II GZ 415/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 2354/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 2354/22 w sprawie ze skargi F.P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 maja 2022 r. nr DO.66.PO-6.3.2022 w przedmiocie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata i skreślenia z listy aplikantów adwokackich postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 7 czerwca 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 2354/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji), działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634.; dalej: p.p.s.a.), odmówił Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej: Prezydium, organ) przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 31 stycznia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 2354/22 w sprawie ze skargi F.P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z 19 maja 2022 r. nr DO.66.PO-6.3.2022 w przedmiocie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata i skreślenia z listy aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji podał, że Prezydium uchybiło terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 31 stycznia 2023 r. doręczonego profesjonalnemu pełnomocnikowi organu w dniu 18 kwietnia 2023 r. Skargę kasacyjną pełnomocnik nadał w placówce pocztowej w dniu 26 kwietnia 2023 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Jako przyczynę uchybienia terminu wskazał chorobę i załączył zaświadczenie lekarskie, zgodnie z którym był niezdolny do pracy w dniach 12-19 maja 2023 r. co oznacza, że w dniu upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej tj. 18 maja 2023 r. pełnomocnik był niezdolny do pracy. Natomiast z zachowaniem siedmiodniowego terminu od ustania przyczyny wniósł o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności wskazując na brak winy w uchybieniu terminu z powodu choroby. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu sąd pierwszej instancji wskazał, że samo odwołanie się przez pełnomocnika do faktu przebywania na zwolnieniu lekarskim stanowi przyczynę zbyt ogólną, aby na jej podstawie możliwe okazało się przyjęcie, że prawdopodobne było to, że stanowiła ona niemożliwą do pokonania przez niego przeszkodę do złożenia skargi kasacyjnej. Sama okoliczność wystąpienia choroby, stanowiąca przyczynę korzystania przez pełnomocnika ze zwolnienia lekarskiego, to jeszcze za mało, aby stwierdzić stan braku zawinienia po stronie zawodowego pełnomocnika. W ocenie WSA uzasadnienie wniosku było więc niewystarczające. Pełnomocnik organu poza załączeniem do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenia lekarskiego nie podał innych istotnych okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminowi. WSA zwrócił uwagę, że we wniosku o przywrócenie terminu, pełnomocnik nie uprawdopodobnił, że zapadł na chorobę nagłą, mającą taki charakter i przebieg, że przy dołożeniu nawet najwyższych starań, bez narażania się na utratę zdrowia, choroba ta uniemożliwiała mu sporządzenie w terminie skargi kasacyjnej i nadania jej pocztą lub złożenia osobiście w gmachu sądu bądź przez osobę trzecią (domownika lub inną osobę), ewentualnie, że nie mógł posłużyć się substytutem. Poza tym sąd pierwszej instancji podzielił pogląd, że profesjonalny pełnomocnik tak powinien zorganizować pracę kancelarii, aby w razie choroby mógł go zastąpić substytut. W zażaleniu Prezydium zaskarżyło postanowienie WSA w całości i wniosło o jego uchylenie i przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - przepisów postępowania, a to art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na odmówieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, podczas gdy pełnomocnik organu w sposób wystarczający uprawdopodobnił brak możliwości dopełnienia terminu, który nie wynikał z jego winy, - przepisów prawa materialnego, a to art. 32 ust. 2 Konstytucji RP poprzez dyskryminowanie profesjonalnego pełnomocnika z przyczyny niezależnej od niego, podczas gdy profesjonalny pełnomocnik uprawdopodobnił brak możliwości działania z powodu choroby. W ocenie pełnomocnika Prezydium wskazanie w uzasadnieniu wniosku faktu, że to choroba uniemożliwiła mu sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz załączenie zwolnienia lekarskiego należało uznać za wystarczające do stwierdzenia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Co do zawiadomienia swojego mocodawcy o chorobie uniemożliwiającej dotrzymanie terminu pełnomocnik wskazał, że nie chciał przekazać sprawy prowadzonej osobiście na rzecz innych osób, "ani również nie powinien tłumaczyć się sądowi dlaczego napisaniem skargi kasacyjnej w imieniu Prezydium NRA nie zajął się inny pełnomocnik, ponieważ to on został wyznaczony do prowadzenia wskazanej sprawy". Wskazał ponadto, że pełnomocnik nie może sobie pozwolić na powoływanie substytutów we wszystkich sprawach podczas swojej choroby, ponieważ każdy pełnomocnik profesjonalista za dokonanie określonych czynności pobiera