II GZ 380/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 27 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zawartego w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 349/22 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 14 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji dotyczącej obowiązku nałożenia kwarantanny postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 26 lipca 2022 r., uwzględnił skargę M. W. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 14 marca 2022 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji dotyczącej obowiązku nałożenia kwarantanny, uchylając to postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Pabianicach z dnia 17 stycznia 2022 r. (punkt 1 sentencji wyroku). Orzekł również o zwrocie kosztów postępowania sądowego zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot tychże kosztów w kwocie 597 zł (punkt 2 sentencji wyroku). Sąd I instancji w podstawie prawnej orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego podał art. 200, art. 205 § 2, art. 206 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 15 ust. 3 i § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, dalej: rozporządzenie). Wskazał, że odstąpił od zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego w wysokości wnioskowanej przez pełnomocnika strony na podstawie art. 206 p.p.s.a. w zw. z § 15 ust. 3 i § 16 rozporządzenia, uwzględniając stopień zawiłości sprawy jak i nakład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia sprawy pod względem faktycznym, jak i do wyjaśnienia istotnych zagadnień prawnych, które mogą budzić wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie. Stwierdził, że okoliczności sprawy nie przemawiały za ustaleniem wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości przewyższającej stawkę minimalną. Za podwyższeniem wynagrodzenia, w ocenie Sądu I instancji, nie przemawiał nakład pracy pełnomocnika. Stwierdził w tym zakresie, że pełnomocnik skarżącej uczestniczył w rozprawie zdalnej, sporządzona przez niego skarga była krótka i opierała się głownie na wskazaniu naruszonych przepisów. Nie zawierała ona poszerzonej argumentacji prawnej uzasadniającej zarzuty. Sąd stwierdził ponadto, że poza sporządzeniem skargi i uczestnictwem w rozprawie zdalnej pełnomocnik strony nie podejmował w sprawie żadnych innych czynności procesowych zaś sama sprawa nie stanowiła sprawy, w toku której wyjaśniano by i rozstrzygano istotne zagadnienia prawne jak również nie należała do spraw zawiłych i skomplikowanych, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie był obszerny. Sąd zauważył również, że pełnomocnik strony nie przyczynił się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. Z tych przyczyn Sąd I instancji, określając kwotę zwrotu kosztów postępowania w sprawie uwzględnił wysokość wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia. M. W., zażaleniem zaskarżyła postanowienie zawarte w punkcie 2 powołanego wyroku, wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie od Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi rzecz Skarżącego kwoty 2.997,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. d obowiązującego rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radcow prawnych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Wskazania na wstępie rozważań wymaga, że w obowiązującym systemie prawa wysokość kosztów należnych stronie korzystającej z pomocy prawnej radcy prawnego za czynności wykonywane przed organami wymiaru sprawiedliwości podlega reglamentacji, o czym świadczy uregulowanie tej kwestii w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), jak również w ustawie – Prawo o radcach prawnych. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej zasady stanowią przepisy art. 200-201 p.p.s.a. (na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji) i art. 203-204 p.p.s.a. w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną. Art. 200 p.p.s.a., mający zastosowanie w niniejszej sprawie, wprowadza tzw. "zasadę rezultatu", zgodnie z którą stronie, której środek zaskarżenia okazał się skuteczny należy się zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Odrębne przepisy, o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., to odpowiednie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określające opłaty za czynności zawodowych pełnomocników. Z ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych wynika, że radca prawny może być ustanowiony pełnomocnikiem procesowym strony w trojaki sposób: na podstawie umowy z klientem (art. 8 ust. 1), przez sąd dla strony zwolnionej od kosztów sądowych (art. 223 ust. 1) oraz na mocy pełnomocnictwa udzielonego przez stronę zatrudniającą go na podstawie umowy o pracę (art. 8 ust. 1). W pierwszym przypadku wysokość wynagrodzenia za pełnione czynności