II GZ 42/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1111/12 w zakresie odmowy wyłączenia referendarza w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r. , nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo w sprawie wniosku o przyznanie płatności postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 10 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił wyłączenia referendarza S. M. od rozpoznania sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo w sprawie wniosku o przyznanie płatności. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2013 r. S. M. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w P. odmówił skarżącemu R. P. przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia wnioskodawca zażądał wyłączenia referendarza S. M. Uzasadniając to żądanie wnioskodawca wskazał, że referendarza należy wyłączyć ze sprawy, ze względu na jego "złośliwość" i "stronniczość". Do akt niniejszej sprawy dołączono oświadczenie referendarza S. M. z dnia 5 września 2013 r., w którym wskazał, że brak jest podstaw do jego wyłączenia z rozpoznawania tej sprawy w oparciu o art. 18 § 1 – 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). oraz art. 19 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu, iż w świetle art. 19 p.p.s.a. nie może stanowić przesłanki wyłączenia referendarza od udziału w sprawie samo stwierdzenie wnioskodawcy, że – w jego ocenie – referendarz jest "złośliwy" i "stronniczy", bez wskazania przez skarżącego na okoliczności, w których stanowisko to znajdowałoby uzasadnienie. Wyjaśniono, że wniosek o wyłączenie referendarza mogą uzasadniać jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, takich zaś przyczyn skarżący nie powołał. Sąd I instancji stwierdził, że nie zachodziły również przyczyny powodujące wyłączenie referendarza z mocy ustawy zgodnie z art. 18 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P. wnosząc o: "uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, gdyż jego treść jest niezgodna ze stanem faktycznym i prawnym i budzi" jego niezadowolenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia instytucja wyłączenia referendarza ukształtowana jest poprzez odesłanie do przepisów o wyłączeniu sędziego (art. 24 § 1 p.p.s.a.) i ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, tzn. ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Powołana ustawa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia referendarza, tj. z mocy prawa oraz na wniosek strony (czy też żądanie referendarza). Stosownie do art. 18 § 1 p.p.s.a. z mocy ustawy referendarz jest wyłączony w sprawach: 1) w których jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a. (określającym tzw. względne przesłanki wyłączenia), niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia z mocy samej ustawy, sąd wyłącza referendarza na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności referendarza i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). Ratio legis przepisów o wyłączeniu referendarza sądowego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02). W przedmiotowej sprawie podnoszone przez stronę argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem referendarza od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy oraz nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia referendarza stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. Samo twierdzenie skarżącego, iż referendarz jest "złośliwy" i "stronniczy", jest subiektywnym odczuciem, które nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego od orzekania. Należy również podnieść, że skarżący w rozpatrywanym zażaleniu nie przedstawił żadnych dowodów stanowiących poparcie podnoszonych przez niego zarzutów. Ponadto zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jej wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie (karta nr 93 - akt sądowych). Wskazać należy, że prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, zatem Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 i 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.