II GZ 474/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 3292/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3292/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił spółce z o.o. [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ww. spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2013 r., w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną odnotowaniem straty za ubiegły rok obrotowy w wysokości 206.720,83 zł oraz aktualny stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448,06 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych to 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 206.720,83 zł. Natomiast z dokumentów, nadesłanych przez skarżącą wynika, że w roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 zł (kopia zeznania CIT-8 za rok podatkowy 2012). Bilans na dzień 31 grudnia 2013 r. wskazuje, iż aktywa spółki osiągnęły wartość 8.484,56 zł. Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r. Z wyciągów tych wynika m. in., że [...] - jedyny udziałowiec skarżącej spółki dokonuje systematycznych wpłat, znacznych kwot na rachunek bankowy skarżącej: w dniu 5 lipca 2013 r. - 20000 zł, w dniu 24 lipca 2013 r. – 7400 zł, w dniu 26 lipca 2013 r. - 1600 zł, w dniu 13 sierpnia 2013 r. – łącznie 20000 zł, w dniu 21 sierpnia 2013 r. – łącznie 9000 zł. Ponadto w dniu 27 września 2013 r. wpłaty na rachunek bankowy w kwocie 12500 zł dokonał [...] – Prezes Zarządu. Przedstawione wyciągi wskazują również, że skarżąca przeznaczyła w lipcu i sierpniu 2013 r. ponad 4000 zł na obsługę prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu odmowy przyznania prawa pomocy wskazał, że skarżącą prowadzi działalność gospodarczą od marca 2012 r., a poniesiona przez nią strata w roku ubiegłym była konsekwencją zakupu 273 sztuk kas fiskalnych niezbędnych do prowadzenia działalności (tj. usługi ochrony dla osób fizycznych i firm). Jednocześnie skarżąca odnotowała wzrost sprzedaży świadczonych usług, co oznacza brak poważnych zagrożeń dla jej bieżącej działalności. Ponadto analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej spółki wskazuje, że regularnych wpłat na ten rachunek (kwoty od 1600 do 20000 zł) dokonuje [...] będący jedynym udziałowcem skarżącej spółki, poza tym we wrześniu 2013 r. wpłaty w wysokości 12500 zł dokonał także [...] – Prezes Zarządu. Powyższe sugeruje, że wszelkie przychody spółki pochodzące ze sprzedaży towarów i usług wpłacane są na konta ww. osób, ewentualnie przekazywane są im przez pracowników spółki w formie gotówkowej. Okoliczność ta powoduje w istocie niejasność w zakresie możliwości precyzyjnego oszacowania wpływów spółki na jej rachunek pochodzących z zapłaty ze strony klientów za wykonane przez spółkę usługi. WSA zwrócił uwagę, że skarżąca została wezwania do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej dnia 28 stycznia 2014 r., tak więc nadesłane do akt niniejszej sprawy wyciągi bankowe dotyczą wcześniejszego okresu. Ponadto ze środków zgromadzonych na tym rachunku spółka pokrywała koszty obsługi prawnej w lipcu 2013 r. w kwocie 4100 zł, w sierpniu 2013 r. w kwocie 4628 zł, jak również koszty agencji ochrony w lipcu 2013 r. w kwocie 1900 zł, zaś we wrześniu w kwocie 3000 zł. Nie może ona zatem uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyła skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Spółka zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), polegające na stwierdzeniu, że nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych, pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu strona wskazała w szczególności, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", bazując na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Skarżąca podniosła, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji uniemożliwiającej jej realne wygospodarowanie środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, mimo generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego uczestnictwa w procesie (art. 199 p.p.s.a.). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z wnioskiem skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej – wpisu od skargi. Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że jedyne koszty, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w niniejszym postępowaniu na obecnym etapie to wpis od wniesionej skargi, którego wysokość wynosić będzie 400 złotych. Jak słusznie podniósł Sąd I instancji z historii transakcji dokonywanych na jej rachunku bankowym wynika, że regularnych wpłat na ten rachunek (kwoty od 1600 do 20000 zł) dokonuje [...] będący jedynym udziałowcem skarżącej spółki, ponadto we wrześniu 2013 r. wpłaty w wysokości 12500 zł dokonał także [...] – Prezes Zarządu. Ponadto zauważenia wymaga, że skarżąca została wezwania do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej dnia 28 stycznia 2014 r., tak więc nadesłane do akt niniejszej sprawy wyciągi bankowe dotyczą wcześniejszego okresu. Poza tym, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, ze środków znajdujących się na owym rachunku bankowym skarżąca pokrywała koszty obsługi prawnej w lipcu 2013 r. w kwocie 4100 zł, w sierpniu 2013 r. w kwocie 4628 zł, jak również koszty agencji ochrony w lipcu 2013 r. w kwocie 1900 zł, zaś we wrześniu w kwocie 3000 zł. To zaś oznacza, że priorytetowo traktuje koszty swojej działalności gospodarczej, nad kosztami tego postępowania, gdyż owe należności reguluje w pierwszej kolejności podnosząc, że nie ma jednocześnie środków na uiszczenie wpisu od rzeczonej na wstępie skargi. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. warunkująca udzielenie skarżącej spółce prawa we wnioskowanym zakresie. Niezasadne jest stanowisko skarżącej zawarte w uzasadnieniu zażalenia, dotyczące oparcia się przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku o domniemane, prognozowane dochody spółki. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji swoją ocenę zdolności do poniesienia kosztów sądowych skarżącej oparł o informacje zawarte we wniosku i dokumentach do niego dołączonych, zatem ocena ta obejmowała wyłącznie analizę rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego spółki przedstawionego przez samą skarżącą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać ponadto należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.