II GZ 56/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 320/22 w zakresie zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić zażalenie.

I Pismem z 1 marca 2022 r. J. D. (dalej jako: "skarżący"), za pośrednictwem pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] stycznia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora okręgowego Urzędu Górniczego w Krośnie z dnia [...] grudnia 2021 r. ustalającą skarżącemu opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji. Pismem z dnia 9 sierpnia 2022 r. wpłynęło pismo J. J. pełnomocnika skarżącego z informacją o śmierci skarżącego. W związku z powyższym zwrócono się do Urzędu Stanu Cywilnego w Rzeszowie o nadesłanie aktu zgonu skarżącego. Z nadesłanego dokumentu wynikało, Że skarżący zmarł 5 sierpnia 2022 r. Postanowieniem z dnia 28 września 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 320/22 WSA w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że śmierć osoby fizycznej w toku postępowania przed sądem administracyjnym, stanowi przeszkodę w jego kontynuowaniu tylko w takim przypadku, gdy przedmiotem procesu będą prawa lub obowiązki, które przechodzą na następców prawnych. Wówczas musi nastąpić zawieszenie postępowania, a następnie jego kontynuacja z udziałem następców prawnych. Zawieszenie postępowania przed sądem administracyjnym w razie śmierci strony skarżącej ma bowiem na celu umożliwienie następcom prawnym zmarłego wzięcie udziału w tym postępowaniu i skorzystanie z uprawnień kształtujących dalszy przebieg postępowania, tj. takich samych uprawnień, jakimi dysponował skarżący. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżącego, zaskarżając postanowienie i zarzucając obrazę art. 124 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako: "p.p.s.a.") poprzez przyjęcie, że opłata podwyższona za wydobycie w okresie od października 2017 r. do 1 lipca 2020 r. 3914 ton piasku z części działki nr [...] o numerze ewidencyjnym [...] położonej w miejscowości [....], gmina [...] , powiat [....] województwo podkarpackie w wysokości 103 330,00 zł nię odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków związanych z osobą zmarłego. Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postepowania w sprawie. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, określone w art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (art. 193 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 p.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W sytuacji takiej nie dochodzi do następstwa procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, będącego skutkiem następstwa prawnego wynikłego ze śmierci strony. W przypadku tym zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Sukcesja procesowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym może mieć bowiem miejsce wyjątkowo, gdy przedmiotem postępowania są prawa i obowiązki, które mogą przechodzić i przeszły na inne osoby w związku ze śmiercią strony. Zasadą na gruncie prawa administracyjnego jest zaś brak klasycznej sukcesji pod tytułem ogólnym, charakterystycznej dla prawa cywilnego. Przejście praw i obowiązków publicznoprawnych jest możliwie wyłącznie albo gdy prawo materialne wprost wskazuje podmioty, na które przechodzą prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretnej sprawy administracyjnej, albo gdy podmioty te uda się ustalić na podstawie charakteru konkretnej sprawy, tj. gdy sprawa nie dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W sprawie niniejszej sprawie adresatem zaskarżonej decyzji był skarżący, na którego nałożona została opłaty podwyższonej za wydobycie bez wymaganej koncesji. Zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.; dalej jako: "k.c.") prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi IV kodeksu cywilnego. Natomiast nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (§ 2). Dziedziczenie ma zatem charakter sukcesji uniwersalnej, wskutek śmierci spadkodawcy - spadkobiercy z mocy prawa wstępują bowiem w całą sytuację prawną zmarłego. Co do zasady spadkobiercy wstępują w prawa i obowiązki wynikające ze stosunków zobowiązaniowych, niezależnie od podstawy prawnej takiego stosunku. W skład spadku nie wchodzą natomiast prawa majątkowe ściśle związane z osobą zmarłego, tj. prawa mające służyć zaspokojeniu określonych interesów konkretnej osoby ze względu na jego indywidualną sytuację np. roszczenia alimentacyjne, uprawnienie do renty lub obowiązki, których wykonanie jest uzależnione od osobistych przymiotów zobowiązanego lub które zostały ściśle związane z osobą dłużnika (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt V ACa 54/17, LEX nr 2545127). A zatem prawa i obowiązki spadkodawcy związane z nałożoną opłatą podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji, związane z osobą skarżącego nie stanowią wyjątku objętego dyspozycją art. 922 § 2 k.c., tj. praw i obowiązków ściśle związanych z osobą spadkodawcy. Skoro zatem w sprawie opłat uregulowanych w ustawie - Prawo górnicze i geologiczne mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm.; dalej jako: "Ordynacja podatkowa"), to zgodnie z nimi należy uznać, że prawa i obowiązki skarżącego tj. zobowiązanie z tytułu nałożenia na niego opłaty podwyższonej za wydobycie bez wymaganej koncesji przeszły na jego spadkobiercę / spadkobierców .Zgodnie z art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Jeżeli, na podstawie przepisów prawa podatkowego, spadkodawcy przysługiwały prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, uprawnienia te przechodzą na spadkobierców pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek (§ 2). Przepisy § 1-3 stosuje się również do praw i obowiązków wynikających z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego (art. 97 § 4 Ordynacji podatkowej). Przywołany przepis art. 97 § 1 wyraźnie wskazuje, że spadkobiercy "przejmują majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy". To oznacza, że przepisy te precyzyjnie wskazują zakres odpowiedzialności spadkobiercy. Nie ma również wątpliwości, że do postępowań w sprawach opłat uregulowanych w Dziale VII ustawy - Prawo górnicze i geologiczne przepisy Ordynacji podatkowej stosuje się na podstawie wyraźnego odesłania (art. 142 ust. 1 ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze; Dz. U. z 2021 r. poz. 1420 ze zm.). W związku z powyższym, w świetle powołanego wyżej przepisu zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie miało charakter obligatoryjny, a jego ewentualne podjęcie nastąpi od dnia zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo od dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku (art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.