II GZ 42/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3614/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. D. decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

I. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3614/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu M. D. (dalej: skarżący) do złożenia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256, w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji. Skarżący pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 11 października 2022 r. złożył skargę na ww. decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego oraz wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w okresie od 28 września 2022 r. do 8 października 2022 r. przebywał za granicą (w Turcji) na urlopie wypoczynkowym. Skarżący wskazał, że o zaskarżonej decyzji dowiedział się 10 października 2022 r. od pracownika banku. Do wniosku skarżący załączył certyfikat ubezpieczeniowy ze wskazaną datą ważności ubezpieczenia od 28.09.2022 r. do 8.10.2022 r., oraz voucher na lot Rzeszów – Antalya z datą wylotu 28.09.2022 r. oraz przylotu do Rzeszowa z Antalya w dniu 8.10.2022 r. Uzasadniając powyższe postanowienie Sąd pierwszej instancji odwołał się do treści art. 86 i 87 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oraz przedstawił wymagania stawiane podmiotowi, który wnosi o przywrócenie terminu do dokonania czynności. Sąd pierwszej instancji wskazał, że pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. W rozpoznawanej sprawie skarżący uprawdopodobnił, że nie wiedział o wydanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny decyzji z dnia 29 września 2022 r. Nie uprawdopodobnił natomiast w ocenie Sądu I instancji w żaden sposób braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na tę decyzję. WSA wskazał, że skarżący nie był bezpośrednim adresatem zaskarżonej decyzji, więc nie było obowiązku doręczenia mu rozstrzygnięcia. Zatem podlegał on ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał jej 7-dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia decyzji BFG na stronie internetowej. W rozpoznawanej sprawie informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG dnia 30 września 2022 r., zatem ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był dzień 7 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji dodał, że opublikowana informacja zawierała pouczenie o możliwości zakwestionowania przedmiotowej decyzji i informację o 7-dniowym terminie do jej zaskarżenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminowi było następstwem niezawinionych okoliczności, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie był on w stanie przeciwdziałać. Z okoliczności sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynikało, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec [...] Bank S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżący jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku, winien w ocenie Sądu pierwszej instancji należycie dbać o własne interesy. Sąd przypomniał, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona skarżąca dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W przedmiotowej sprawie skarżący w ocenie Sądu nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu, a zatem termin do dokonania czynności nie mógł zostać przywrócony. II. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wskazując, że nie zgadza się z stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, bowiem niezachowanie terminu nie nastąpiło z jego winy, jak również nie dopuścił się niedbalstwa, gdyż będąc za granicą pozbawiony był możliwości dowiedzenia się z polskich mediów o przymusowej restrukturyzacji [...] Bank. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia skargi i uznanie go za stronę postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, trafnie bowiem zarzucił skarżący nieprawidłowość dokonanego przez Sąd pierwszej instancji ustalenia i oceny okoliczności, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącemu terminu do wniesienia skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie dokonał ich należytej analizy w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek, postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 1 p.p.s.a. wniosek o przywrócenie terminu można wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, zgodnie zaś z art. 87 § 2 p.p.s.a. - we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powyższego wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest zaś stanowisko, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23). Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), Sąd pierwszej instancji powinien zbadać, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w wymaganym terminie i czy do uchybienia terminowi doszło bez winy skarżącego. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania staranności przy dokonaniu tej czynności. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny miał doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, uznając że nastąpiło to dnia 7 października 2022 r., a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi. Nie zbadał jednak w sposób wyraźny daty początkowej liczenia terminu – 7 dni, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a., ani też nie zbadał wystarczająco kwestii zaktualizowania się przesłanki określonej w art. 86 p.p.s.a. w kontekście okoliczności podniesionych w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Sąd nie rozważył bowiem należycie kwestii dochowania przez skarżącego należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności tej sprawy wpływających na ocenę czy doszło do zawinienia skarżącego w odniesieniu do podjętych przez niego działań, w szczególności związanych z wyjazdem skarżącego za granicę, w zestawieniu ze specyfiką niniejszej sprawy dotyczącej decyzji ogłaszanej przez Internet i niedoręczanej stronie skarżącej. Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy został on wniesiony w terminie i czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, Sąd pierwszej instancji mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, specyfikę tej sprawy dotyczącej decyzji ogłaszanej przez Internet oraz specyfikę sytuacji faktycznej skarżącego. Na tej podstawie powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącego działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, postanowienie NSA z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu konieczne jest zatem każdorazowo właściwe wyważenie ustalonych w sprawie okoliczności, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Z przedstawionych powodów, skoro zarzuty zażalenia okazały się zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną i zbada zasadność wniosku o przywrócenie terminu, a w szczególności czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na postawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.