II GZ 986/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 829/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu państwa postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z dnia 7 lipca 2016 r. sygn. akt VI V SA/Wa 829/16 nie uwzględnił wniosku [...] (dalej: Uczelnia lub skarżąca), odmawiając wstrzymania wykonania decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] stycznia 2016r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca w uzasadnieniu wniosku podała, że wykonanie decyzji spowoduje niepowetowaną szkodę, a ewentualne wszczęcie postępowania egzekucyjnego skutkowałoby zachwianiem płynności finansowej uczelni. W ocenie WSA twierdzenia te są ogólnikowe, gołosłowne i w żaden sposób nie zostały uprawdopodobnione. WSA podkreślił, że skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek danych obrazujących jej obecną sytuację majątkową. Nie wskazała, m.in. z jakich wydatków koniecznych przewidzianych w jej budżecie musiałaby zrezygnować i jaką szkodą groziłoby wykonanie zaskarżonej decyzji. Nie podała też na czym miałby polegać niekorzystny skutek dla poziomu kształcenia oferowanego przez uczelnię i jak wynikająca z tego faktu ewentualna strata miałaby odbić się negatywnie na studentach i w jaki sposób przełożyłaby się na kondycję finansową skarżącej uczelni. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca uczelnia w żaden sposób nie uprawdopodobniła, aby wykonanie zaskarżonej decyzji groziło jej niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody. Zawarte w uzasadnieniu wniosku, niepoparte żadnymi danymi i dowodami, ogólnikowe twierdzenia dotyczące skutków faktycznych wykonania decyzji, uniemożliwiają Sądowi zweryfikowanie twierdzeń skarżącej w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.. Uczelnia złożyła zażalenie na wskazane postanowienie Sądu I instancji. Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie o zwrocie kosztów wywołanych postępowaniem zażaleniowym. Uczelnia zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała, że wykonanie decyzji narazi ja na poniesienie niepowetowanej szkody oraz wyrządzi jej trudne do odwrócenia skutki, podczas gdy ze skargi na wyżej wskazaną decyzję w sposób jasny i pełny wynika, że jej wykonanie spowoduje m. in. pogłębienie trudności finansowych uczelni oraz doprowadzi do braku możliwości prowadzenia zajęć dla studentów. Do zażalenia skarżąca załączyła rachunek zysków i strat uczelni za 2015 rok z porównaniem do 2014 roku oraz pierwszego półrocza 2016 roku, jak również wyciąg z rachunku bankowego (stan na dzień [...] lipca 2016 r.). W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że w szczególności z przyczyn demograficznych od kilku lat przeżywa trudności finansowe. W 2016 roku sytuacja w tym zakresie nie uległa poprawie. Skarżąca podniosła, że wpłaty przez studentów nie pokrywały kosztów prowadzenia uczelni. Trudna sytuacja finansowa spowodowała potrzebę zredukowania zatrudnienia do niezbędnego minimum. Uczelnia wskazała, że obecnie zatrudnia w formie umowy o prace rektora, [...] pracowników administracyjnych oraz [...] nauczycieli akademickich. W stosunku do tych pracowników uczelnia ma zobowiązania polegające na konieczności zapłacenia w okresie wakacyjnym wynagrodzenia wynikającego z zawartych wcześniej umów płatnego w dniu [...] sierpnia 2016 r. w wysokości 54 393,00 zł oraz płatnego w dniu [...] września 2016 r. w wysokości 51 462,00 zł, co łącznie stanowi kwotę 105 855,00 zł. Uczelnia wskazała, ze niewykonanie tych zobowiązań grozi utratą tzw. minimum kadrowego czego konsekwencją mogłoby być cofnięcie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego uprawnień do prowadzenia określonych kierunków i w rezultacie likwidację uczelni. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Przechodząc do rozpoznania wniosku skarżącej zacząć trzeba od uwagi, że z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, iż wnioskodawca powinien uprawdopodobnić istnienie przesłanek w nim określonych. Użyte więc w tym przepisie pojęcia nieostre, tj. niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymagają skonkretyzowania w postaci argumentacji strony skarżącej, względnie gdy okaże się to konieczne, zobrazowania opisanej we wniosku sytuacji za pomocą odpowiednich dokumentów. Należy uznać, że skarżąca uprawdopodobniła zaistnienie przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonania decyzji, Przesłanka warunkująca wstrzymanie wykonania decyzji została wprawdzie wyrażona w pierwotnym wniosku w sposób ogólnikowy, jednakże znalazła swoje konkretyzujące dopełnienie w zażaleniu strony, a w szczególności w przedłożonych przez nią dokumentach. Chodzi tu o rachunek zysków i strat uczelni za 2015 rok z porównaniem 2014 roku (k. 63 akt sądowych) oraz pierwszego półrocza 2016 roku (k. 64 akt sadowych), jak również wyciąg z rachunku bankowego (k. 62 akt sądowych). Z dokumentów tych wynika, że stan rachunku bankowego uczelni na dzień [...] lipca 2016 r. wynosi 27 255,34 zł. Uczelnia wskazała, że liczy na pozyskanie środków z opłat wpisowego i czesnego przez osoby rozpoczynające studia od roku akademickiego 2016/2017. Jednakże trudno jej oszacować wysokość przewidywanych wpływów finansowych. Wskazała, że na dzień [...] sierpnia 2016 r. zapisało się na pierwszy rok studiów [...] osób. W zażaleniu wskazała, że w roku akademickim 23014/2015 studiowało [...] studentów, a w roku 2015/12016 - [...] studentów. Skarżąca podnosi, że zwrot kwoty dofinansowania tj. 50 700 zł skutkowałoby pogłębieniem trudności finansowych, uniemożliwiło realizację zobowiązań w stosunku do pracowników a ewentualna likwidacja uczelni odbiła by się negatywnie na studentach. Do wniosku skarżąca dołączyła dokumenty prezentujące bilans finansowy uczelni, dokument zatytułowany "Rachunek zysków i strat" zawierający w swej treści podsumowanie wyników finansowych uczelni za 2014 rok, 2015 rok oraz półrocza 2016 roku. Zgodnie z zaprezentowanymi danymi w 2014 roku uczelnia poniosła stratę w wysokości 1 212 289,36 zł, w 2015 roku uczelnia poniosła stratę w wysokości 742 441,58 zł, zaś na dzień [...] czerwca 2016 roku stratę określiła na poziomie 112 600,57 zł. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie uprawdopodobniła okoliczności wymienione w art. 61 § 3 p.p.s.a., co słusznie znalazło swoje odzwierciedlenie w zaskarżonym postanowieniu. Jednakże jak wynika z uzasadnienia zażalenia, Sąd I instancji w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dysponował wszystkimi mogącymi mieć istotny wpływ na wynik sprawy okolicznościami, a te mogą wskazywać, że skarżąca spełnia przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. Te okoliczności zostały powołane dopiero w zażaleniu, zatem nie można z tego tytułu czynić zarzutu Sądowi I instancji. Niemniej jednak z uwagi na charakter tego postępowania - zasadne jest wzięcie pod uwagę okoliczności, które zostały powołane dopiero w uzasadnieniu zażalenia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykonanie zaskarżonej decyzji może w kontekście całokształtu okoliczności spowodować trudne do odwrócenia skutki bo sytuacja finansowa Uczelni może prowadzić do utraty prawa do prowadzenia studiów. W takiej sytuacji konieczne stało się zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Na uwzględnienie nie zasługuje zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu na podstawie art. 201, 203 i 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).