II GZ 54/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1293/18 oddalające wnioski o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu stypendium postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1293/18 na podstawie art. 22 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) oddalił wnioski [A.B.] o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Anety Lemiesz, Sławomira Kozika oraz Doroty Pawłowskiej od orzekania w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1293/18 ze jej skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu stypendium. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że wniosek skarżącej o wyłączenie ww. sędziów od udziału w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Nie zachodzi bowiem żadna okoliczność wymieniona w art. 18 § 1 pkt 1- 7 oraz w art. 18 § 3 p.p.s.a., która uzasadniałaby wyłączenie wymienionych sędziów z mocy ustawy. Nie zachodzą również okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., tj. takie, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w tej sprawie, a więc charakteryzujące się istnieniem więzi emocjonalnej (pozytywnej lub negatywnej), której podstawą jest stosunek pokrewieństwa, przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej itp. Sąd podkreślił, że wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku. Argumentacja skarżącej koncentruje się natomiast na kwestii - jej zdaniem - niezasadnego przekazania sprawy z jej skargi z Wydziału II do Wydziału VI tutejszego Sądu. Skarżąca kwestionuje również prawidłowość zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VI o wpisaniu sprawy z jej skargi do repertorium oraz zarzuca, że zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy i wyznaczeniu członków składu orzekającego zostało opatrzone wyłącznie podpisem nieczytelnym, bez wskazania imienia i nazwiska osoby podpisującej. W oparciu o powyższe skarżąca zarzuca ww. sędziom akceptowanie powyższych okoliczności, co w konsekwencji, jej zdaniem, uzasadnia wątpliwość co do ich bezstronności. W ocenie Sądu I instancji, opisane wyżej okoliczności nie świadczą w żaden sposób o braku bezstronności sędziów wyznaczonych do rozpoznania tej sprawy. Ustalenie wydziału właściwego do rozpoznania sprawy ze skargi skarżącej nastąpiło bowiem w oparciu o zarządzenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 14 z dnia 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych. Przekazanie sprawy z Wydziału II do Wydziału VI WSA w Warszawie nie wpłynęło w jakikolwiek sposób na brak bezstronności sędziów, którym sprawa ta została przydzielona do rozpoznania. W oparciu o ten fakt nie zaistniał żaden osobisty stosunek między wskazanymi sędziami a skarżącą, który dawałby podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń, co do ich bezstronności przy rozstrzyganiu sprawy. Podobnie Sąd ocenił sformułowane przez skarżącą zarzuty dotyczące prawidłowości zarządzeń z 20 lipca 2018 r. oraz 6 lipca 2020 r. Jeżeli zdaniem skarżącej skład Sądu jest w tej sprawie sprzeczny z przepisami prawa, to kwestię tą będzie mogła ona ewentualnie podnieść w środku odwoławczym wnoszonym od orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Nie jest to jednak okoliczność, która mogłaby świadczyć o braku bezstronności sędziów. Sąd I instancji wskazał ponadto, że w dniu 27 sierpnia 2020 r. sędziowie Aneta Lemiesz, Sławomir Kozik oraz Dorota Pawłowska złożyli oświadczenia, że nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w tej sprawie. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wymienionych sędziów w tej sprawie. W zażaleniu skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie jej wniosków. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U, 1993, Nr 61, poz. 284), art. 17, art. 19, art. 22 § 1 i 2 i art. 62 pkt 2 p.p.s.a., art. 11 i art. 23 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2019, poz. 2167, dalej p.u.s.a.), § 2 ust. 1 i § 23 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Regulamin Wewnętrznego Urzędowania Wojewódzkich Sądów Administracyjnych z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz. U. 2015, poz. 1177), zarządzenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 14 z dnia 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych, którego załącznikiem jest "Wykaz symboli spraw, ich oznaczeń i opisów oraz wykaz przedmiotów spraw w ramach poszczególnych symboli", skoro zaskarżone postanowienie z dnia 27 sierpnia 2020 r. zostało wydane przez sędziów z VI Wydziału WSA w Warszawie. Podniosła, że jej sprawa objęta jest symbolem 6199, o którym mowa w zarządzeniu nr 14 Prezesa NSA z dnia 6 sierpnia 2015 r., a nie symbolem 6179 i nie podlega rozpoznaniu w VI Wydziale WSA w Warszawie, a do jej rozpatrzenia właściwy jest II Wydział WSA w Warszawie. Ponadto, zdaniem skarżącej, ww. sędziowie nie złożyli wyjaśnień w rozumieniu art. 22 § 2 p.p.s.a., a jedynie oświadczenia, ograniczające się do ogólnikowego stwierdzenia, że nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, realizującą zasadę bezstronności sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jej celem jest eliminowanie okoliczności, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Art. 18 § 1 p.p.s.a. wskazuje na przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy, stanowiące procesową gwarancję bezstronności sądu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, które w tej sprawie nie zachodzą. