II GZ 67/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt Vl SA/Wa 2065/22 w zakresie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi P. B. na uchwalę Komisji Egzaminacyjnej ll stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od uchwal o wynikach egzaminu radcowskiego z dnia 21 marca 2022 r., nr DZP-11.614.4.2022 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany: "WSA", "Sądem pierwszej instancji") postanowieniem z 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 2065/22, umorzył postępowanie sądowe ze skargi P. B. (dalej zwanego "skarżącym") na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia 21 marca 2022 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał m.in., że z protokołu rozprawy przeprowadzonej w dniu 7 sierpnia 2024 r. wynika, iż skarżący oświadczył, że cofa skargę z 20 czerwca 2022 r. w trybie art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej zwanej: "p.p.s.a."). Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że czynność procesowa skarżącego – z punktu widzenia dopuszczalności cofnięcia skargi – nie budzi wątpliwości ani zastrzeżeń. W związku z tym uznał cofnięcie skargi za dopuszczalne. Pismem z 16 sierpnia 2023 r. (data nadania 16 sierpnia 2024 r.) skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości, ewentualne przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a także rozpoznanie zażalenia na posiedzeniu jawnym celem umożliwienia mu osobistego przedstawienia stanowiska w sprawie. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: (1) art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a w zw. z art. 271 pkt. 1 p.p.s.a poprzez wydanie postanowienia w składzie sprzecznym z przepisami prawa tj. z udziałem Pani asesor WSA Justyny Żurawskiej powołanej z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w kształcie nadanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., podczas gdy gwarancja co do niezawisłości i bezstronności zmienionej KRS jest kwestionowana w orzecznictwie międzynarodowym i krajowym, a która to gwarancja ma fundamentalne znaczenie dla postępowania sądowego, co skutkuje nieważnością postępowania sądowego; (2) art. 60 p.p.s.a poprzez brak zbadania dopuszczalności cofnięcia skargi z uwagi na nieważność, mimo że nieważność postępowania sądowego w skarżonej sprawie wynika ze składu sądu, zaś nieważność postępowania administracyjnego wskazana została szeroko w skardze i pismach dodatkowych, co skutkowało uznaniem za skuteczne cofnięcie skargi i umorzeniem postępowania, mimo że nie było możliwe wydanie takiego rozstrzygnięcia w składzie sądu I instancji. W uzasadnieniu zażalenia rozwinięto podniesione zarzuty, wskazując m.in., że postanowienie będące przedmiotem niniejszego zażalenia obarczone jest wadą nieważności, gdyż skład sądu jest sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. zaś nieważność postępowania sądowego nie została tymczasem w ogóle przeanalizowana przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazania wymaga w pierwszej kolejności, że niezasadny jest zarzut wskazujący na zaistnienie przesłanki nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a w zw. z art. 271 pkt. 1 p.p.s.a. z uwagi na okoliczność orzekania w sprawie asesora sądowego, który zdaniem skarżącego, został powołany niezgodnie z wymogami prawa. Podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a w zw. z art. 271 pkt. 1 p.p.s.a, rozwinięty następnie w jego uzasadnieniu, oparty został na wątpliwościach skarżącego co do bezstronności asesora sądowego zasiadającego w składzie sądu, który wydał postanowienie w sprawie VI SA/Wa 2065/22. Z okoliczności tej wyprowadzono wniosek, że sąd w sprawie był niewłaściwie obsadzony i nie był niezawisłym sądem w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przy czym odwołano się jedynie do okoliczności powołania na stanowisko asesora sądowego na wniosek tzw. neo-KRS. Argumentacja zarzutu zażalenia odnosząca się do przesłanki wznowienia z art. 271 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia (asesor) wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia – nie została w niniejszej sprawie podzielona przez Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie NSA, niezasadność tak podniesionego zarzutu jest jasna, gdyż skarżący – przed wydaniem wyroku i z wyprzedzeniem – przy zawiadomieniu o terminie rozprawy, został również powiadomiony o składzie sądu, czyli miał sposobność zainicjowania postępowania w przedmiocie zbadania spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności każdego z sędziów oraz asesorów wyznaczonych do składu sądu rozpoznającego skargę. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że ocena okoliczności czy asesor sądowy daje gwarancję niezawisłego i bezstronnego rozpoznania sprawy została przez ustawodawcę rozwiązana w szczególnym trybie postępowania, uregulowanym w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.; dalej: "p.u.s.a."). Powyższe zagadnienie stało się zresztą przedmiotem uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 (dalej zwanej: "Uchwałą"), w której stwierdzono, że "zakres przedmiotowy normy art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492)". Znajduje to swoje konsekwencje również w niniejszej sprawie, gdyż skoro ustawodawca wprowadził instrument w postaci tzw. "testu niezawisłości" uregulowanego w art. 5a p.u.s.a., to należy go traktować jako właściwy środek kontroli niezawisłości i bezstronności sędziego (asesora) orzekającego w sprawie. W tych warunkach nie jest skuteczny zarzut zażalenia wskazujący na zaistnienie wady nieważności, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Powyższe prowadzi w konsekwencji do stwierdzenia niezasadności również drugiego z podniesionych zarzutów, gdyż w takim wypadku nie mógł zostać naruszony przez Sąd pierwszej instancji art. 60 p.p.s.a. w sposób opisany w zażaleniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowił jak w sentencji.