II GZ 895/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 420/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. (sygn. akt III SA/Wr 420/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił G. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. Wnioskodawca na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w odpowiedzi na pismo Sądu z dnia 21 lipca 2014 r. wskazał, że nie uzyskuje dochodów z innych źródeł niż gospodarstwo rolne, nie pozostaje w związku małżeńskim, natomiast saldo na jego rachunku bankowym w dniu 31 grudnia 2013 r. wynosiło 10.533,11 zł, natomiast na rachunku inwestycyjnym minus 294.610 zł (na dowód czego dołączył zawiadomienie z banku PKO BP [...] we Wrocławiu). Dodatkowo wyjaśnił, że zajmuje jeden pokój w mieszkaniu należącym do konkubiny jego brata i z tego tytułu przekazuje jej zryczałtowaną opłatę w wysokości 200 zł. Wskazał, że nie jest zobowiązany do składania zeznań podatkowych. Podał ponadto, że ponosi następujące wydatki: podatek rolny (rocznie) – 4.321 zł, który został ustalony decyzją Wójta Gminy R. (przy czym z tego tytułu posiada już zaległość w wysokości 10.814 zł) oraz składka na ubezpieczenie społeczne - 589,10 zł (na dowód czego dołączono dowód przelewu tej kwoty). Dodał, że na dzień 16 maja 2014 r. posiadała zaległości w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych w wysokości 5.140, 42 zł oraz 186,59 zł (na potwierdzenie czego dołączył wezwania do zapłaty). Ponadto skarżący dołączył do pisma pięć decyzji dotyczących płatności rolnośrodowiskowych. Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy podkreślił, iż skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie przedstawił – pomimo wezwania, aktualnych wyciągów z rachunków bankowych oraz aktualnych rachunków dokumentujących posiadane wydatki. Ponadto nie wykazał, że jego dochód stanowi jedynie kwota 1.000 zł i że ponosi koszty utrzymania lokalu w wysokości 200 zł. Nie wykazał także z jakich środków spłaca raty kredytowe i jak jest ich miesięczna wysokość. Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że skarżący na dzień 31 grudnia 2013 r. posiadał oszczędności w kwocie 10.533,11 zł, nie wyjaśnił przy tym dlaczego części tych środków nie zachował wiedząc o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu skarżący ograniczył się jedynie do podania takich danych, które mogły świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej. G. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wskazując, że spełnia wszystkie warunki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych gdyż jego dochody są niewystarczające nawet dla pokrycia podstawowych potrzeb życia codziennego. W jego ocenie brak przyznania prawa pomocy pozbawi go możliwości obrony swoich spraw i konstytucyjnego prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji. Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego powyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoich rozważaniach Sąd pierwszej instancji ujął wszystkie informacje przedstawione przez skarżącego (wynikające z danych zawartych we wniosku i danych przesłanych w piśmie z dnia 29 lipca 2014 r.) i prawidłowo uznał, że na dzień złożenia wniosku skarżący dysponował środkami, które uniemożliwiały uznanie za zasadne stanowiska, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zażaleniu strona ograniczyła się jedynie do polemiki ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji i ogólnych twierdzeń, niepowiązanych z konkretnymi argumentami tego Sądu. W tej sytuacji należy uznać, że skarżący nie zdołał w sposób skuteczny podważyć stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odnośnie zasadności odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.