II GZ 39/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5244/23 w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 13 lipca 2023 r. nr BP.702.425.2022.E.0747.BKOE.2802 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5244/23, Przewodniczący Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na podstawie art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), wezwał Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej jako: Rzecznik lub RMŚP) do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym i doręczanym na wniosek, w kwocie 100 zł, określonej na podstawie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1090), w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem ściągnięcia. W zażaleniu na ww. zarządzenie Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców na podstawie art. 227 § 1 p.p.s.a. zaskarżył to zarządzenie w całości i wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu zarządzeniu zarzucono naruszenie: 1. art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że Rzecznik MŚP nie mieści się w katalogu podmiotów, które nie mają obowiązku uiszczenia kosztów, skutkiem czego Przewodniczący VI Wydziału WSA w Warszawie błędnie wezwał Rzecznika MŚP do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym i doręczanym na wniosek, pomimo że Rzecznik MŚP jest zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych, 2. § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wezwanie Rzecznika MŚP do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy Rzecznik MŚP, podobnie jak prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka, ze względu na pełnioną funkcję w demokratycznym państwie prawnym związanym z ochroną praworządności zwolniony jest z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, a tym samym wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej należy uznać za nietrafne. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r., poz. 1668 ze zm.), Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców jest podmiotem pozycją zrównanym prokuratorowi, a zatem nie może być zakwalifikowany jako podmiot ponoszący koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Regulacja zawarta w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określa zakres podmiotowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i stanowi, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. Biorąc pod uwagę, że jest to przepis szczególny, jako właściwą dla jego interpretacji należy wskazać wykładnię zawężającą. Dla uznania zwolnienia danego podmiotu od kosztów postępowania dany przepis szczególny musi wprost ten podmiot wskazywać. Dotyczy to również przepisów ustaw szczególnych. Za taki przepis nie może zostać uznany art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców, na który wskazywał wnoszący zażalenie. Zgodnie z nim w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi. Z przepisu tego nie wynika jednak zwolnienie Rzecznika od ponoszenia kosztów sądowych. Określone w art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku uprawnienia RMŚP nie stanowią więc wystarczającej podstawy do uznania, że podmiot ten jest objęty zakresem art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podkreślić, że analogicznie jak w art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku, zostały uregulowane w art. 8 § 1 i § 2 p.p.s.a. uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Prawa Dziecka, uczestniczących w postępowaniu na prawach strony. Jednak mimo to, podmioty te zostały wymienione w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy. Takiego uregulowania w stosunku do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców natomiast brak, a zatem zawartego w ustawie podmiotowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych nie można interpretować rozszerzająco (por. postanowienia NSA: z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II GZ 26/24; z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II GZ 161/23; powołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 198 p.p.s.a. oraz art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.