II GZ 740/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1863/16 o odrzuceniu skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1863/16 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 9 marca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1863/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu [...] kwietnia 2017 r. W dniu [...] maja 2017 r. (data nadania) skarżący wniósł sporządzoną własnoręcznie skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Postanowieniem z 15 maja 2017 r., VI SA/Wa 1863/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną od ww. wyroku ze względu na to, że skarga kasacyjna nie była sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, lecz osobiście przez skarżącego. Odpis postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu [...]maja 2017 r. W dniu [...] maja 2017 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł od powyższego postanowienia zażalenie oraz złożył nową skargę kasacyjną od wyroku z 9 marca 2017 r. Postanowieniem z 4 lipca 2017 r., VI SA/Wa 1863/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił tę skargę kasacyjną. Wskazał, że została ona wniesiona z uchybieniem terminu. Zażalenie zostało przekazane do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia sądu z 15 maja 2017 r., VI SA/Wa 1863/16 i rozpoznanie skargi kasacyjnej z 4 maja 2017 r. W uzasadnieniu wskazał, że z treści art. 175 [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: p.p.s.a. – NSA] nie wynika, iż sporządzenie skargi osobiście przez skarżącego jest brakiem nieusuwalnym. Nie taka była zapewne intencja ustawodawcy, skoro prowadzi do ograniczenia prawa do sądu. Z informacji przy doręczeniu nie wynika, że jest to brak nieusuwalny. Niekiedy czas 30 dni bywa zbyt krótki dla profesjonalnego pełnomocnika na sporządzenie skargi kasacyjnej. WSA powinien dokonać własnej wykładni, a nie powoływać się na utrwalone orzecznictwo. Sąd powinien był wezwać skarżącego na podstawie art. 178 p.p.s.a. do uzupełnienia tego braku, a dopiero później wydać ewentualnie postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie z wyłączeniem przypadków, o których mowa art. 58 § 1 pkt 2 – 4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 175 § 1 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna sporządzona została osobiście przez skarżącego, który, jak wynika z akt sprawy, nie posiada kwalifikacji koniecznych do sporządzenia tego rodzaju środka odwoławczego. Wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę, jeżeli nie jest ona podmiotem wskazanym w art. 175 § 1 p.p.s.a., nie jest brakiem formalnym podlegającym usunięciu, ale uzasadniającym odrzucenie skargi kasacyjnej. Jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, stanowisko takie jest zgodne zarówno z ustaloną linią orzecznictwa sądowego (postanowienie NSA z 28 stycznia 2004 r., FSK 3/04, Monitor Prawniczy 2004/5 str. 202, Przegląd Podatkowy 2004/7 str. 53), jak i z wypowiedziami przedstawicieli nauki prawa (por. J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2004, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis). Zasadnie zatem sąd skargę kasacyjną odrzucił. Sporządzanie skargi kasacyjnej przez stronę z naruszeniem art. 175 § 1- 3 p.p.s.a. jest brakiem kasacji, który uzasadnia jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia objętym tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Oznacza to, że brak sporządzenia jej przez jedną z osób opisanych w art. 175 p.p.s.a. wyklucza możliwość jej merytorycznego rozpatrzenia. Jest ona w takiej sytuacji niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na mocy art. 178 ustawy. Obowiązek ustanowiony w art. 175 § 1 ustawy ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia skargi kasacyjnej (tak m.in. postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 776/13). Co prawda brak podpisu osoby składającej skargę jest co prawda brakiem usuwalnym, jednakże sporządzanie skargi kasacyjnej przez podmiot nieuprawniony jest brakiem nieusuwalnym, skutkującym odrzuceniem skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej. Brak zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej jest zatem brakiem, który nie podlega uzupełnieniu (tak m.in. postanowienie NSA z 4 stycznia 2012 r., I OZ 1088/11 oraz postanowienie NSA z 5 kwietnia 2006 r., II OZ 349/06). Przymus zastępstwa procesowego strony skarżącej wyłącza możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej osobiście przez stronę, w tym również przez organ administracji publicznej. Jeżeli skarga kasacyjna została sporządzona przez stronę, to nie można przyjąć, że jest ona dotknięta brakiem formalnym, który może zostać uzupełniony w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. Podlega ona wówczas odrzuceniu a limine na podstawie art. 178 p.p.s.a. Uchybienie to stanowi przypadek niedopuszczalności skargi kasacyjnej (zupełny brak jej skuteczności), gdyż ze względu na brak zdolności postulacyjnej nie można przyjąć, że mamy w ogóle do czynienia z pismem strony (J.P. Tarno, Odrzucenie skargi kasacyjnej, Przegląd Podatkowy 2005, nr 178, s. 36). Artykuł 49 § 1 p.p.s.a. możliwy jest do zastosowania tylko w celu wyjaśnienia, czy osoba, która podpisała skargę kasacyjną, jest uprawniona do jej sporządzenia na podstawie art. 175 p.p.s.a. (tak postanowienie NSA z 3 grudnia 2013 r., II FZ 1082/13). Nie ma więc wątpliwości, że brak zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej jest brakiem formalnym nieusuwalnym, a zatem sąd prawidłowo skargę kasacyjną odrzucił, nie wzywając strony do uzupełnienia tego braku. Odnosząc się do zarzutu naruszenia wobec skarżącego prawa do sądu należy wskazać, że odrzucenie skargi kasacyjnej przez sąd nie powoduje naruszenia tego prawa, bowiem merytoryczne rozpoznanie skargi przez sąd nie zawsze jest możliwe i prawnie dopuszczalne. Sąd bada w pierwszej kolejności dochowanie przez skarżącego obowiązków o charakterze proceduralnym i w sytuacji stwierdzenia uchybień w tym zakresie ogranicza się do jedynie formalnego rozpoznania skargi kasacyjnej. Nie można bowiem procedować nad środkiem prawnym wadliwie wniesionym. Dopiero w sytuacji prawidłowego wniesienia skargi kasacyjnej możliwe jest jej rozpoznanie merytoryczne. Nie każda więc sprawa może zostać rozpoznana merytorycznie, co nie oznacza automatycznie naruszenia zasady prawa do sądu (zob. m.in. postanowienie NSA z 17 lipca 2013 r., II OSK 1666/13). Prawo do sądu reguluje art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (postanowienie NSA z 7 października 2017 r., I OZ 838/14). Skarżący sam, wnosząc skargę kasacyjną bez zachowania wymogów formalnych, pozbawił się prawa do jej rozpoznania przez sąd. Umożliwienie merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej przez sąd w sytuacji tak poważnego braku formalnego byłoby natomiast naruszeniem innej, niż prawo do sądu, konstytucyjnej zasady – równości wobec prawa. Sytuację prawną stron postępowania kształtuje zasada równouprawnienia, polegająca na tym, że każda strona procesowa ma zapewnione w procesie jednakowe środki ochrony i jednakowe możliwości ich użycia przez podejmowanie odpowiednich czynności procesowych. Twierdzenie to można odnieść nie tylko do sytuacji procesowej stron konkretnego postępowania sądowego, ale także do konieczności zagwarantowania równych praw stronom wszystkich postępowań sądowych tego samego rodzaju. Wobec tego, przyznanie możliwości merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej w sytuacji naruszenia wymagań formalnych byłoby nie tylko wbrew prawu (wbrew art. 53 § 1 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), ale także stanowiłoby naruszenie zasady równego traktowania i poczucia sprawiedliwości wobec tych stron, w stosunku do których wydano podobne postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej z powodu wniesienia jej po terminie (a więc ponoszą konsekwencję swojego wadliwego działania procesowego) oraz tych, którzy wymogu tego dochowali i w związku z tym ich skargi kasacyjne stały się możliwe do rozpoznania. Odmienne potraktowanie skargi kasacyjnej skarżącego byłoby jego nieuzasadnionym nadmiernym uprzywilejowaniem względem innych podmiotów. Wobec powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.