II GZ 957/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1015/15 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 31 maja 2016 r. (sygn. akt I SA/Kr 1015/15) - wydanym na skutek wniesienia przez stronę sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), oddalił wniosek skarżącego A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi z dnia 22 maja 2015 r. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący: 1) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, 2) miesięczny dochód skarżącego i jego matki wynosi ok. 2500 zł (z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącego i emerytury matki), 3) koszty utrzymania mieszkania wynoszą 800 zł, 4) w skład majątku skarżącego wchodzą działki o powierzchni 0,32 ha położone w B. o wartości ok. 100 000 zł, 5) skarżący nie posiada oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 5000 zł. Wnioskodawca został wezwany przez referendarza sądowego na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia określonych dokumentów i oświadczeń, jednak wezwania tego nie wykonał. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodziny, majątku i dochodach są bowiem niewystarczające dla oceny jego sytuacji materialnej, a wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia tych danych nie zostało przez stronę wykonane. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący nie wyjaśnił rozbieżności dotyczących wysokości środków finansowych, jakie pozostają miesięcznie do dyspozycji skarżącego i jego matki, a także wysokości ponoszonych przez nich wydatków. W formularzach z 8 października i 27 listopada 2015 r. skarżący własne dochody wskazywał najpierw w wysokości 1312,50 zł, a następnie ok. 1000 zł, zaś wysokość emerytury matki pierwotnie określił na ok. 2000 zł, a następnie na ok. 1500 zł. Ponadto skarżący nie wyjaśnił, czy uzyskuje dochód z posiadanych nieruchomości. W związku z tym Sąd pierwszej instancji uznał, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył A. M. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zażalenie nie zawiera uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sprawa sądowoadministracyjna, w której został złożony przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy została wszczęta przed datą wejścia w życie nowelizacji ustawy procesowej, wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), na mocy której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Mając na uwadze tę okoliczność oraz treść art. 2 ustawy nowelizującej, przyjąć należy, że w stosunku do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie zastosowanie znajdował art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym (sprzed nowelizacji). Oznacza to, że po wniesieniu przez stronę sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego, którego sprzeciw ten dotyczył utraciło moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, a od wydanego przez ten Sąd orzeczenia stronie przysługiwało zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd ma obowiązek dokonania oceny - na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów - czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem wnioskodawca - mimo wezwania - nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową, zaś przedstawione dokumenty i wyjaśnienia są niejasne oraz budzą uzasadnione wątpliwości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Wprawdzie A. M. zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności niektórych z tych oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 14 stycznia 2016 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2016 r. wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.), wnioskodawca nie przedłożył bowiem w szczególności: 1) zaświadczenia pracodawcy lub wyciągu z rachunku bankowego, które dokumentowałyby wysokość wynagrodzenia skarżącego za pracę za grudzień 2015 r., 2) odpisu zeznań podatkowych skarżącego za 2014 i 2015 r., 3) wykazu wszystkich posiadanych rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy, 4) rachunków dokumentujących wysokość wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego, 5) oświadczenia, gdzie skarżący zamieszkuje i czyją własność stanowi ta nieruchomość, 6) oświadczenia, w jaki sposób wykorzystywane są działki skarżącego położone w B., 7) oświadczenia, czy skarżący jest właścicielem pojazdów mechanicznych. Brak nadesłania tych dokumentów uniemożliwiał zweryfikowanie oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wobec tego trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. PG