II GZ 574/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. [...] Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 685/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. [...] Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Bk 685/14 na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił S. [...] Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż S. Spółka z o.o. w W. od 16 maja 2012 r. znajduje się w upadłości likwidacyjnej. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000 zł. Według bilansu za 2013 r. przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 277.642,21 zł, a wartość jego środków trwałych wynosi 4.187.877 zł. Na obydwu ujawnionych rachunkach bankowych Spółka posiada środki w łącznej kwocie 5.407,11 zł. Sąd uznał, że oświadczenia znajdujące się w aktach sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi pozostaje poza zasięgiem możliwości likwidowanej Spółki. Według stanu na dzień 13 sierpnia 2014 r. likwidowana Spółka posiada środki pieniężne w wysokości 1977,70 zł, która to kwota znacznie przekracza koszty sądowe w niniejszej sprawie i już tylko z tego powodu przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest niezasadne, zaś okoliczność, że S. uczestniczy także w innych postępowaniach sądowych, gdzie wpisy od skarg nie przekraczają kwoty zgromadzonych środków, nie przemawia za przyznaniem prawa pomocy. Nadto WSA w B. podkreślił, że zaległości podatkowe nie zwalniają z obowiązku poniesienia kosztów sądowych i zwrócił uwagę, że likwidowana Spółka dysponuje majątkiem trwałym (na dzień 15 kwietnia 2013 r. wartość przedsiębiorstwa wynosiła 2.218.505 zł), a trudności w jego spieniężeniu nie mają znaczenia dla oceny wniosku. Co więcej, zdaniem Sądu, koszty sądowe należą do pierwszej kategorii należności zaspakajanych z masy upadłości w rozumieniu art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.), dalej: p.u.n. Z wymienionych powodów Sąd uznał wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie za niezasadny. W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) S. [...] Spółki z o.o. w W. zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, mimo że Spółka nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. S. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając zażalenie powołał się na znaczne trudności z likwidowaniem masy upadłości Spółki. Wskazał, że z powodu braku nabywców nie może sprzedać środków trwałych, a więc nie dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie kosztów sądowych. Posiadane środki pieniężne ulegają systematycznemu uszczupleniu, gdyż prowadzone postępowanie upadłościowe wiąże się z kosztami. S. załączył do zażalenia wyciąg z rachunku bankowego likwidowanej Spółki, raport kasowy, pozew o zapłatę z potwierdzeniem nadania i trzy wydruki z księgi wieczystej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie NSA, w świetle przedstawionych przez S. okoliczności należy podzielić stanowisko WSA w B., że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, ponieważ likwidowana Spółka dysponuje wystarczającym majątkiem na ich uiszczenie, tym bardziej że kwota wpisu sądowego od skargi wynosi 500 zł. Podkreślenia wymaga, że nieudolność działania S. i akcentowane w zażaleniu trudności w sprzedaży majątku likwidowanej Spółki, jak trafnie ocenił Sąd I instancji, nie mogą mieć decydującego znaczenia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż w dacie złożenia wniosku Spółka posiadała na obydwu rachunkach bankowych wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. Tej oceny Sądu nie podważa wskazywany w zażaleniu argument, że na jednym rachunku bankowym likwidowanego podmiotu obecnie nie znajdują się środki wystarczające na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W dacie orzekania przez Sąd ta okoliczność nie występowała. Poza tym obecny stan drugiego rachunku bankowego likwidowanej Spółki pozostaje nieznany, a to z kolei nie pozwala na uwzględnienie przez NSA zawartego w zażaleniu wniosku o uchylenie kontrolowanego postanowienia i przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Stwierdzić również należy, że żądanie wniosku S. zostało prawidłowo zakwalifikowane przez WSA w B. jako żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wbrew stanowisku składającego zażalenie, Sąd nie wykroczył poza żądanie wniosku i nie zmodyfikował go, co jednoznacznie wynika z akt sprawy. Ponadto zauważyć jeszcze trzeba, że ani akta sprawy ani zażalenie wraz z załączonymi do niego dokumentami nie wskazują na żadne obiektywne trudności po stronie S. w zbywaniu majątku Spółki, co mogłoby stanowić istotną okoliczność, wymagającą analizy przez Sąd pod kątem wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. NSA wskazuje końcowo, że WSA w B. oczywiście trafnie przyjął, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. W tym zakresie NSA podziela pogląd wyrażony w postanowieniu sądu kasacyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r. o sygn. akt I FZ 431/12 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zasadnie przywołany przez Sąd I instancji. Niemniej jednak niezależnie od tego, do której kategorii należności w rozumieniu przepisów ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze należą koszty postępowania przed sądem administracyjnym, obowiązek ich poniesienia przez syndyka jako stronę postępowania wynika z art. 199 p.p.s.a., natomiast art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.