II GZ 43/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 144/21 w zakresie oddalenie wniosku o uchylenie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej czynności w sprawie ze skargi G. R. na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zawiadomienia o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika sądowego postanawia umorzyć postępowanie zażaleniowe.

Postanowieniem z 2 grudnia 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 144/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej zwanej "ppsa"), oddalił wniosek Ministra Sprawiedliwości o uchylenie w całości postanowienia WSA z 11 lutego 2021 r. wstrzymującego wykonanie czynności w sprawie ze skargi G. R. (dalej zwanej "Skarżącą") na zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2020 r. o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika sądowego. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. Postanowieniem z 11 lutego 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 144/21) WSA wstrzymał wykonanie czynności w sprawie ze skargi Skarżącej na zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2020 r. o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika sądowego. Zażalenie Ministra Sprawiedliwości na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 29 kwietnia 2021 r. (sygn. akt II GZ 125/21). Na skutek powyższego, Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] w dniu [...] maja 2021 r. wydał zarządzenie o uchyleniu swojego zarządzenia z [...] stycznia 2021 r. w sprawie wyznaczenia zastępcy Skarżącej - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], co doprowadziło do tego, że Skarżąca z dniem [...] maja 2021 r. ponownie zaczęła pełnić stanowisko komornika sądowego. Postanowieniem z 5 lipca 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 144/21) WSA odrzucił skargę Skarżącej. Od postanowienia tego Skarżąca złożyła skargę kasacyjną. W dniu 13 września 2021 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 61 § 4 ppsa, wniósł o uchylenie w całości postanowienia WSA z 11 lutego 2021 r. Wskazał, że doszło do zmiany okoliczności tj. odrzucenia skargi. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Skarżąca korzysta z sądowej ochrony polegającej na wstrzymaniu wykonania czynności organu w postaci zawiadomienia z [...] listopada 2020 r., pomimo że WSA odrzucił skargę. Odpowiedź na wniosek Ministra Sprawiedliwości złożył Rzecznik Praw Obywatelskich. Podniósł, że odrzucenie skargi nie stanowi podstawy do uchylenia postanowienia o wstrzymaniu zaskarżonej czynności. Warunki określone w art. 61 § 4 ppsa dotyczą zaistnienia nowych okoliczności albo ujawnienia dotąd nieznanych. Postanowienie WSA o odrzuceniu skargi pozostaje nieprawomocne i to Naczelny Sąd Administracyjny ostatecznie rozstrzygnie sprawę, dokonując przy tym oceny czy Skarżącej przysługuje ochrona sądowa. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że aktualnie postanowienie WSA z 11 lutego 2021 r. pozostaje jedyną formą ochrony prawnej, jaka przysługuje Skarżącej w związku z wprowadzonymi przez ustawodawcę zmianami dotyczącymi wygaszania powołań na stanowisko komornika sądowego w związku z osiągnięciem 70. roku życia. WSA oddalił wniosek Ministra Sprawiedliwości. WSA wskazał, że na podstawie art. 61 § 4 ppsa sąd administracyjny może zmienić postanowienie odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności i wstrzymać jego wykonanie bez stosownego wniosku strony lub odmówić wstrzymania. Warunkiem niezbędnym takiego rozstrzygnięcia jest zmiana okoliczności sprawy i w ramach tej zmiany zaistnienie jednej z przesłanek uzasadniających wstrzymanie. Zdaniem WSA, w tej sprawie nie zaszła zmiana okoliczności sprawy dająca podstawę do zastosowania art. 61 § 4 ppsa, a Minister Sprawiedliwości takiej okoliczności konkretnie nie wskazał, poza wyjaśnieniem, że "Skarżąca korzysta nadal z sądowej ochrony tymczasowej, co prowadzi do kuriozalnej sytuacji, gdy osoba, której powołanie na stanowisko komornika sądowego wygasło z mocy samego prawa już w dniu 1 stycznia 2021 r. - od dnia [...] maja 2021 r. nadal wykonuje obowiązki komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]". W ocenie WSA, okoliczności podniesione przez Ministra Sprawiedliwości nie wskazują na żadne okoliczności, które uległy zmianie, w związku z czym nie zaistniała podstawa do zmiany dotychczasowego postanowienia. WSA zauważył przy tym, że postanowienie o odrzuceniu skargi jest nieprawomocne, gdyż zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który ostatecznie rozstrzygnie, czy Skarżącej przysługuje ochrona tymczasowa w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Minister Sprawiedliwości złożył zażalenie na postanowienie WSA z 2 grudnia 2021 r. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych. Minister Sprawiedliwości zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a mianowicie: 1) art. 61 § 3 i § 5 ppsa przez niewłaściwe zastosowanie na skutek uznania przez WSA, że w przedmiotowej sprawie nie zaszła zmiana okoliczności dająca podstawę do zastosowania wyżej wskazanego przepisu oraz że wnioskujący organ nie wskazał takiej okoliczności, a także przez brak dokonania przez WSA oceny, czy akt lub czynność, które ma być przedmiotem wstrzymania rzeczywiście nadaje się do wykonania i wymaga wykonania skutkiem czego pozostaje w obiegu prawnym orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego pisma, pomimo faktu wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego z mocy prawa, z art. 281 ustawy z 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (tekst jedn. Dz. U z 2020 r., poz. 121 ze zm.), którego to zdarzenia nie można cofnąć; 2) art. 61 § 4 ppsa przez niezastosowanie na skutek błędnego uznania przez WSA, że w przedmiotowej sprawie nie zaszła zmiana okoliczności dająca podstawę do zastosowania wyżej wskazanego przepisu oraz że wnioskujący organ nie wskazał takiej okoliczności, podczas gdy organ powołał się na istotny dla rozstrzygnięcia w sprawie fakt odrzucenia przez WSA, postanowieniem z 5 lipca 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 144/21) skargi Skarżącej, co stanowiło przedmiotową zmianę okoliczności; 3) art. 3 § 2 pkt 1 ppsa przez przyjęcie, że zaskarżona przez Skarżącą "czynność" Ministra Sprawiedliwości polegająca na skierowaniu do niej w dniu [...] listopada 2020 r. zawiadomienia o wygaśnięciu jej powołania na stanowisko komornika sądowego z mocy prawa, z art. 281 ustawy o komornikach sadowych jest decyzją podlegającą kontroli sądowoadministracyjnej, a w konsekwencji, że przysługuje od niej skarga do sądu administracyjnego, który uprawniony jest również do wstrzymania wykonania tej czynności, co doprowadziło WSA do oddalenia wniosku Ministra Sprawiedliwości o uchylenie w całości postanowienia z 11 lutego 2021 r. o wstrzymaniu wykonania decyzji, która nigdy nie została wydana przez Ministra Sprawiedliwości, a więc wydania postanowienia o wstrzymaniu aktu, który w rzeczywistości nie istnieje - co czyni powyższe postanowienie nie tylko bezprzedmiotowym, ale przede wszystkim niewykonalnym. W piśmie (dokumencie elektronicznym) z 27 stycznia 2022 r. Skarżąca stwierdziła m.in., że zażalenie Ministra Sprawiedliwości jest niezasadne i powinno zostać oddalone w całości. Wskazała w szczególności, że przesłanką zmiany postanowienia w trybie art. 61 § 4 ppsa jest zmiana takich okoliczności, które były analizowane przy wydawaniu postanowienia w przedmiocie wstrzymania wykonania aktu lub czynności. Zmiana okoliczności, o jakiej mowa w art. 61 § 4 ppsa może zatem dotyczyć jedynie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jeżeli w danym przypadku nie nastąpi zmiana w tym zakresie, to brak jest podstaw do zmiany postanowienia w przedmiocie wstrzymania wykonania. Zdaniem Skarżącej, w niniejszym przypadku taka zmiana okoliczności nie nastąpiła. W odpowiedzi na zażalenie Skarżąca wniosła o oddalenie zażalenia w całości, zasądzenie kosztów zastępstwa w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych, a także o dopuszczenie dowodów z dokumentów wskazanych w tym piśmie na okoliczność prawomocnego odrzucenia pozwu Skarżącej w sprawie o ustalenie, że Skarżąca jest uprawniona do pełnienia funkcji komornika sądowego do ukończenia 70. roku życia - ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej przed sądem powszechnym oraz na okoliczność tożsamości sprawy, w której nastąpiło odrzucenie ww. pozwu oraz sprawy, w której zostało wydane zaskarżone postanowienie z 2 grudnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 193 oraz art. 197 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Postępowanie zażaleniowe przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w przedmiocie uchylenia postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej czynności podlega umorzeniu. Celem ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest uchronienie strony skarżącej przez skutkami wykonania zaskarżonego aktu lub czynności do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem administracyjnym dotyczącego kontroli legalności takiego aktu lub czynności. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 marca 2022 r. (sygn. akt II GSK 2636/21) oddalił skargę kasacyjną Skarżącej na postanowienie WSA z 5 lipca 2021 r. o odrzuceniu skargi w tej sprawie, a więc postępowanie przed sądem administracyjnym zostało zakończone. Nie ulega wątpliwości, że w takiej sytuacji udzielona Skarżącej ochrona tymczasowa już nie obowiązuje. W związku z tym bezprzedmiotowe stało się również postępowanie zażaleniowe w przedmiocie uchylenia postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej czynności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z 193 oraz art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.