II GZ 524/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 423/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach o niskich wygranych poza kasynem gry postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 423/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił Bi. D. G. Spółce z o.o. z siedzibą w B. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], w przedmiocie zabezpieczenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach o niskich wygranych poza kasynem gry. Sąd pierwszej instancji wskazał, że spółka złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej złożonej przez stronę od wyroku tegoż Sądu z dnia 21 marca 2013 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wskazała w szczególności, że zgodnie z bilansem za 2011 r. poniosła stratę w wysokości 42 964,86 zł, zaś saldo rachunku bankowego strony na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 28,52 zł, zaś suma blokad – 24 360 zł. Natomiast z dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów wynikało, że przychód w 2011 r. wyniósł 450 651,23 zł, zaś do grudnia 2012 r. spółka odnotowała przychód na poziomie 487 545,51 zł, ponosząc stratę w wysokości 71 309,63 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd uznał, że strata, na którą powoływała się skarżąca jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania niskiego salda na koncie. Rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości ok. 40 000 zł wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego. Sąd stwierdził ponadto, że przedstawione przez spółkę dokumenty nie potwierdzają podjęcia wszelkich możliwych kroków, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem, ale też nie wskazują źródeł środków, z których spółka pokrywa ponoszone koszty, ani możliwości pokrycia z tych źródeł kosztów postępowania. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło B. D. G. Spółka z o.o. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym i zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu obrazę art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. mającą wpływ na treść tego orzeczenia poprzez dowolne przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy swobodna, szczegółowa i wnikliwa analiza sytuacji materialnej skarżącej prowadzi do wniosku, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu spółka wskazała, że odnotowuje systematyczne straty i nie posiada możliwości płatniczych. Podniosła, że wszystkie swoje przychody spółka zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność, dlatego też nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych i nieprzewidzianych kosztów, a taki właśnie charakter ma wpis sądowy w wysokości 200 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II GZ 518/12, którym oddalono zażalenie B. D. G. Spółki z o.o. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 432/12, odmawiające zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania. NSA wskazał bowiem za Sądem pierwszej instancji, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą (notując znaczący przychód) i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonując tej oceny NSA – tak jak i Sąd pierwszej instancji – uwzględnił okoliczność posiadania niskiego salda na koncie (uznając, że nie świadczy to o braku środków finansowych i przyjmując, że skoro mimo braku stwierdzonych operacji na rachunku spółka wykazuje miesięczne przychody w wysokości ok. 40 000 zł, to dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego), a także przyjął, że mimo wykazywanych strat spółka jest w stanie opłacić koszty sądowe, które na ówczesnym etapie postępowania sprowadzały się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 400 zł. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, będącym przedmiotem oceny w zaskarżonym obecnie postanowieniu, a także w nadesłanych dokumentach skarżąca spółka przytoczyła te same argumenty i tego samego rodzaju okoliczności, jakie były już przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 20 listopada 2012 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy oraz w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2013 r., oddalającym zażalenie na wspomniane orzeczenie WSA. Skarżąca nie wykazała zatem, by zaszła zmiana okoliczności, która uzasadniałaby odstąpienie od wcześniejszej oceny w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wprawdzie Sąd pierwszej instancji – zamiast orzec na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (poprzez odmowę zmiany postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy) – odniósł się ponownie do wszystkich argumentów i oświadczeń strony zawartych w nowym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w efekcie przytoczył swoje poprzednie stanowisko, odmawiając przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro skutek prawny jest w istocie taki sam. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie. PG