II GZ 370/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. G. w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 261/15 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia 23 października 2014 r. nr . w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 17 lutego 2016 r. odmówił J. G. (dalej: "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji z dnia 23 października 2014 r. nr . w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego. Powyższe postanowienie zostało wydane w następstwie orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt II GZ 441/15, którym uchylono wcześniejsze postanowienie Sądu pierwszej instancji i przekazano wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sad Administracyjny zarzucił zaskarżonemu postanowieniu niedokładności w ocenie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do zawartej w sprzeciwie skarżącego argumentacji dotyczącej wydzierżawienia gospodarstwa rolnego na podstawie trzech umów. Wykonując zalecenia zawarte we wspomnianym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zarządzeniem z dnia 17 listopada 2015 r. ponownie wezwał wnioskodawcę do udzielenia dodatkowych informacji i złożenia stosownych dokumentów. Pismem z dnia 30 listopada 2015 r. skarżący wskazał, że kwota 1000 - 1500 zł dotyczy jego całomiesięcznego dochodu, na który składa się sprzedaż zwierząt, kierowanie pojazdami rolniczymi przy zabiegach agroturystycznych realizowanych przez sąsiadów. Od czasu wydzierżawienia nieruchomości na dochód gospodarstwa składa się dodatkowo sprzedaż siana oraz słomy. Skarżący podał, że udziela lekcji jazdy konnej od 2 do 4 godzin tygodniowo zaś koszt jednej godziny jazdy wynosi od 40 do 50 zł. Dodatkowo wskazał, że otrzymuje pomoc materialną od matki, która jest emerytką. Wydzierżawia również grunty rolne zaś czynsz z tego tytułu wynosi 1 kwintal owsa rocznie tj. równowartość 50 zł rocznie. Ponadto skarżący zamierza sprzedać siedlisko. Skarżący dodał, że nie jest w stanie udokumentować kosztów utrzymania, gdyż nie zbiera rachunków. Koszty te są bowiem różne w zależności od miesiąca. W kwestii rachunku bankowego, skarżący wyjaśnił, że konto w banku zostało zajęte przez Prezesa ARiMR a także dochody z tytułu renty. Do pisma załączył kopie następujących dokumentów: harmonogram opłat za wywóz odpadów komunalnych z nieruchomości w Sochocinie, faktura rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej na lokal w G. Ś., faktury dokumentujące zużycie gazu wystawione na inny podmiot, polisa kosztów leczenia, zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę Sz. G. oraz ogłoszenie o sprzedaży siedliska. Sąd pierwszej instancji ponownie analizując wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy oraz załączoną dokumentację stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie z powodu niespełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący nie wyjaśnił z jakiego tytułu uzyskuje miesięczny dochód i w jakiej wysokości, jak również nie udokumentował swoich oświadczeń w tym zakresie. Podobnie oświadczenia skarżącego dotyczące jego miesięcznych wydatków budzą poważne wątpliwości. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2015 r. podał, ż jego miesięczne zobowiązania stałe obejmują alimenty na córkę w wysokości 500 zł, opłaty związane z utrzymaniem w wysokości 600 zł, żywność 700 zł, składka ubezpieczeniowa na leczenie -164 zł. Suma tych wydatków wynosi 1964 zł netto i przewyższa zadeklarowany w oświadczeniu dochód 1500 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji opisane przez skarżącego wydatki nie obejmują wydatków na ubranie, na podatki, opłaty związane z eksploatacją mieszkania, wydatki na lekarstwa. Wnioskodawca nie wyjaśnił również skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy. Reasumując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że oświadczenia skarżącego odnoszące się do jego trudnej sytuacji są niespójne, w szczególności, jeżeli chodzi o źródło przychodu skarżącego z tytułu dzierżawy posiadanych przez niego nieruchomości oraz wykonywanych prac polowych w konsekwencji czego nie można stwierdzić, że spełniono warunki całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. J. G. zażaleniem zaskarżył powyższe postanowienie w całości i wniósł o jego zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych w części. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. i art. 245 p.p.s.a. poprzez brak rozważenia przez Sąd zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy jest przyznawane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2015 r. sygn. akt I GZ 513/15) Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd ponownie badając wniosek odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez skarżącego i poddał analizie oświadczenia skarżącego z piśma z dnia 30 listopada 2015 r. dotyczące źródeł uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W oparciu o te informacje Sąd pierwszej instancji stwierdził, że oświadczenia o trudnej sytuacji majątkowej skarżącego są niespójne, w szczególności, jeżeli chodzi o źródło przychodu skarżącego z tytułu dzierżawy posiadanych przez niego nieruchomości rolnych oraz wykonywanych prac polowych. Ponadto miesięczna wysokość wydatków podana przez skarżącego (1500 zł) a wysokość wynikająca z sumowania wydatków szczegółowych przez niego wymienionych (1.964 zł) różni się o kilkaset złotych. Wnioskodawca we wspomnianym piśmie z 30 listopada 2015 r. podał, że dochody z renty, którą otrzymuje zostały objęte egzekucją lecz, jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, nie ujawnił on w jakiej wysokości otrzymuje rentę. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji nie mógł ustalić rzeczywistego aktualnego przychodu miesięcznego skarżącego. W tym stanie sprawy, Sąd pierwszej instancji z uwagi na zaistniałe nieścisłości nie mógł stwierdzić, czy skarżący spełnił warunki przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W orzecznictwie podnosi się, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, oraz z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ocena sytuacji majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowa i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.