II GZ 86/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 838/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi P. J. na czynność Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisów dokumentów z akt sprawy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił P. J. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie tego Sądu z dnia 19 sierpnia 2020 r., odrzucającego skargę P. J. na czynność Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] lipca 2019 r., w przedmiocie odmowy wydania odpisów dokumentów z akt sprawy. Sąd I instancji wskazał, że wymienione postanowienie odrzucające skargę P. J. na czynność Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] lipca 2019 r., zostało doręczone stronie drogą elektroniczną w dniu 6 września 2020 r. Pismem z dnia 18 stycznia 2021 r., skarżący zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wnosząc o "prolongatę terminu do wniesienia skargi kasacyjnej do NSA" do czasu znalezienia przez wnioskodawcę pełnomocnika, który podejmie się wniesienia skargi kasacyjnej za kwotę 480 zł lub za inną kwotę nie przekraczającą możliwości finansowych skarżącego. Sąd I instancji wskazując na przesłanki z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu I instancji powołanie się przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu na trudności w znalezieniu odpowiedniego profesjonalnego pełnomocnika nie było wystarczające do spełnienia przesłanki z art. 86 § 1 p.p.s.a.. Sąd stwierdził ponadto, że skarżący nie tylko nie uprawdopodobnił poszukiwania pełnomocnika, ale sama okoliczność, że ceny za usługi profesjonalnego pełnomocnika są dla niego zbyt wygórowane nie mogła stanowić uzasadnienia dla przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżącemu prawomocnie odmówiono przyznania prawa pomocy. P. J., zażaleniem zaskarżył postanowienie Sądu I instancji podnosząc w uzasadnieniu, że we wniosku wskazał, iż do chwili obecnej, w związku z obowiązującym nakazem adwokacko-radcowskim, nie znalazł kancelarii, która podjęłaby się wniesienia skargi kasacyjnej za ryczałtową kwotę 480 zł uznaną, jako właściwą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, której zwrotu mógłby oczekiwać, w przypadku wygrania sprawy. Skarżący podniósł również, że wskazywał we wniosku na zagwarantowane Konstytucją prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd w postępowaniu co najmniej dwuinstancyjnym, art. 45 i 176, które pozostaje w sprzeczności z nielimitowaną, zaporową wysokością honorariów ustalanych przez kancelarie prawne. Przedmiotową sprzeczność wnioskodawca uprawdopodobnił wskazując wysokość kwot – 3.900 zł i 4.300 zł - żądanych przez kancelarie za wniesienie skargi kasacyjnej, poinformował o adresie jednej z tych kancelarii, jak również o tym, że pozostali prawnicy, do których się zwrócił, nie udzielili odpowiedzi. Podsumowując, skarżący uznał za niesporne, że istniały obiektywne, niezależne od woli wnioskodawcy okoliczności, które pomimo dołożenia przez niego odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły wniesienie skargi kasacyjnej - przez adwokata - w wymaganym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu. Mając na uwadze treść wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz motywy pomieszczone w uzasadnieniu zażalenia, w pierwszej kolejności odnieś się należy do kwestii "dysonansu", jak ujął to skarżący, gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do sądu, a nielimitowaną, zaporową wysokością honorariów ustalanych przez kancelarie prawne. Jak stanowi art. 176 ust. 2 Konstytucji RP, ustrój i właściwość oraz postępowanie przed sądami określają ustawy. W przypadku sądów administracyjnych, postępowanie uregulowane zostało w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W jej Dziale V, Rozdziale 1 uregulowano kwestie zwrot kosztów postępowania między stronami. W przepisie art. 205 uregulowano kwestię zwrotu niezbędnych kosztów. I tak dla strony postępowania reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata lub radcę prawnego, do niezbędnych kosztów zaliczono ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 2, art. 205 p.p.s.a.). Odrębnym przepisami, o których mowa w powołanej regulacji są rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz.1800) oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265). Wymienione akty prawne stanowią podstawę do orzekania przez sądy administracyjne w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego i, co wymaga podkreślania, koszty te stanową stawki minimalne, jakie sąd zobligowany jest zasądzić w przypadku zaistnienia ku temu podstaw. Kwestie opłat za czynności radcy prawnego i adwokata uregulowane zostały odpowiednio w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2020 r., poz.75) oraz ustawie z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz.1651), gdzie określono, że opłaty te ustalane są na podstawie umowy z klientem. Zatem do ustalenia stawki za wykonanie czynności przez adwokata lub radcę prawnego zastosowanie ma reżim cywilnoprawny dotyczący umów, w tym regulacja z art. 3531 Kodeksu cywilnego. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska strony co do rzeczonego w zażaleniu "dysonansu" stawek profesjonalnych pomocników w aspekcie prawa strony do sądu. Skoro bowiem kwestię opłaty radcy prawnego lub adwokata, strona (klient) może uregulować na podstawie umowy cywilnoprawnej, zaś kwestia zwrotu kosztów postępowania została uregulowana ustawą i związanymi z nią rozporządzeniami, to nie można przyjąć, iż określane przez podmioty świadczące profesjonalne usługi prawne stawki stanowią "zaporę" w konstytucyjnym prawie obywatela do sądu. Zauważyć przy tym należy, że ustawy procesowe, tak regulujące postępowania przed sądami powszechnymi jak i sądami administracyjnymi, zawierają regulacje pozwalające na skorzystanie z nieodpłatnej dla strony pomocy prawnej. Zauważyć należy, że sam skarżący podjął, w ramach niniejszego postępowania, nieskuteczną próbę skorzystania z instytucji prawa pomocy przewidującej między innymi ustanowienie dla strony (wnioskodawcy) adwokata lub radcy prawnego – art. 243 i następne p.p.s.a. Przechodząc do oceny objętego zażaleniem postanowienia uznać należy, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Na tle powołanych przepisów wskazania wymaga, że przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 91/15). Za obiektywną, występującą bez woli strony, okoliczności udaremniającą dokonanie czynności procesowej w terminie nie można uznać okoliczności niemożności znalezienia przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby w jego imieniu skargę kasacyjną za minimalną stawkę, określoną w powołanych rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości. Nie jest to okoliczność obiektywna tym bardziej, że skarżący nie wykazał aby podejmował próby negocjowania stawki za sporządzenie skargi kasacyjnej z kancelariami, do których kierował swoje zapytania w tej materii, wobec proponowanych mu stawek, których, jak twierdzi skarżący, nie był w stanie uiścić. Brak jest wobec tego podstaw do uznania, co słusznie stwierdził Sąd I instancji, aby skarżący nie ponosił winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Stwierdzić również należy prawidłowość konstatacji Sądu I instancji odnośnie nieuprawdopodobnienia w żaden sposób przez skarżącego argumentacji, że kolejni pełnomocnicy wskazywali zbyt wysokie honoraria za sporządzenie skargi kasacyjnej, albo nie opowiadali na "zapytania ofertowe" skarżącego. Faktem jest bowiem, że skarżący do wniosku o przywrócenie terminu nie załączył korespondencji prowadzonej przez niego z kancelariami, co uczynił dopiero wnosząc zażalenie na postanowienie Sądu I instancji. Tym samym Sąd I instancji nie miał możliwości zweryfikowania podnoszonych we wniosku twierdzeń skarżącego. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do stwierdzenia wadliwości postanowienia Sądu I instancji zarówno w świetle przesłanek określonych w art. 86 § 1 i art. 87 § p.p.p.s.a. jak również w świetle stanowiska skarżącego zawartego w motywach zażalenia, w związku z czym, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.