II GZ 88/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jerzy Sulimierski po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 lutego 2009 r. sygn. akt VII SA/Wa 1629/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 23 lutego 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 1629/08 odmówił Z. M. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącego nie wskazuje, by nie mógł on samodzielnie opłacić kosztów sądowych (200 zł wpisu sądowego). Z treści złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż jego jedynym stałym źródłem utrzymania jest emerytura żony, z którą prowadzi gospodarstwo domowe. Działalność gospodarcza prowadzona przez żonę przynosi straty, a regularne wpływy na konto w wysokości 5000-7000 zł to przychody tej działalności, które jednak nie polepszają ich sytuacji materialnej, ponieważ nie wchodzą do domowego budżetu. Zdaniem Sądu, nie można przyjąć, że całość dochodów, nawet pomniejszonych o podatki czy koszty uzyskania przychodu, jest przeznaczona na działalność firmy i nawet częściowo nie wchodzi w skład sum przeznaczonych na bieżące utrzymanie. Wpłaty dokonywane są przy tym na osobiste konto bankowe wnioskodawcy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że zgodnie z art. 239 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie należało oddalić. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Utrzymała ona w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, w której organ ustalił, że skarżący podlegał w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 19 kwietnia 2002 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W podstawie prawnej decyzji organ wymienił art. 8 ust. 1 lit. c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210 poz. 2135 ze zm.) oraz art. 109 ust. 1 ust. 1 i 3 ostatnio wymienionej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. (obowiązującym we wskazanym w decyzji okresie), obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi. Obecnie obowiązujący przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. stanowi natomiast, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi. Z powyższego wynika, że ustawodawca, konsekwentnie, rozróżnia pojęcie ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczenia społecznego. Podniesiona w zażaleniu argumentacja odwołująca się do ustawowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych ze względu na zakres przedmiotowy sprawy, to jest ustalenie podlegania przez stronę obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, jak zakwalifikowała to sama strona, jest zatem chybiona. Art. 239 pkt 1 lit. c) oraz e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) stanowi, że obowiązku uiszczania kosztów sądowych nie ma strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych oraz w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Ustawodawca nie posługuje się zatem pojęciem "świadczeń zdrowotnych", lecz "świadczeń leczniczych", "świadczeń rehabilitacyjnych". Zgodnie z art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r., świadczenie zdrowotne to działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania. Jest pojęciem szerszym od świadczenia leczniczego, które jest tylko jednym ze świadczeń o charakterze zdrowotnym. Wynika to z definicji podstawowej opieki zdrowotnej, która – zgodnie z art. 5 pkt 27 ustawy – obejmuje świadczenia zdrowotne profilaktyczne, jak też diagnostyczne, lecznicze, rehabilitacyjne oraz pielęgnacyjne z zakresu medycyny ogólnej, rodzinnej i pediatrii, udzielane w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. Na potrzeby omawianej ustawy ubezpieczenia społeczne zostały zdefiniowane, w punkcie 43 ww. jednostki redakcyjnej, jako ubezpieczenia określone w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74). Analiza treści art. 239 lit. c) i e) p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy nie było stworzenie maksymalnie szerokiego katalogu spraw z zakresu świadczeń zdrowotnych, które podlegałyby zwolnieniu od kosztów sądowych. Regulację tę należy traktować zawężająco, mając na względzie, że stanowi ona odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych, o której mowa w art. 230 p.p.s.a. Przedmiotem sprawy jest tymczasem szeroko rozumiane świadczenie zdrowotne, gdyż nie dotyczy ona konkretnego świadczenia leczniczego czy rehabilitacyjnego, lecz stwierdzenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej (v. postanowienie NSA z dnia 26 września 2006 r., sygn. akt II GZ 88/06 oraz z dnia 11 września 2007 r., sygn. akt II GZ 134/07). Nie ma więc zastosowania w niniejszej art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. ani też art. 239 pkt lit. e) p.p.s.a., ponieważ – jak wynika z dotychczasowych wywodów – nie należy utożsamiać ubezpieczenia zdrowotnego z ubezpieczeniem społecznym, które podlega odrębnej regulacji ustawowej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.