II OPP 6/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi J. R. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II OSK 2184/22 ze skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 77/22 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 10 listopada 2021 r. nr SOIa.621.60.2021 w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Pismem z 9 lipca 2022 r. J. R. (dalej: "skarżąca") reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 77/22. Skarga ta wraz z aktami sprawy została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego 29 września 2022 r. i tego samego dnia została zarejestrowana pod sygn. akt II OSK 2184/22 oraz skierowana do spraw oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy, zgodnie z kolejnością wpływu. Zarządzeniem z 10 stycznia 2025 r. wyznaczono w sprawie termin rozprawy na dzień 8 kwietnia 2025 r. o czym powiadomiono strony postępowania. W dniu 3 kwietnia 2025 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo skarżącej zatytułowane jako "wniosek o wyłączenie sędziego". Z treści pisma wynikało, że skarżąca domaga się wyłączenia sędzi del. WSA Magdaleny Dobek-Rak z orzekania w sprawie z uwagi na jej nominowanie przez "neo-KRS". Zarządzeniem z 7 kwietnia 2025 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do sprecyzowania, czy ww. pismo stanowi wniosek o wyłączenie sędziego złożony na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), na co wskazywała nazwa pisma, czy też stanowi wniosek o zbadanie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, złożony na podstawie art. 5a § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), za czym mogła przemawiać treść pisma. Z uwagi konieczność oczekiwania na udzielenie odpowiedzi przez pełnomocnika skarżącej na powyższe wezwanie oraz konieczność rozpoznania (doprecyzowanego) wniosku, Sąd postanowił o odroczeniu rozprawy w dniu 8 kwietnia 2025 r. i wyznaczeniu nowego terminu rozprawy z urzędu. W odpowiedzi na wezwanie z 7 kwietnia 2025 r., które wpłynęło do tutejszego Sądu 5 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że złożone przez niego pismo stanowi wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. Następnie postanowieniem z 20 maja 2025 r. NSA oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego. Zarządzeniem z 22 maja 2025 r. wyznaczono w sprawie nowy termin rozprawy na dzień 23 września 2025 r. o czym powiadomiono strony postępowania. Pismem z 9 czerwca 2025 r. (data wpływu do NSA: 17 czerwca 2025 r.) skarżąca złożyła skargę na naruszenie przez Naczelny Sąd Administracyjny prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Skarżąca wniosła o: - stwierdzenie, że w sprawie prowadzonej przez NSA pod sygn. akt II OSK 2184/22 doszło do przewlekłości postępowania powstałej z rażącym naruszeniem prawa; - zlecenie NSA prowadzenia postępowania w sposób prawidłowy z zachowaniem ustawowych terminów; - zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty: 50 000 zł; - zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej zwrotu kosztów niniejszego postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu tej skargi skarżąca podniosła, że postępowanie przed NSA toczące się pod sygn. akt II OSK 2184/22 trwa rażąco dłużej niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przewlekłość postępowania wynika z faktu prowadzenia sprawy przez blisko trzy lata od dnia wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo skarżącej do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie zostało naruszone. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725 – dalej: "ustawa")). Przewlekłość postępowania sądowego występuje, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych (art. 2 ust. 1 ustawy). Z kolei w myśl art. 2 ust. 2 ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Należy jednak zauważyć, że z samego faktu, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie można wywodzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. postanowienia NSA z: 25 marca 2021 r. sygn. akt II GPP 1/21; 1 sierpnia 2023 r. sygn. akt II GPP 11/23; 13 marca 2025 r. sygn. akt II OPP 4/25). Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy wystąpiła przewlekłość postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. m.in. postanowienia NSA z: 20 grudnia 2019 r. sygn. akt II FPP 18/19; 21 sierpnia 2020 r. sygn. akt I GPP 9/20; 19 lipca 2023 r. sygn. akt II GPP 10/23; 21 stycznia 2025 r. sygn. akt II OPP 14/24). Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie toczy się od 29 września 2022 r., tj. od dnia przekazania sprawy wraz ze skargą kasacyjną Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, sprawa oczekiwała na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu spraw do Wydziału. Zgodnie z tą kolejnością termin rozprawy został wyznaczony w dzień 8 kwietnia 2025 r. Termin ten został jednak odroczony, przy czym należy odnotować, że stało się tak z uwagi na konieczność rozpoznania złożonego przez skarżącą wniosku po jego uprzednim sprecyzowaniu. Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku postanowieniem z 20 maja 2025 r., zarządzeniem z 22 maja 2025 r. sprawa została skierowana na najbliższy możliwy termin rozprawy (23 września 2025 r.) – uwzględniając, że terminy rozpraw wyznaczane są na kilka miesięcy naprzód. Tym samym czas trwania postępowania kasacyjnego przekroczył 12 miesięcy, lecz jest to spowodowane bardzo dużym wpływem spraw do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przekraczającym możliwości ich szybszego rozpoznawania przez ten Sąd. Czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny do Sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych w zestawieniu z możliwościami kadrowymi NSA. Odroczenie terminu rozprawy było zaś spowodowane koniecznością rozpoznania złożonego przez skarżącą wniosku o wyłączenie sędziego. Pamiętać należy, że zgodnie z § 25a ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 805; dalej: "Regulamin"), sprawy rozpatrywane w składach trzyosobowych przewodniczący wydziału przydziela sędziom w drodze losowania, w ramach symboli spraw należących do właściwości wydziału orzeczniczego, w którym orzekają, z uwzględnieniem specjalizacji orzeczniczej sędziów. Z kolei ust. 4 tego paragrafu stanowi, że pula spraw wyznaczonych do losowania dla sędziów w wydziałach orzeczniczych w miesiącu, którego dotyczy zatwierdzony przez Prezesa Izby na podstawie § 23 pkt 3 plan posiedzeń, obejmuje sprawy z uwzględnieniem kolejności ich wpływu, w tym odrębnie sprawy rozpoznawane na posiedzeniach niejawnych na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, 1705 i 1860) lub przepisów szczególnych, a także odrębnie sprawy podlegające rozpoznaniu poza kolejnością wpływu na podstawie § 26 ust. 2 pkt 1-3, 6-13 lub ust. 5 Regulaminu. Jak wynika z § 26 ust. 1 Regulaminu, po wylosowaniu spraw z puli uwzględniającej kolejność ich wpływu, przewodniczący wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów wskazuje skład orzekający, w tym przewodniczącego składu orzekającego oraz sędziego sprawozdawcę i przydziela, zgodnie ze szczegółowymi zasadami przydziału spraw poszczególnym sędziom, o których mowa w § 25 ust. 1, i planem posiedzeń zatwierdzonym przez Prezesa Izby na podstawie § 23 pkt 3, wylosowane zgodnie z § 25a sprawy dla danego sędziego. W przypadku stwierdzenia podstawy do zwiększenia wymiaru spraw, zgodnie ze szczegółowymi zasadami przydziału spraw poszczególnym sędziom, o których mowa w § 25 ust. 1, przewodniczący przydziela także członkom składu orzekającego sprawy, w których odroczono posiedzenie, sprawy zawieszone przez sędziego tego składu orzekającego lub sprawy, w których Sąd skierował sprawę z posiedzenia niejawnego na rozprawę, oraz sprawy pozostające ze sobą w związku, które nie były objęte losowaniem. Z powyższych rozważań wyraźnie wynika, że co do zasady sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. W każdej sprawie, niezależnie od jej przedmiotu, to liczba spraw wpływających do sądu jest przyczyną oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2024 r. sygn. akt II GPP 23/23). Końcowo zauważenia wymaga to, że zgodnie z § 26 ust. 5 Regulaminu Prezes Izby może w uzasadnionych przypadkach zarządzić rozpoznanie sprawy lub określonych spraw poza kolejnością wpływu, po uprzednim uzgodnieniu z przewodniczącymi wydziałów. W kategorii spraw, do której należy przedmiotowa sprawa, przepisy ustaw szczególnych ani przepisy Regulaminu nie nakładają na Sąd obowiązku rozpoznania sprawy poza kolejnością. Pełnomocnik skarżącej w toku postępowania nie złożył wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy i rozpoznanie jej poza kolejnością (stosownie do ww. § 26 ust. 5 Regulaminu) ani nie zrzekł się rozprawy w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a., co dałoby możliwość wcześniejszego rozpoznania sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, oddalił skargę na przewlekłość postępowania.