II GZ 45/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. P. Z. O. Z. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 2421/22 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S. P. Z. O. Z. w M. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 28 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie uznania stosowanej praktyki za naruszającą zbiorowe prawo pacjentów postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 17 listopada 2022 r., odmówił wstrzymania wykonania objętej skargą S. P. Z. O. Z. w M. decyzji Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 28 lipca 2022 r., w przedmiocie uznania stosowanej praktyki za naruszającą zbiorowe prawo pacjentów. Sąd I instancji wskazał, że w wywiedzionej przez stronę skardze zawarty została wniosek o wstrzymanie wykonania powołanej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno skutkami prawnymi, jak i faktycznymi, a także równolegle prawnymi i faktycznymi. Skutki te, raz zaistniałe, spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości. Strona wskazała ponadto, że wykonanie zaskarżonej decyzji niesie za sobą zagrożenia dla życia i zdrowia nowo narodzonych dzieci, gdyż Koronawirus jest chorobą śmiertelną, zaś zakażenie nim nie jest możliwe do odwrócenia. W razie przeżycia noworodka, konsekwencje zdrowotne mogą być dla niego dotkliwe (ryzyko ciężkich powikłań). Taka sytuacja doprowadzi do odpowiedzialności Szpitala za wyrządzoną szkodę - udzielania świadczeń zdrowotnych niezgodnie z aktualną wiedzą medyczną, co pociągnie za sobą konieczność wypłaty odszkodowania za rzecz pacjentów i ich rodzin. Sąd I instancji wskazując na treść art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), stwierdził brak podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż skarżący nie uprawdopodobniła wystąpienia okoliczności potwierdzających wystąpienie niekorzystnych, z punktu widzenia jej interesów, następstw wykonania decyzji. W ocenie Sądu skarżąca nie wskazała z jaką konkretnie szkodą lub z trudnymi do odwrócenia skutkami, będzie się wiązać wykonanie zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji zauważył również, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest uznanie praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Obowiązek ten nie ma charakteru pieniężnego. Dopiero zastosowanie się do wynikających z decyzji nakazów, w tym wypłaty środków pieniężnych dla rodzin świadczeniobiorców, może znaleźć odzwierciedlenie w sytuacji finansowej skarżącej. S. P. Z. O. Z. w M., zażalenie skarżył w całości postanowienie Sądu I instancji, zarzucając mu naruszenie art. 61 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 163 § 2 p.p.s. poprzez: - wydanie postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i uznanie, że nie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu przemawiają wszelkie okoliczności uzasadniające to wstrzymanie podane przez skarżącego w skardze, - brak uznania, że możliwość zakażenia noworodka wirusem SARS-CoV- 2, bądź jego śmierć na skutek zakażenia tym wirusem nie spełnia definicji skutków trudnych do odwrócenia powodujących trwałą i istotną zmianę rzeczywistości, - uznanie, że strona skarżąca nie wykazała, że w sytuacji wykonania decyzji, o wstrzymanie której wnioskowała, zajdzie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy z analizy treści skargi płyną wnioski odmienne, - uznanie, że skarżąca nie uprawdopodobniła wystąpienia okoliczności potwierdzających wystąpienie niekorzystnych skutków z punktu widzenia jej pacjentek, podczas gdy brak jest pacjentek które rodziły w SPZOZ w M. i były zakażone SARS-CoV-2, przez co nie ma obiektywnej możliwości przedłożenia dokumentacji medycznej potwierdzającej fakt zakażenia noworodka wirusem pochodzącym od matki, bądź wynikających z tego faktu roszczeń pacjenta o wypłatę zadośćuczynienia, - uznanie, że "dopiero zastosowanie się do, wynikających z decyzji nakazów, w tym wypłaty środków pieniężnych dla rodzin świadczeniobiorców może znaleźć odzwierciedlenie w sytuacji finansowej skarżącej. I dopiero wtedy wpłynąć na bieżące funkcjonowanie placówki", podczas gdy wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji powinno mieć charakter prewencyjny przed powstaniem skutków niemożliwych, bądź trudnych do odwrócenia, a nie następczy, - uznanie, że skoro decyzji nadano na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w pkt. 1 rygor natychmiastowej wykonalności, a ponadto przepis ten nie pozostawia organowi tzw. luzu decyzyjnego co do nadania rygoru, to jest to okoliczność przemawiającą za odmownym rozpoznaniem wniosku skarżącej, podczas gdy przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. zezwala, by w określonych w nim sytuacjach wstrzymać wykonanie takich decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, albowiem nie podważa ono prawidłowości oceny wniosku strony, jakiej dokonał Sąd I instancji. Zgodnie z treścią przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd, przed którym toczy się postępowanie kontrolujące akt lub czynność organu administracji