zastępstwa procesowego ustalana jest pomiędzy radcą prawnym a stroną (klientem w umowie – art. 225 ustawy). Przepis ten odzwierciedla zasadę umowności ustalania opłat za czynności radców prawnych, uwzględniającą prawa rynku. Umowa ta obowiązuje tylko między stronami umowy. Nie ma żadnych ograniczeń, aby strony umówiły się na wynagrodzenie za udzielaną pomoc prawną w granicach dopuszczalnej, szerokiej autonomii. Sąd nie może ingerować w sferę uprawnień równorzędnych podmiotów do określenia w drodze umowy ich wzajemnych zobowiązań. Jednakże ustalenie tego wynagrodzenia w umowie zawartej przez stronę i pełnomocnika nie wiąże sądu, który rozstrzygając o kosztach postępowania, kieruje się ustawowo określonymi kryteriami, w rozpoznawanej sprawie cytowanymi na wstępie przepisami art. 200-205 p.p.s.a. Dodatkowo problematyka ustalania wysokości opłat za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawę do zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego została uregulowana w art. 225 ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy Prawo o radcach prawnych, na podstawie której oraz art. 223 ust. 2 w związku z ust. 1 cytowanej ustawy wydane zostało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W świetle § 14 rozporządzenia podstawą ustalenia wysokości podlegającego zwrotowi wynagrodzenia radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowią stawki minimalne. Szczegółowe zasady określenia należnej stawki reguluje § 15 rozporządzenia. W ust. 2 tego przepisu wskazano, że opłatę w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równej stawce minimalnej. Z kolei ust. 3 stanowi podstawę do ustalenia opłaty za czynności radców prawnych w wysokości nieprzekraczającej sześciokrotności stawki minimalnej, w określonych w nim przypadkach. Zgodnie zaś z § 16 rozporządzenia wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. W braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2022 r., sygn. akt II GZ 38/22). Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że fakt złożenia oświadczenia o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego na podstawie § 16 rozporządzenia nie obliguje sądu do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej w tymże oświadczeniu. Podziela również pogląd, że zasądzenie wynagrodzenia radcy prawnego wyższego od minimalnego wymaga ustalenia i wskazania, jakie są okoliczności uzasadniające takie rozstrzygnięcie, związane z charakterem sprawy, zwiększonym nakładem pracy radcy prawnego oraz wkładem jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia sprawy i rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., II AKz 171/19). Mając powyższe na uwadze, w świetle analizy przedmiotowej sprawy przede wszystkim pod kątem wniesionej skargi oraz poczynionego w sprawie nakładu pracy przez pełnomocnika skarżącej, podzielić należy ocenę Sądu I instancji, który na podstawie art. 206 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia wnioskowanej przez stronę wysokości zwrotu kosztów postępowania sądowego w zakresie poniesionych kosztów pomocy prawnej, z jakiej korzystała strona skarżąca. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, brak jest podstaw do stwierdzenia, mając na uwadze charakter sprawy i okoliczność, iż rozpoznawana materia była już przedmiotem orzekania przez sądy administracyjne, aby pełnomocnik skarżącej poczynił szczególne nakłady w przygotowaniu skargi oraz prowadzeniu zawisłej przed Sądem sprawy. Skarga istotnie, co zauważył Sąd I instancji, była krótka i opierała się w znacznej części na podniesionych wobec rozstrzygnięcia organu zarzutach, nie zwierając przy tym poszerzonej ich argumentacji, która ograniczała się wyłączenie do wskazania braku podstaw prawnych do wydania w sprawie administracyjnej postanowienia zamiast decyzji. Również trafne jest stwierdzenie Sądu I instancji, co do podejmowanych przez pełnomocnika strony czynności procesowych. Nie budzi bowiem wątpliwości, w świetle analizy akt przedmiotowej sprawy, że podejmowane przez pełnomocnika czynności procesowe nie wychodziły poza standardowe ramy działań procesowych, jakie strona i jej pełnomocnik mogą i musza podejmować celem nadania sprawie prawidłowego i sprawnego biegu, zmierzającego do wydania orzeczenia przez sąd. Działania pełnomocnika skarżącej ograniczały się w niniejszej sprawie do wniesienia pozbawionej braków formalnych skargi oraz udziału w rozprawie zdalnej. Nie podejmował on żadnych innych czynności procesowych, szczególnie czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy lub miał wkład w wyjaśnienie istotnego zagadnienia prawnego. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny podzielając ocenę żądania strony w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego, jakiej dokonał Sąd I instancji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.