II GZ 58/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2502/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2502/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił B. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], nakładającą karę pieniężną za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. I Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. B. P. Sp. z o.o. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na wskazaną powyżej decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Do skargi załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka przedstawiła oświadczenie o majątku i dochodach podając, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 zł. Bilans na dzień 31 grudnia 2012 r. wskazuje, iż aktywa i pasywa spółki osiągnęły wartość 54.378,10 zł. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Według dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 rok, skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w 2012 r., zatrudniła pracowników oraz zakupiła kasy fiskalne konieczne w prowadzeniu działalności. Przewidywany rozwój spółki skupia się na pozyskiwaniu większej liczby klientów, co wiąże się z zatrudnianiem pracowników oraz zakupem kolejnych kas fiskalnych. Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za okres od maja 2013 r. do lipca 2013 r. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zdaniem WSA, z akt sprawy wynika, że skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność. Sąd podkreślił, że koszty sądowe, które spółka jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Jak zaznaczył Sąd I instancji analizując transakcje dokonywane na rachunku bankowym spółki, E. B. - jedyny udziałowiec skarżącej - dokonywał regularnych wpłat na ten rachunek (do kwoty 20000 zł), co czyni niejasnym faktyczny stan środków posiadanych przez spółkę. Sąd wskazał ponadto, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z powyższego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła B. P. Sp. z o. o. w W. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegające na stwierdzeniu, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie rozważono jej kondycji finansowej w dniu rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oparto się na poczynionych samodzielnie przez Sąd długoterminowych prognozach w zakresie domniemanych dochodów skarżącej. Prognozy te nie przewidują pogorszenia kondycji finansowej, a wzrost sprzedaży, który nadto bezpodstawnie przełożono na osiągnięcia spółki w roku 2013, ignorując przy tym wskazywane przez skarżącą aktualne problemy finansowe. Odnosząc się do transakcji dokonywanych na rachunku bankowym spółki, wyjaśniła że "wpłaty przekazywane na konto są niczym innym jak próbą ratowania spółki. Skarżąca aby w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Wskazane zastrzyki gotówki dokonywane są przez jedynego udziałowca spółki, który musi z własnych środków współfinansować dalsze działanie skarżącej. Chybiona jest zatem kwalifikacja ww. transakcji jako dodatkowego dochodu Spółki." Dokonana przez WSA ocena możliwości finansowych skarżącej jest wadliwa, przez co błędnie Sąd I instancji przyjął, że sytuacja finansowa spółki nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy, w sytuacji gdy okoliczności sprawy temu przeczą. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu (tak też m.in. NSA w postanowieniu z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 621/13). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zasadnie wskazał Sąd I instancji, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Należy zauważyć, że wspólnik spółki regularnie wpłaca na konto spółki kwoty, które znacznie przewyższają wpis od skargi. Na okoliczność tę wskazał również Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można skutecznie twierdzić, że spółka jest w takiej sytuacji finansowej, która wymaga udzielenia prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Tłumaczenia zaś zaprezentowane w uzasadnieniu zażalenia nie zostały poparte żadnymi dowodami. W obecnej sytuacji nie można uznać, że spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. dokładnie przeanalizował sytuację majątkową spółki. Wpis od skargi stanowi opłatę, z którą winien liczyć się każdy przedsiębiorca wszczynając spór na drodze sądowej i tym samym spółka powinna uwzględnić konieczność przeznaczenia środków finansowych na ten cel, koszty sądowe traktując na równi z innymi zobowiązaniami wynikającymi z prowadzenia działalności gospodarczej. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.