II GZ 492/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 października 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 497/22 w zakresie oddalenia wniosku o uzupełnienie wyroku w sprawie ze skargi J.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 10 maja 2022 r. nr 407.95/F-18/I/2022 w przedmiocie czasowego wycofania pojazdu z ruchu postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 26 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 497/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek J.B. o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 20 września 2022 r. – uchylającego zaskarżone postanowienie w części – w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący wnosił o nałożenie na organ obowiązku zwrotu na rzecz sądu kosztów postępowania, których to skarżący w istocie nie poniósł ze względu na przyznane w mu w ramach prawa pomocy zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie z 20 lipca 2022 r., II SPP/Bk 98/22). Podstawy prawnej strona doszukiwała się w art. 223 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a."). WSA uznał, że art. 223 § 2 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy uiszczenia należnej opłaty. Możliwość zastosowania wskazanej normy jest dopuszczalna, jeżeli obowiązek uiszczenia opłaty wynikał z konkretnego (innego) przepisu prawa. Jednocześnie mogący mieć w sprawie zastosowanie art. 200 p.p.s.a. nie daje podstawy do zasądzenia od organu zwrotu kosztów na rzecz Skarbu Państwa z tytułu prawa pomocy. Jedynym dopuszczalnym rozstrzygnięciem na mocy art. 200 p.p.s.a. jest zwrot skarżącemu przez organ kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Taka sytuacja w omawianym stanie faktycznym nie zaistniała. Sąd nie znalazł zatem podstaw, by uwzględnić wniosek o uzupełnienie wyroku i zasądzić od organu zwrot kosztów postępowania w sprawie niniejszej. Orzeczenie, jakiego żąda strona, nie ma podstaw prawnych, a wyrok sądu z 20 września 2022 r. jest kompletny i zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę przez uzupełnienie wyroku WSA w Białymstoku z 28 września 2022 r. w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania w sposób zgodny z oddalonym wnioskiem lub przez zawarcie sformułowania o przejęciu na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczonych kosztów sądowych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania przez skład NSA uprawniony do podjęcia uchwały ujednolicającej zasady orzekania o kosztach procesu, w sytuacji gdy skarga została uwzględniona, a skarżący był zwolniony od kosztów sądowych. Zarzucił naruszenie: - art. 32 ust. 1 zd. z Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa) oraz przepisów prawa materialnego w postaci art. 223 § 2 p.p.s.a. i art. 200 w zw. z art. 209 p.p.s.a. przez błędną ich wykładnię, to jest niezgodną z treścią prawomocnego wyroku WSA w Opolu z 24 października 2013 r., sygn. akt II SA/Op 348/13 (który w zakresie orzeczenia o kosztach został wiernie przeniesiony do wniosku skarżącego o uzupełnienie wyroku), a którym to orzeczeniem na zasadzie równości wobec prawa i art. 170 p.p.s.a. był związany WSA w Białymstoku i inne SKO, przy czym WSA w Białymstoku, zajmując inne stanowisko niż WSA w Opolu, ograniczył się do przedstawienia własnego, niezależnego zdania – co w tej sytuacji jest niewystarczające do oddalenia wniosku o uzupełnienie wyroku; - przepisów postępowania, a mianowicie art. 157 § 1 w związku z art. 224 p.p.s.a., a które to naruszenie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia i polegało na tym, że Sąd oddalający wniosek o uzupełnienie wyroku powinien był – stosownie do swej argumentacji – uzupełnić wyrok o stwierdzenie, że nieuiszczone przez skarżącego opłaty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa – WSA w Białymstoku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 157 § 1 p.p.s.a. strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Uzupełnienie wyroku dopuszczalne jest wyłącznie w sytuacji, gdy sąd nie orzekł o całości skargi (co nie było przedmiotem wniosku skarżącego) albo gdy zobowiązany był do zamieszczenia w wyroku określonego orzeczenia i nie dopełnił tego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie skarżący na zasadzie równości stron domaga się zasądzenia od organu na rzecz Sądu pierwszej instancji kosztów postępowania stanowiących odpowiednik kosztów postępowania, które musiałby ponieść w przypadku oddalenia skargi w sytuacji, w której nie byłby objęty zwolnieniem od kosztów postępowania w ramach prawa pomocy. Jako podstawę swojego żądania skarżący wskazał art. 223 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli nie została uiszczona należna opłata, sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę. Należy wyjaśnić, że zgodnie z poglądami doktryny przyjmuje się, że w pierwszej instancji "inną stroną", o której mowa w tym przepisie, w wypadku uwzględnienia skargi będzie organ, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność lub dopuścił się bezczynności, na którym spoczywa obowiązek zwrotu kosztów postępowania skarżącemu w sytuacji, gdy skarżący nie uiścił wpisu sądowego od skargi. Przepis ten nie znajduje jednak zastosowania, gdy skarżącemu zostanie przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W takim przypadku nie można przyjąć, że na organie spoczywa obowiązek zwrotu nieponiesionych przez stronę kosztów (por. komentarz do art. 223 ppsa, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex on-line, teza 2, postanowienie NSA z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I OZ 581/22). Mając powyższe na uwadze, NSA wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie postanowieniem z 20 lipca 2022 r., sygn. akt II SPP/Bk 98/22, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powoduje to, że w rozpoznawanej sprawie nie powstały koszty postępowania nieuiszczone przez skarżącego, do których poniesienia był on zobowiązany. W sytuacji takiej nie występują zatem koszty, które na zasadzie art. 223 § 2 p.p.s.a. zobowiązany byłby pokryć organ, którego postanowienia dotyczyła skarga. W tym zakresie znane jest Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odmienne orzecznictwo, w tym w szczególności powołany w zażaleniu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 24 października 2013 r., sygn. akt II SA/Op 348/13, niemniej jednak z przyczyn wskazanych powyżej nie sposób podzielić zapatrywań w nim wskazanych, co szerzej wyjaśnione zostało w postanowieniu NSA z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I OZ 581/22, które zostało wydane w sprawie analogicznej co niniejsza, również z zażalenia skarżącego. W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiło dodatkowe orzeczenie, które Sąd pierwszej instancji zobowiązany był zawrzeć w wyroku z 20 września 2022 r. Tym samym w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zasadnie uznał, że nie wystąpiły przesłanki umożliwiające uzupełnienie tego wyroku. W konsekwencji powyższego brak jest podstaw do zmiany prawidłowego postanowienia Sądu pierwszej instancji. W odniesieniu do wniosku o podjęcie uchwały ujednolicającej zasady orzekania o kosztach sądowych w sprawach administracyjnych, wskazać należy, że uchwała taka byłaby uchwałą, o której mowa w art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 264 § 2 p.p.s.a. uchwała taka może zostać podjęta na wniosek Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokuratora Generalnego, Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, Rzecznika Praw Dziecka. Tym samym niedopuszczalne jest zainicjowanie tego trybu na wniosek strony postępowania. W tak ustalonym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.