II GZ 98/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2379/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Ś. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 2379/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2011 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i wspólnie osiągają miesięczny dochód w wysokości 2902,70 zł netto. Z osiąganego dochodu ponoszą koszty utrzymania mieszkania (czynsz, media itp.), wyżywienia, zakupu niezbędnych leków (ok. 300-350 zł), kosztów egzekucji administracyjnej (479,39 zł). Skarżący posiada ponadto w rezerwie środki pieniężne w wysokości 11000 zł, stanowiące tzw. "żelazny zapas na czarną godzinę". Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zadeklarowana kwota miesięcznego dochodu osiąganego przez skarżącego jest na tyle znaczna, że przy rozsądnym gospodarowaniu skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał jednocześnie, że obecnie na koszty postępowania składają się wpisy stosunkowe w wysokości: 100 zł w sprawie niniejszej oraz 100 zł w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2386/11. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. Ś. Wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że ma 68 lat i utrzymuje się z emerytury, której wysokość netto wynosi 1148,82 zł miesięcznie, zaś emerytura żony wynosi 1753,88 zł netto. Wnoszący zażalenie stwierdził, że koszty utrzymania powiększają wydatki związane z jego leczeniem (lekarstwa, wizyty, rehabilitacja), które wynoszą około 300 – 350 zł miesięczne. Duże koszty (których jednak autor zażalenia nie sprecyzował) związane są ponadto z leczeniem żony skarżącego. Zdaniem wnoszącego zażalenie, poniesienie kosztów sądowych z kwoty 1148,82 zł powoduje duży uszczerbek koniecznego utrzymania skarżącego i jego żony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a.") następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, treść dostępna na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że J. Ś. jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń skarżącego wynika, że dochód gospodarstwa domowego, które prowadzi wraz z żoną wynosi miesięcznie 2902,70 zł netto, w tym 1148,82 zł netto emerytury skarżącego (już po pomniejszeniu jej o koszty egzekucji administracyjnej, tj. 479,39 zł). Jedyne dokładnie sprecyzowane przez skarżącego wydatki miesięczne to koszty jego leczenia (300-350 zł). Skarżący powoływał się również na duże koszty związane z leczeniem żony, których wysokości jednak nie wskazał. Inne potencjalne wydatki, np. koszty utrzymania mieszkania, koszty wyżywienia, odzieży itp., w ogóle nie zostały przez skarżącego wskazane, ani sprecyzowane. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony ponieść koszty postępowania, które na obecnym etapie postępowania stanowią 100 zł tytułem wpisu od skargi. Z powyższych względów, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. PG