II OPP 12/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Miron Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi M.Ś. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2156/17 w sprawie ze skargi M. Ś. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skarga M. Ś. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dotyczącego stwierdzenia wygaśnięcia decyzji uchylającej akt własności ziemi wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 16 sierpnia 2017 r. Skarżący zawarł w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym został wezwany do nadesłania wniosku na urzędowym formularzu. Pismo skarżącego stanowiące odpowiedź na to wezwanie wpłynęło do Sądu w dniu 21 września 2017 r. Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 13 listopada 2017 r. sprawa została skierowania do wyznaczenia terminu rozprawy. Zarządzeniem z dnia 22 grudnia 2017 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin rozprawy na dzień 21 lutego 2018 r. Rozprawa w tym dniu została odroczona w związku z koniecznością rozpoznania wniosku pełnomocnika skarżącego o wyłączenie sędziego Anny Falkiewicz-Kluj. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego. Postanowienie to uprawomocniło się 22 marca 2018 r. Zarządzeniem z dnia 29 marca 2018 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin rozprawy na dzień 17 maja 2018 r. W dniu 9 maja 2018 r. skarżący wniósł skargę na przewlekłość postępowania w tej sprawie, żądając stwierdzenia przewlekłości postępowania, zasądzenia na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 20 000 zł. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż w tym postępowaniu wystąpiła wielomiesięczna zwłoka. Sąd nie usunął ze składu orzekającego sędziów, którzy już orzekali w poprzednich sprawach skarżącego. Ponadto różne sprawy skarżącego są rozpatrywane przez Sąd oddzielnie, co naraża go na dodatkowe koszty. W tym samym piśmie skarżący wniósł o wyłączenie 10 sędziów orzekających w Wydziale IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w związku z czym rozprawa w dniu 17 maja 2018 r. została odwołana. Postanowieniem z dnia 24 maja 2018 r. Sąd odrzucił wniosek skarżącego o wyłączenie sędzi Anny Falkiewicz-Kluj, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga M. Ś. na naruszenie jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2156/17 nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności tego sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz.U. z 2018 r., poz. 75). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka ta jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 ust. 2 powołanej ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 7 marca 2014 r., II OPP 14/14, z dnia 25 lipca 2013 r., II OPP 25/13, z dnia 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Postępowanie w tej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie od dnia wpływu skargi (16 sierpnia 2017 r.) do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania (9 maja 2018 r.) trwa niecałe 9 miesięcy. Przedłużenie tego postępowania spowodowane było koniecznością rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Ponadto pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 21 lutego 2018 r. złożył wniosek o wyłączenie sędziego, który okazał się niezasadny i został oddalony prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2018 r. Spowodowało to konieczność odroczenia pierwszej rozprawy w tej sprawie. W dniu 9 maja 2018 r., tj. kilka dni przed wyznaczonym kolejnym terminem rozprawy (17 maja 2018 r.) skarżący złożył wniosek o wyłączenie 10 sędziów od orzekania w tej sprawie, w tym o wyłączenie członków składu orzekającego, co skutkowało zdjęciem sprawy z wokandy w dniu 17 maja 2018 r. Ten wniosek o wyłączenie również nie został uwzględniony przez Sąd I instancji. Przedłużenie tego postępowania jest więc spowodowane w znacznej mierze zachowaniem strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Należy podkreślić, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie toczyło się i toczy kilka spraw ze skarg M. Ś.. Z uzasadnień wniosków o wyłączenie sędziów złożonych w tej sprawie wynika, że skarżący dokładnie wiedział, którzy sędziowie orzekali w jego sprawach i był w stanie wskazać, którzy sędziowie – w jego ocenie – powinni w tej sprawie podlegać wyłączeniu na wniosek strony. Jeżeli skarżący uważał, że w danej sprawie część sędziów powinno zostać wyłączonych od orzekania, to powinien na wstępnym etapie postępowania, po wniesieniu skargi wystąpić ze stosownym wnioskiem na podstawie art. 19 p.p.s.a., wskazując wszystkich sędziów, którzy - jego zdaniem - powinni zostać wyłączeni od orzekania w danej sprawie, uzasadniając swój wniosek. Wielokrotne występowanie przez skarżącego z wnioskami o wyłączenie poszczególnych sędziów na rozprawie lub kilka dni przed terminem rozprawy utrudnia rozpoznanie sprawy w rozsądnym terminie i stanowi nadużycie uprawnień procesowych strony. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że Sąd bezpodstawnie rozdzielił jego sprawy (sygn. akt IV SA/Wa 1766/17, IV SA/Wa 2156/17, IV SA/Wa 2447/17, IV SA/Wa 2448/17) do odrębnego rozpoznania, co naraża go na dodatkowe koszty, wskazać należy, iż skargi w tych sprawach dotyczą różnych decyzji i postanowień Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., zatem zostały odrębnie zarejestrowane i postępowania w tych sprawach toczą się odrębnie. Nawet jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przewodniczący ma obowiązek zarządzenia rozdzielenia tych skarg (art. 57 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 111 § 2 p.p.s.a., sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. Połączenie spraw w tym pozostawione jest do decyzji sądu i nie oznacza zwolnienia skarżącego z uiszczenia odrębnych wpisów od skargi w każdej ze spraw, które mogą ewentualnie podlegać połączeniu. Natomiast we wszystkich wymienionych sprawach skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł więc podstaw do stwierdzenia, iż nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu powołanych przepisów ustawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji.