II GZ 49/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 760/24 w zakresie odrzucenia skargi i zwrotu wpisu sądowego w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 marca 2024 r., znak BP.500.110.2023.1103.ML6.538095 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 24 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 760/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), odrzucił skargę J. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 marca 2024 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł skargę do WSA na powyższą decyzję GITD. Z uwagi na to, iż w skardze nie został podany numer PESEL skarżącego, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 23 maja 2024 r. wezwał stronę do usunięcia stwierdzonego braku formalnego złożonej skargi. Zarządzenie zakreślało 7-dniowy termin na wykonanie wezwania oraz zawierało prawidłowe pouczenie o konsekwencjach braku podania numeru PESEL w postaci odrzucenia skargi. WSA stwierdził, że przesyłka sądowa zawierająca wezwanie została skutecznie doręczona adresatowi w dniu 6 czerwca 2024 r., lecz mimo upływu zakreślonego terminu nie został uzupełniony brak formalny skargi. Zdaniem Sądu, okoliczność ta stanowiła przesłankę do odrzucenia skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i zwrot kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepianych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: - wydanie rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 49 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi J. J. wobec rzekomego nieuzupełnienia braku formalnego, w sytuacji gdy niedoręczono stronie skarżącej wezwania do uzupełnienia braku formalnego w postaci podania numeru PESEL. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że skarżący wniósł do WSA w Krakowie skargę na decyzję GITD bez podania numeru pesel oraz bez uiszczenia wpisu sądowego. Zarządzeniem z dnia 23 maja 2024 r. WSA wezwał skarżącego do uzupełnianie braku formalnego w postaci uiszczenia wpisu, przekazując listem poleconym na adres skarżącego następujące dokumenty: odpis odpowiedzi GITD na skargę; informację o rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym; doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący odebrał przesyłkę w dniu 6 czerwca 2024 r. i w wyznaczonym terminie uiścił wpis sądowy. W przesłanych dokumentach zabrakło wezwanie do uzupełnienia braku w postaci podania numeru pesel. Skarżący dopiero z treści postanowienia z dnia WSA dowiedział się, że uchybił takiemu obowiązkowi. Po sprawdzeniu dokumentacji sprawy i zweryfikowaniu otrzymanych wezwań, skarżący złożył w dniu 8 listopada 2024 r. wniosek o przywrócenie terminu na uzupełnienie braku formalnego, podając jako przyczynę nieuzupełnienia braku w terminie fakt braku doręczenia mu przez Sąd odpowiedniego wezwania. Podkreślono, że gdyby strona była prawidłowo wezwana do uzupełnienia braku formalnego, to wraz z uiszczeniem wpisu sądowego dokonałaby wymaganej czynności prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie kwestią zasadniczą jest to, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowego doręczenia skarżącemu wezwania do uzupełnienia dostrzeżonego braku formalnego wniesionej skargi. Należy na wstępie zwrócić uwagę na treść art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., zgodnie z którym pismo strony powinno zawierać – oprócz elementów wskazanych w art. 46 § 1 p.p.s.a. - w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Z kolei art. 49 § 1 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z powyższych przepisów wynika obowiązek strony do podania w pierwszym piśmie procesowym w sprawie numeru PESEL, jeżeli strona taki numer posiada. W sytuacji zaniedbania tego obowiązku sąd wzywa wnoszącego pismo do uzupełnienia tego braku formalnego. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku we wskazanym w wezwaniu terminie, w sytuacji prawidłowego doręczenia jej wezwania do uzupełnienia braku formalnego, skutkuje odrzuceniem skargi. Jak zatem zasygnalizowano na wstępie, kluczowe znaczenie dla bytu prawnego wniesionej skargi, w sytuacji gdy obarczona była ona usuwalnymi brakami formalnymi, ma ustalenie prawidłowości doręczenia stronie wezwania do ich usunięcia. Okolicznością bezsporną w sprawie jest to, iż skarżący, składając skargę na decyzję GITD z dnia 6 marca 2024 r., nie zawarł w niej swojego numeru PESEL ani też nie uiścił od niej wpisu sądowego. Zasadnie zatem Sąd I instancji wezwał stronę do uzupełnienia braku formalnego (karta akt sądowych nr 23) i braku fiskalnego (karta akt sądowych nr 20 i 26) skargi w terminie 7 dni od doręczenia tych wezwań, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka sądowa zawierająca mi.in. powyższe wezwania została nadana na adres skarżącego i odebrana w placówce pocztowej w dniu 6 czerwca 2024 r. – co bezspornie wynika z akt sądowych (vide: z.p.o. - karta nr 27). Na szczególną uwagę zasługuje jednak fakt, iż według podpisu umieszczonego