II GZ 841/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 3342/16 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na rat nienależnie pobranych płatności postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 3342/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę D. J. (skarżąca) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty nienależnie pobranych płatności. Uzasadniając wydane postanowienie Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 grudnia 2016 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych w terminie siedmiu dni od otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono skarżącej 10 stycznia 2017 r. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca pismem z 16 stycznia 2017 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy, przy czym pismo skierowała zostało do Sądu Rejonowego w Szydłowcu. W tym stanie sprawy Sąd pierwszej instancji działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) orzekł o odrzuceniu skargi. Ponadto, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przerywa bieg terminu do uiszczenia opłaty sądowej jeżeli zostanie złożony w terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu sądowego do sądu administracyjnego, przed którym toczy się sprawa, której wniosek dotyczy lub w przypadku, gdy miejsce zamieszkania lub siedziba strony nie znajduje się na obszarze właściwości tego sądu – do innego sądu administracyjnego. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy do niewłaściwego podmiotu skutecznie przerywa bieg terminu do uiszczenia wpisu jedynie wtedy, gdy wniosek zostanie przekazany do właściwego Sądu przed upływem terminu do dokonania tej czynności. W ocenie Sądu pierwszej instancji ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy nadano 16 stycznia 2017 r. do sądu powszechnego, a następnie Sąd ten przekazał wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 20 stycznia 2017 r., to wniosek ten nie mógł skutecznie przerwać biegu terminu do uiszczenia wpisu. Skarżąca zaskarżając wydane postanowienie zarzuciła naruszenie art. 6 p.p.s.a. art. 220 § 1 p.p.s.a., art. 220 § 3 p.p.s.a., art. 85 p.p.s.a. poprzez uznanie, że D. J. nie uzupełniła w wyznaczonym 7-dniowym terminie braków formalnych skargi, tj. nie uiściła wpisu i nie złożyła w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odrzuceniu skargi, pomimo, iż wbrew zasadzie określonej w art. 6 p.p.s.a. nie została pouczona, że w przypadku nie uiszczenia wpisu w wyznaczonym w wezwaniu terminie, winna złożyć alternatywnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, składając go do WSA w Warszawie. Skarżąca wyjaśniła, że wniosek został nadany z dochowaniem 7-dniowego terminu, przy czym został skierowany do Sądu Rejonowego w Szydłowcu, co wynikało z błędnego przekonania, po przeczytaniu nieprecyzyjnego w jej ocenie pouczenia, że Sąd ten jest Sądem właściwym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić. Biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i § 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząc skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skarżąca nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi, w związku z czym Przewodniczący Wydziału prawidłowo zarządzeniem z 28 grudnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a. wezwał do uiszczenia ww. opłaty, pod rygorem odrzucenia skargi. Z akt sprawy wynika, że mimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu. Odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie doręczono skarżącej 10 stycznia 2017 r. (k. 9 akt sądowych), w związku z czym termin do uiszczenia wymaganego wpisu upłynął 17 stycznia 2017 r. (art. 83 § 1 p.p.s.a.). Opisane okoliczności nie są w sprawie sporne. Istotę problemu stanowi natomiast to, czy na podjęcie przez Sąd pierwszej instancji decyzji o odrzuceniu skargi wpływ powinien mieć fakt złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca pismem z 16 stycznia 2017 r. (k. 13 akt sądowych) wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismo to - na co wskazuje jego treść - skierowała jednakże do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem Sądu Rejonowego w Szydłowcu, który przekazał przedmiotowy wniosek do WSA w Warszawie 20 stycznia 2017 r. (k. 19 akt sądowych). W kontekście opisanych okoliczności faktycznych zauważyć należy, że po wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu, przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, uzależnione jest od tego, czy wniosek w tym przedmiocie, zostanie złożony w terminie otwartym do uiszczenia wpisu. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie ww. terminu nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania opłat, do których strona została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 marca 2017 r., I OZ 486/17, z 8 marca 2017 r., I GZ 35/17, z 13 stycznia 2012 r., II OSK 81/12 oraz z 30 sierpnia 2011 r. I FZ 181/11, CBOSA). Ponadto, zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Strona, która nie ma miejsca zamieszkania, pobytu lub siedziby na obszarze właściwości sądu, o którym mowa w § 1, może złożyć wniosek w innym wojewódzkim sądzie administracyjnym. Wniosek ten przesyła się niezwłocznie do sądu właściwego (§ 2 art. 254 p.p.s.a.). Brzmienie przywołanego przepisu wskazuje zatem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być co do zasady złożony bezpośrednio do sądu administracyjnego właściwego do jego rozpoznania (wyjątkowo do innego miejscowo sądu administracyjnego). Przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują zatem w takiej sytuacji (tak jak w przypadku wnoszenia skargi - art. 53 § 1 p.p.s.a.) pośrednictwa. Dlatego też za słuszne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do innego niż sąd administracyjny podmiotu (w tym przypadku organu administracji) o zachowaniu terminu do jego wniesienia decyduje data nadania przez ten podmiot wadliwie skierowanej do niego przesyłki na adres właściwego sądu administracyjnego. Wprawdzie żaden z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wprost nie przewiduje obowiązku przekazania do Sądu wniosku błędnie skierowanego, to jednak takie działanie jest podejmowane celem nadania temu wnioskowi właściwego biegu, a zatem również w interesie strony. Nie oznacza to jednak, że strona nie ponosi konsekwencji prawnych wynikających z tego, że wniosek nie został złożony zgodnie z wymogami ustawy. Nawiązując bezpośrednio do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sądowi Rejonowemu nie można zarzucić działania na niekorzyść skarżącej np. poprzez opieszałość w przekazaniu do WSA wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Sąd powszechny znalazł się bowiem w posiadaniu przedmiotowego wniosku już po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, a zatem jego działanie w żaden sposób nie mogło wpłynąć na sytuację skarżącej. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę, albowiem mimo wezwania Sądu nie została ona opłacona, jak też skarżąca w terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi nie złożyła skutecznie wniosku o zwolnienie jej z tego obowiązku. Podkreślenia wymaga przy tym, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z 23 listopada 2010 r., II FZ 486/10, CBOSA), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n.). Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.