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, o czym stanowi art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego musi być oparty na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione. Oprócz elementów formalnych wskazanych w art. 46 § 1 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego powinien zawierać podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie i powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodabniających istnienie tej przyczyny. Bez dochowania wskazanych wymogów nie można bowiem stwierdzić, czy zachodzi przesłanka wyłączenia określona w ustawie. Przez okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., jak trafnie podkreślił to Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, należy rozumieć zarówno okoliczności związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak również inne uwarunkowania, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. A. Kabat w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019 i powołane tam orzecznictwo NSA). Warunkiem koniecznym do uwzględnienia wniosku strony o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. jest więc – oparte wyłącznie na zobiektywizowanych przesłankach – uprawdopodobnienie istnienia okoliczności, które będą budzić wątpliwości odnośnie wydania przez sędziego orzeczenia. Skarżąca natomiast ani we wniosku o wyłączenie, ani też w zażaleniu na postanowienie odmawiające wyłączenia nie wskazała żadnych konkretnych okoliczności w stosunku do sędziów, których wyłączenia się domagała, a tym samym okoliczności tych nie uprawdopodobniła. Sąd I instancji w sposób prawidłowy ocenił brak uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek wyłączenia. Trafnie też wyjaśnił skarżącej, że wskazywane przez nią przyczyny (skoro koncentrują się wyłącznie na kwestii przekazania jej sprawy do rozpoznania właściwemu VI Wydziałowi w WSA w Warszawie) nie mają żadnego znaczenia i nie mogą podlegać ocenie w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o wyłączenie sędziego, które zostało uregulowane w powołanych wyżej przepisach p.p.s.a. Przesłanki wyłączenia sędziego w nich wymienione nie zaistniały bowiem w tej sprawie, co prawidłowo ocenił Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Nie zostały bowiem wskazane, a tym samym uprawdopodobnione przez skarżącą. Ponadto, sędziowie, których dotyczył wniosek w dniu 27 sierpnia 2020 r. złożyli oświadczenia, że nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w tej sprawie. Zarzuty zażalenia, że oświadczenia te "ograniczają się do ogólnikowych stwierdzeń" nie zostały natomiast przez skarżącą uzasadnione, ani poparte jakąkolwiek argumentacją. Na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nie mogła w żaden sposób wpłynąć obszerna argumentacja skarżącej zawarta w zażaleniu, która stanowi w istocie powielenie jej stanowiska zaprezentowanego we wnioskach o wyłączenie. Koncentruje się ona bowiem wyłącznie na kwestii przekazania jej sprawy do rozpoznania w VI Wydziale WSA w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny tylko na marginesie zauważa, że przekazanie sprawy skarżącej do rozpoznania w VI Wydziale WSA w Warszawie nastąpiło na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Warszawie z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1288/15. W pkt 2 tego zarządzenia wskazano, że przekazanie sprawy skarżącej do wydziału VI WSA w Warszawie następuje w związku z zarządzeniem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2018 r. nr 23 według właściwości (symbol 6179) - § 5 ust. 7 zarządzenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2014 r. nr 12 w sprawie utworzenia wydziałów orzeczniczych w wojewódzkich sądach administracyjnych. Raz jeszcze należy natomiast podkreślić, że okoliczność ta nie ma znaczenia z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek wyłączenia sędziego, a tym bardziej takiego, jakie usiłuje mu przypisać skarżąca. Nie podała ona bowiem, jakie konkretnie uwarunkowania dotyczące wymienionych sędziów mogłyby wpływać na nieobiektywne rozpoznanie i wydanie orzeczenia w jej sprawie. Okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie, jak już wyżej wyjaśniono, powinny być tego rodzaju, że z uwagi na stosunek łączący sędziego z którąkolwiek ze stron bądź stosunek łączący sędziego ze sprawą, budzą wątpliwości co do jego bezstronności lub będą mieć wpływ na obiektywne orzeczenie w sprawie. Za taką okoliczność nie można natomiast uznać faktu przekazania sprawy według właściwości. Powyższe nie stanowi o braku bezstronności sędziów i w konsekwencji nie uzasadnia ich wyłączenia. Sąd I instancji ocenił więc wnioski skarżącej w sposób prawidłowy, co doprowadziło do trafnego stwierdzenia, że przedstawione przez skarżącą we wnioskach twierdzenia, przemawiające – zdaniem skarżącej – za wyłączeniem sędziów, nie pozwalały na ich uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.