publicznej jest uprawniony do uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu w całości lub w części, jeżeli w stosunku do strony – wnioskodawcy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przez pojęcie szkody użyte w przywołanym przepisie należy rozumieć taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Podkreślenia wymaga, że warunkiem zastosowania w stosunku do wnioskodawcy ochrony tymczasowej wynikającej z powołanego przepisu jest wykazanie przez stronę, że w związku z wykonaniem decyzji lub aktu administracji publicznej zachodzić będzie niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody bądź jej wykonanie spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Skoro zaś sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, za trafną należy uznać ocenę wniosku strony skarżącego w aspekcie art. 61 § 3 p.p.s.a., jakiej dokonał Sąd I instancji. Podzielić należy konstatację Sądu I instancji odnośnie tego, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił wystąpienia okoliczności potwierdzających wystąpienie niekorzystnych, z punktu widzenia jej interesów, następstw wykonania decyzji, jak również nie wskazał z jaką konkretnie szkodą lub z trudnymi do odwrócenia skutkami, będzie się wiązać wykonanie zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze przedmiot sprawy przede wszystkim zaś treść decyzji Rzecznika Praw Pacjenta, w której uznano praktyki stosowane przez podmiot leczniczy polegającą na separacji noworodków od ich matek zakażonych lub podejrzanych o zakażenie wirusem SARS-CoV-2, bez uwzględnienia decyzji matki podjętej po udzieleniu informacji o korzyściach i zagrożeniach wynikających zarówno z zachowaniem kontaktu "skóra do skóry" i stałego przebywania z dzieckiem jak i z izolacji w oddzielnym pomieszczeniu, za naruszające zbiorowe prawo pacjentów do świadczeń zdrowotnych, o których mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r. poz. 849, ze zm.), uznać należy, że uprawdopodobnienie podnoszonej przez stronę okoliczność konieczności poniesienia odpowiedzialności finansowej w związku z rozstrojem zdrowia pacjenta lub jego zgonem w związku z zaskarżeniem wirusem może nastręczać trudności. Nie zmienia to faktu, że strona w ramach swojego żądania nie wskazała na żadne zbieżne zdarzenie, które miało miejsce w jej placówce lub zdarzenie o podobnym charakterze zaistniałe w innych placówkach służby zdrowia. Wobec tego powołana we wniosku argumentacja nie mogła odnieść skutku zmierzającego do uprawdopodobnienia możliwości wystąpienia jednej bądź obu przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. - niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Kwestią najistotniejszą w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na co również słusznie wskazał Sąd I instancji, w świetle argumentacji strony, jest okoliczność, że objęta skargą decyzja nie ma charakteru pieniężnego – nie nakłada na stronę bezpośredniego skutku mogącego wpłynąć na sferę finansową lub majątkową wnioskodawcy. Zaskarżona decyzja, jak już wskazano, nakłada na stronę obowiązek powstrzymania się od stosowania określonych praktyk - separacji noworodków od ich matek zakażonych lub podejrzanych o zakażenie wirusem SARS-CoV-2, nakładając jednocześnie wymóg udzieleniu informacji o korzyściach i zagrożeniach wynikających zarówno z zachowaniem kontaktu "skóra do skóry" i stałego przebywania z dzieckiem jak i z izolacji w oddzielnym pomieszczeniu. Taka sprecyzowany wymóg stosowania przez skarżącą praktyki położniczej nie wywoła w sposób bezpośredni konieczności ponoszenia dodatkowych obciążeń, w tym obciążeń fiskalnych. Wskazania wymaga, że łączone przez stronę wykonanie decyzji z możliwością dochodzenia przez pacjenta lub jego rodzinę odszkodowania w związku z utratą zdrowia, jego pogorszeniem lub śmiercią również nie znajduje również podstaw do zastosowania ochrony tymczasowej z art. 61 § 3 p.p.s.a. z uwagi na regulacje zwarte w ustawie o prawach pacjenta. Ustawa ta w Rozdziale 13a określa w sposób kompleksowy zasady i tryb ustalania odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku zdarzeń medycznych. Jak wynika z analizy przepisów tego rozdziału, zdarzenia medyczne, a więc i wskazywane przez stronę zakażenie wirusem będące następstwem udzielania świadczeń zdrowotnych w szpitalu, rozpatrywane jest każdorazowo w indywidulanym przypadku pacjenta, który doznał zakażenia biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta. W postępowaniu tym badaniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 67a ust. 1 pkt 1 – 3 ustawy o prawach pacjenta. Brak jest zatem podstaw do uznania, że wykonanie decyzji Rzecznika Praw Pacjenta nakazującej stronie określone zachowanie w zakresie informacji związanych ze stosowaną rutyną położniczą może każdorazowo – w przypadku wszystkich pacjentów obsługiwanych w placówce strony – powodować możliwość wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia skarżącej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w z w. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.