wynagrodzenie. Dodał, że wskazany przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu pogląd stawia "w niekorzystnej sytuacji wszystkich profesjonalnych pełnomocników, którzy z powodu choroby muszą dodatkowo tracić środki pieniężne na poczet powołania substytutów w każdej z prowadzonych spraw, co godzi bezpośrednio w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP stanowiący o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny". W piśmie z 30 sierpnia 2023 r. pełnomocnik organu uzupełnił argumentację zażalenia ponownie podnosząc, że stanowisko WSA o odmowie przywrócenia terminu jest krzywdzące dla przedstawicieli zawodu adwokata z uwagi na to, że możliwość udzielenia substytucji jest prawem a nie obowiązkiem adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a. tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) i dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że działający w imieniu Prezydium pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 104/15; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998r., sygn. akt II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych. Skutki ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym dla sfery prawnej strony były wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Z orzecznictwa wynika, że jeśli strona jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. Brak winy w uchybieniu terminu nie zostanie skutecznie wykazany, jeżeli skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych, a wskutek niedbalstwa tego zaniechał. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów, skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają mocodawcę. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw (por. postanowienia NSA: z 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09, z 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 110/04, z 22 lutego 2019 r., sygn. akt I OZ 126/19; z 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I GZ 52/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu we wniosku o przywrócenie terminu nie wykazał braku swojej winy w jego uchybieniu. Przede wszystkim NSA stwierdza, że samo uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika było nader lakoniczne, ogólnikowe i niepełne. Poza wskazaniem faktu choroby i załączeniem zwolnienia lekarskiego pełnomocnik nie uprawdopodobnił, że wykazał się należytą starannością w dbaniu o interesy mocodawcy oraz że ich nie zaniedbał. Nie wyjaśnił dlaczego, mimo że dysponował pełnomocnictwem uwzględniającym możliwość udzielenia dalszej substytucji, z prawa tego nie skorzystał. W podkreśleniu tego aspektu sprawy przez WSA sąd drugiej instancji nie widzi podstaw do czynienia sądowi pierwszej instancji zarzutu dyskryminacji opartego na naruszeniu art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. NSA zauważa podniesioną dopiero w zażaleniu argumentację odnoszącą się do niekorzystnego finansowego aspektu ustanawiania substytuta, ale z kolei pełnomocnik organu podkreślił kilkukrotnie w zażaleniu oraz piśmie procesowym, że nader rzadko korzysta ze zwolnień lekarskich. Z akt sprawy nie wynika, aby pełnomocnik organu nie miał możliwości upoważnić innej osoby do dokonania za niego określonej czynności, tj. wniesienia skargi kasacyjnej. Trafnie zaś stwierdza WSA, że pełnomocnik będący adwokatem bądź radcą prawnym, kierując się należytą przezornością, powinien zabezpieczyć interesy procesowe swoich mocodawców, np. udzielając pełnomocnictwa substytucyjnego, aby w sytuacjach nagłych, nieprzewidzianych zapewnić ciągłość reprezentacji stron, a tym samym nie dopuścić do poniesienia przez nie z tego tytułu ujemnych skutków procesowych. W rozpatrywanej sprawie skarżący kasacyjnie organ – Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej ustanowił profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, który powinien wziąć na siebie odpowiedzialność za terminowe dokonywanie czynności procesowych w imieniu strony. I racjonalne wydaje się w związku z tym stanowisko sądu pierwszej instancji, że w tej konkretnej sprawie nie można abstrahować od faktu, że występujące w sprawie Prezydium NRA jest organem, który zrzesza przedstawicieli adwokatury. Z tego też względu, w sytuacji gdy pełnomocnik zawiadomiłby swego mocodawcę o nagłej chorobie uniemożliwiającej dotrzymanie terminu – co było jasne już w dniu wystawienia zwolnienia lekarskiego – organ ten bez trudności mógłby wskazać innego profesjonalnego pełnomocnika – któregokolwiek z członków tej korporacji prawniczej. W tych okolicznościach NSA uznał, że zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji jest zgodne z prawem. WSA prawidłowo ocenił, że samo przedłożenie zaświadczenia lekarskiego wskazującego na fakt choroby, nie może zastąpić uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, do czego niezbędna jest przekonująca argumentacja wniosku, której w tej sprawie zabrakło. Stąd też brak było podstaw do przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.