II GZ 699/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B.P. Spółka z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 sierpnia 2014 r.; sygn. akt VI SA/Wa 221/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.P. Spółka z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r.; nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 221/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił spółce z o.o. B.P. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: Skarżąca spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną stratą za rok obrotowy 2012 w wysokości 206.720,83 zł oraz aktualny stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448,06 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, zaś wartość środków trwałych to 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 zł (kopia zeznania CIT-8 za rok podatkowy 2012). Bilans na dzień 31 marca 2013 r. przedłożony do akt sprawy o sygn. VI SA/Wa 1196/13 wskazuje, iż zarówno aktywa spółki, jak i jej pasywa osiągnęły wartość 8.484,56 zł (na koniec roku obrotowego 2012 wartość aktywów i pasywów wynosiła po 54.378,10 zł). W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Według dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 rok, nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13, skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 zł, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 zł jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473 zł. Przewidując rozwój, spółka skupia się na pozyskiwaniu większej liczby klientów, co wiąże się z zatrudnianiem pracowników oraz z zakupem kolejnych kas fiskalnych. Bilans na dzień 31 grudnia 2012 r. wskazuje, iż aktywa spółki osiągnęły wartość 54.378,10 zł, natomiast z bilansu na dzień 31 grudnia 2013 r. wynika, że zarówno aktywa jak i pasywa spółki wynoszą 2.359,36 zł. Z przedłożonego rachunku zysków i strat skarżącej za rok 2013 wynika, że osiągnęła przychód netto ze sprzedaży w wysokości 647.900,97 zł, a koszty jej działalności operacyjnej zamknęły się w kwocie 941.372,86 zł. Uwzględniając pozostałe przychody i koszty operacyjne, strata netto skarżącej spółki za rok 2013 wyniosła 292.260,29 zł. Natomiast rachunek zysków i strat skarżącej sporządzony na dzień 31 marca 2014 r. wskazuje, że osiągnęła ona przychód ze sprzedaży netto na koniec pierwszego kwartału 2014 r. w wysokości 158.356,09 zł, a koszty działalności operacyjnej zamknęły się w kwocie 273.604,01 zł. Wykazana strata netto to 169.359,21 zł. Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za miesiące luty, marzec i kwiecień 2014 r. Z wyciągów tych wynika m. in., że I.N. – Prezes Zarządu dokonuje wpłat, znacznych kwot na rachunek bankowy skarżącej: w dniu 26 lutego 2014 r. – 10.000 zł, 5 lutego 3.500 zł, w dniu 28 marca 2014 r. – 2.900 zł, w dniu 26 marca 2014 r. – 10.000 zł, w dniu 25 kwietnia 2014 r. 9.300 zł, w dniu 7 kwietnia 10.000 zł. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że ocena jej możliwości finansowych została dokonana w sposób wadliwy, skutkujący błędnym przyjęciem co do braku po jej stronie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie wykazała w sposób prawidłowy okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Sąd wyjaśnił, że poniesiona przez skarżącą spółkę strata była konsekwencją zakupu kas fiskalnych niezbędnych do prowadzenia działalności i wskazał jednocześnie, że skarżąca odnotowała wzrost sprzedaży świadczonych usług, co oznacza brak poważnych zagrożeń dla jej działalności. Ponadto, jak wskazał Sąd analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej spółki wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek (kwoty od 12.000 do 20.000 zł) dokonuje I.N., zajmujący stanowisko prezesa zarządu skarżącej spółki. Jednocześnie z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wynika, iż przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego, ZUS, a także agencji ochrony. Wyciągi nie dokumentują więc żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności, podczas, gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu przekraczającego w 2013 roku 640.000 zł. Powyższa okoliczność powoduje w istocie niejasność w zakresie możliwości precyzyjnego oszacowania wpływów spółki na jej rachunek pochodzących z zapłaty ze strony klientów za wykonane przez spółkę usługi. Sąd zaznaczył również, że ze środków zgromadzonych na tym rachunku spółka pokrywała koszty obsługi prawnej wynoszące średnio ok. 4.100 zł w skali miesiąca. Sąd zaznaczył, że spółka nie może uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Ponadto, strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jak zaznaczył Sąd, analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Sąd zaznaczył, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ocenie Sądu, dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą argumentacja jakoby ocenie podlegały jedynie hipotetyczne dochody spółki, bowiem podstawowym zagadnieniem w tej sprawie jest okoliczność regularnych wpłat dokonywanych przez Prezesa Zarządu, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek wpłat sugerujących potwierdzenie prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem czyni to niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę, której to obowiązkiem było "wykazanie" zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka B.P. Postanowienie Sądu I instancji zaskarżyła w całości zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegające na stwierdzeniu, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi. W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji uniemożliwiającej jej realne wygospodarowanie środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, mimo generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego uczestnictwa w procesie (art. 199 p.p.s.a.). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z wnioskiem skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej – wpisu od skargi. Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że jedyne koszty, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w niniejszym postępowaniu na obecnym etapie to wpis od wniesionej skargi, którego wysokość wynosić będzie 400 złotych, odpowiednio do wskazanej w skardze wysokości przedmiotu zaskarżenia. Mając na uwadze okoliczności dotyczące osiągniętego przychodu i poniesionej straty, która związana była z rozwojem działalności, danych wynikających z bilansu i sprawozdania skarżącej wskazującego na wzrost sprzedaży świadczonych usług, stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie może zostać uznana za podmiot nieposiadający lub nie mogący wygospodarować odpowiednich środków na poniesienie kosztów swojego uczestnictwa w postępowaniu sądowym. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. warunkująca udzielenie skarżącej spółce prawa we wnioskowanym zakresie. Niezasadne jest stanowisko skarżącej zawarte w uzasadnieniu zażalenia, dotyczące oparcia się przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku o domniemane, prognozowane dochody spółki. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji swoją ocenę zdolności do poniesienia kosztów sądowych skarżącej oparł o informacje zawarte we wniosku i dokumentach do niego dołączonych, zatem ocena ta obejmowała wyłącznie analizę rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego spółki przedstawionego przez samą skarżącą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać ponadto należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.