem na posiedzeniu niejawnym dopuszczalności tej skargi, uwarunkowanej wniesieniem skargi w terminie oraz oparciem jej na ustawowej przesłance wznowienia. W braku jednego z tych wymagań, Naczelny Sąd Administracyjny skargę o wznowienie postępowania sądowego odrzuci. Oparcie skargi o wznowienie postępowania sądowego na ustawowej przesłance wznowienia nie polega jedynie na powołaniu przepisu, z którym ustawa wiąże skutek w postaci wznowienia postępowania sądowego. Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego na podstawie ustawowej wiąże się z należytym uzasadnieniem przesłanki wznowieniowej, pozwalającej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu stwierdzić, że w danej sprawie okoliczności, o których mowa w art. 271 - 274 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rzeczywiście zaistniały. Podstawą wznowienia postępowania sądowego może być, stosownie do art. 271 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nieważność postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na pozbawienie strony możności działania. Wymieniona w art. 271 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyczyna nieważności nie dotyczy każdej sytuacji, z powodu której strona była pozbawiona możności działania, ustawodawca wyraźnie ogranicza jej zasięg, stanowiąc w tym przepisie, że pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa. Wystąpienie tej przesłanki wznowienia postępowania wymaga wykazania związku między naruszeniem prawa a pozbawieniem strony możliwości działania. Wyczerpujące przedstawienie okoliczności, których zaistnienie wypełnia ustawową przesłankę wznowienia postępowania sądowego ma szczególne znaczenie w sytuacji, w której argumentacja strony zawarta w skardze o wznowienie postępowania sformułowana została przez profesjonalnego pełnomocnika, od którego wymagać należy przestrzegania wzorca należytej staranności w prowadzeniu sprawy strony, która ustanowiła go dla reprezentowania własnych interesów przed sądem administracyjnym. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik uczestniczki postępowania nie wykazał, aby zostały spełnione ustawowe przesłanki, z którymi ustawa wiąże skutek w postaci rozpatrzenia skargi o wznowienie postępowania. Podstawą argumentacji K. D. o pozbawieniu jej w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym możliwości działania jest nieprzekazanie przez Naczelny Sąd Administracyjny jej wniosku o przyznanie prawa pomocy do sądu właściwego do jego rozpoznania, czyli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz przeprowadzenie rozprawy sądowej w sytuacji, w której uczestniczka postępowania wykazała, że w tym okresie przebywać będzie poza granicami RP. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności te nie stanowią o wyczerpaniu przesłanki powołania ustawowej przyczyny wznowienia postępowania sądowego, która uzasadniałaby dopuszczalność prowadzenia merytorycznego postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego. Zasadność odrzucenia skargi o wznowienie postępowania sądowego z uwagi na brak oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia wywieść należy również z faktu, że z samej treści skargi o wznowienie wynika, że podnoszona podstawa wznowienia nie zachodzi. Na podstawie oceny akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny władny jest ocenić, że powołane przez stronę okoliczności nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia postępowania sądowego. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje okoliczność, że K. D. nie przedstawiła swojego stanowiska w sprawie ani w skardze kasacyjnej, ani w dalszych pismach procesowych, w tym odpowiedzi na skargę kasacyjną. Wniosek o przyznanie pomocy prawnej uczestniczce postępowania z urzędu na obecnym etapie postępowania sądowego należało uznać za niedopuszczalny, tym bardziej, że w toku postępowania K. D. reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika. Dla uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy uczestniczka postępowania powołała skomplikowany charakter sprawy, abstrahując od przedstawienia własnej sytuacji majątkowo - osobistej, co stanowi o braku zachowania ustawowego wymogu, z którym przepisy regulujące postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, wiążą procedowanie nad wnioskiem o udzielenie tej formy dofinansowania z budżetu państwa. Nie można przyjąć, że przeprowadzenie rozprawy sądowej poza terminem wnioskowanym przez uczestnika postępowania z uwagi na zaplanowany urlop stanowiło o pozbawieniu możliwości działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, z którym ustawa wiąże skutek w postaci wznowienia tego postępowania. W przedmiotowej sprawie wniosek o niewyznaczenie rozprawy sądowej w określonym przez uczestnika postępowania terminie został wniesiony do Naczelnego Sądu Administracyjnego po doręczeniu K. D. zawiadomienia o terminie rozprawy, dwa dni przed zaplanowaną datą tej rozprawy. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowo zakwalifikował go jako wniosek o odroczenie rozprawy. Obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada koncentracji materiału dowodowego sprawy zakłada, że posiedzenie sądowe przeprowadza się tak, aby sprawę można było rozstrzygnąć w jednym dniu, bez jej odraczania. Odroczenie posiedzenia może nastąpić tylko z ważnej przyczyny, nawet gdyby strony zgodnie o to wnosiły (art. 99 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ocena przesłanek stanowiących uzasadnienie wniosku należy do sądu, który może wniosek oddalić, jeżeli uzna, że żadna z podanych przyczyn nie spełnia kryterium ważności w rozumieniu powołanego przepisu. W szczególności ważną przyczyną, która obliguje sąd do odroczenia posiedzenia, nie jest zaplanowany urlop uczestnika postępowania. W tej sytuacji przeprowadzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny rozprawy w zaplanowanym terminie nie stanowiło uchybienia tego Sądu, które kwalifikować należy jako uniemożliwienie czynnego udziału w postępowaniu sądowym. Rozpatrując kwestię ewentualnego pozbawienia uczestniczki postępowania możności działania nie należy abstrahować od przedmiotu niniejszego postępowania, które dotyczy decyzji kasacyjnej, w której organ odwoławczy zakwestionował m.in. ustalenia zakresu podmiotowego oraz stanu faktycznego. Sąd I instancji zaakceptował to stanowisko, a zatem sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez organ I instancji. Powyższa okoliczność ma zasadnicze znaczenie dla możliwości obrony uczestniczki postępowania swoich interesów w sprawie, której pełna realizacja zostanie zapewniona uczestnikowi na etapie postępowania przed organem administracji publicznej. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 280 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.