na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki sądowej, korespondencja ta nie została doręczona skarżącemu, co wadliwie przyjął Sąd I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA wskazał, iż przesyłka sądowa, zawierająca wezwanie do podania numeru PESEL skarżącego, została skutecznie doręczona adresatowi. Z zamieszczonego w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej wynika zaś, że doręczenia dokonano po awizacji, w trybie zastępczym, wydając korespondencję z placówki pocztowej dorosłemu domownikowi – M. J. Jak z kolei wynika z treści art. 67 § 1 p.p.s.a., jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście /.../, zaś jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom, o czym stanowi art. 67 § 5 p.p.s.a., a która to sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie mogła mieć miejsca z uwagi na brak w aktach sprawy informacji o ustanowionym na etapie wnoszenia skargi pełnomocniku, bądź o upoważnieniu jakiejś osoby do odbioru pism w postępowaniu sądowym. Ponadto z treści art. 69 § 1 p.p.s.a. wynika, iż doręczeń dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie zastanie się adresata. Oczywiście istnieje możliwość doręczenia zastępczego w sytuacji niezastania adresata w mieszkaniu, którą to sytuację ustawodawca przewidział w art. 72 § 1 p.p.s.a., wskazując na możliwość doręczenia pisma dorosłemu domownikowi /.../, jednakże co należy podkreślić, takie doręczenie zastępcze dorosłemu domownikowi może nastąpić jedynie w miejscu zamieszkania adresata pisma. W przypadku awizowania przesyłki i pozostawienia jej w oczekiwaniu na odbiór w placówce pocztowej, a zatem przy doręczeniu uregulowanym przepisem art. 73 p.p.s.a., ustawa nie przewiduje możliwości doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi – który co należy podkreślić nie posługiwał się przy odbiorze upoważnieniem do dokonania tej czynności w mieniu adresata. Tym samym wydanie przesyłki sądowej z placówki pocztowej innej osobie niż adresat pisma, w sytuacji braku ustanowienia pełnomocnika pocztowego i upoważnienia go do odbioru pism w postępowaniu sądowym – w rozpoznawanej sprawie dorosłemu domownikowi – nie może zostać uznane za prawidłowe doręczenie korespondencji adresatowi, zgodnie z art. 67 § 1 p.p.s.a. Jak wprost wynika z treści art. 72 § 1 p.p.s.a. doręczenie zastępcze poprzez wydanie przesyłki dorosłemu domownikowi może nastąpić jedynie w mieszkaniu adresata, nie zaś w placówce pocztowej po awizowaniu przesyłki. W przedstawionych powyżej okolicznościach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż doręczenie wezwania do uzupełnienia skargi o brakujący numer PESEL nie nastąpiło w sposób prawidłowy, co zaś spowodowało, że termin na usunięcie braku formalnego skargi nie rozpoczął biegu z chwilą odbioru przesyłki sądowej przez nieupoważnioną do tego osobę. Wadliwie zatem Sąd I instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie wezwanie zostało skutecznie doręczone adresatowi, a zatem nastąpił bezskuteczny upływ terminu na uzupełnienie stwierdzonego braku formalnego. Na marginesie już tylko wskazać należy, że w sytuacji dostrzeżenia wadliwości doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozważał trafności argumentacji wskazanej w zażaleniu. Nieprawidłowe doręczenie wezwania podmiotowi do tego nieuprawnionemu ani mocą udzielonego przez stronę upoważnienia, ani też mocą przepisów ustawy p.p.s.a. nie mogło bowiem skutkować otwarciem wiążącego stronę terminu na wykonanie czynności, od której uzależnione było rozpoznanie wniesionej przez niego skargi. Tym samym błędne było uznanie przez Sąd I instancji, iż skarżący nie uzupełnił braku formalnego skargi pomimo prawidłowego doręczenia mu stosownego wezwania i na tej podstawie odrzucenie jego skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie została zatem spełniona przesłanka do odrzucenia skargi z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli istnieją wątpliwości, co do prawidłowości doręczenia wezwań nakładających na stronę określone obowiązki i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy poprzez odrzucenie skargi, to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania (por. postanowienie NSA z dnia 1 września 2011 r. o sygn. akt I OSK 1448/11; postanowienie NSA z dnia 26 września 2012 r. o sygn. akt I OSK 2161/12; postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2015 r., I OSK 1388/15). W rozpoznawanej sprawie kwestię powyższych wątpliwości należy rozstrzygnąć na korzyść strony, mając na uwadze przede wszystkim zagwarantowane konstytucyjnie prawo do Sądu - art. 45 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2010 r., II OZ 1150/09). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Pomimo uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, bowiem nie przewiduje tego art. 209 w zw. z art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w art. 203 p.p.s.a. i art. 204 p.p.s.a., te zaś przepisy nie mają zastosowania do postępowań zażaleniowych.