II OPP 3/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Jacek Chlebny Sędziowie NSA: Zofia Flasińska (spr.) Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi J. J. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SPP/Wa 106/20 w sprawie ze skargi J. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Sprawa ze skargi J. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku została zakończona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2019 r. oddalającym skargę kasacyjną J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2017 r. oddalającego skargę J. J. W piśmie z dnia 7 stycznia 2020 r. J. J. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu II instancji i skargi o wznowienie postępowania od tego wyroku. Pismo to wpłynęło do Wydziału IV WSA w Warszawie w dniu 26 lutego 2020 r. Zarządzeniem z dnia 3 marca 2020 r. Przewodnicząca Wydziału IV wezwała wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu. Skarżący wykonał to wezwanie w dniu 23 marca 2020 r. Postanowieniem z 24 lipca 2020 r., IV SPP/Wa 106/20 referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W dniu 4 sierpnia 2020 r. skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 26 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przekazał Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu skargę J. J. z dnia 3 sierpnia 2020 r. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, sygn. akt IV SPP 106/20. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga J. J. na naruszenie jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SPP 106/20 nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2018 r., poz. 75) przewlekłość postępowania sądowego występuje, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. W myśl art. 2 ust. 2 powołanej ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 7 marca 2014 r., II OPP 14/14, z dnia 25 lipca 2013 r., II OPP 25/13, z dnia 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Postępowanie o przyznanie prawa pomocy, sygn. akt IV SPP 106/20 trwało niecały rok. Przedłużenie się tego postępowania spowodowane było w znacznej mierze okolicznościami niezależnymi od Sądu. Należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy wpłynął do Sądu pod koniec lutego 2020 r. Stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został ogłoszony na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 433) od 14 marca 2020 r., a zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491), w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Zgodnie z art. 15zzs ust. 11 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) zaprzestanie czynności przez sąd prowadzący odpowiednio postępowanie w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Przepis ten został wprowadzony ustawą z 31 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), która weszła w życie 31 marca 2020 r., a został uchylony ustawą z 14 maja 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), która weszła w życie 16 maja 2020 r. Dodać należy, iż na podstawie § 1 zarządzenia Nr 9 Prezesa NSA z dnia 25 marca 2020 r. w sprawie ograniczenia pracy sądów administracyjnych w związku z ogłoszonym na obszarze RP stanem epidemii (publ. www.nsa.gov.pl) praca stacjonarna w Sądach wykonywana była w wymiarze niezbędnego minimum. Organizacja pracy w sądach administracyjnych została zmieniona zarządzeniem Prezesa NSA Nr 13 z dnia 25 maja 2020 r. w sprawie organizacji pracy sądów administracyjnych w związku z przywróceniem biegu terminów procesowych i sądowych (publ. www.nsa.gov.pl), w wykonaniu którego zwiększono niezbędne obsady kadrowe, w sposób umożliwiający sprawną realizację zadań związanych w szczególności z przygotowaniem spraw do rozpoznania i ich rozpoznaniem. Znaczne ograniczenie obsady pracowników sądów administracyjnych w okresie od marca do maja 2020 r. skutkowało przedłużeniem się postępowań sądowych w wielu sprawach i miało wpływ na opóźnienie czynności sądowych w późniejszym okresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w tej sprawie nie można stwierdzić, że nastąpiła przewlekłość postępowania sądowego i na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia.