II GZ 369/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 czerwca 2014 r.; sygn. akt V SA/Wa 98/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2013 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 98/14 odmówił A. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Finansów z [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z [...] stycznia 2014 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. A. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w całości, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 16 maja 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w W. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw do Sądu I instancji. Zaskarżonym postanowieniem z 10 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wskazał, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, teściową oraz dwoma synami, posiada mieszkanie o pow. 51,01 m2, nie ma oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W oświadczeniu majątkowym skarżący wskazał, że jego miesięczne dochody wynoszą 4 325,57 zł brutto, na którą to kwotę składa się wynagrodzenie za pracę w wysokości 2 120 zł, 350 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz 1 855,57 zł z tytułu renty. Ponadto z nadesłanych do akt sprawy wyciągów z kont bankowych wynika, że teściowa wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości 1 668,73 zł netto oraz świadczenie rodzinne w wysokości 221,06 zł netto. Na rachunek osobisty skarżącego, który według oświadczenia został zablokowany, wpłynęła w dniu 17 lutego 2014 r. kwota 343,45 zł tytułem zwrotu zajęcia. Skarżący wskazał oświadczeniu majątkowym, że jego żona nie osiąga dochodów, ponieważ zajmuje się domem i dziećmi. Mimo powyższego, na rachunek bankowy żony skarżącego wpłynęło w dniu 5 lutego 2014 r. wynagrodzenie za pracę za miesiąc styczeń 2014 r. w wysokości 1580 zł netto. Rachunek żony został w lutym trzykrotnie zasilony wpłatami własnymi w wysokości po 200 zł. Wobec powyższego Sąd oceniając wniosek na dzień jego złożenia uznał, że skarżący dysponuje środkami zdecydowanie przewyższającymi koszty sądowe w sprawie jak również koniecznymi do wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym nie uznał, aby skarżący nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze wysokość opłat w postępowaniu sądowym w sprawie (100 zł tytułem wpisu od skargi) Sąd stwierdził, że ich pokrycie oraz opłacenie ewentualnego zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika w prowadzonym postępowaniu sądowym, nawet przy uwzględnieniu obniżenia dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącego do kwoty 1680 zł brutto - jak wskazano w sprzeciwie - nie będzie wiązało się z brakiem środków na konieczne utrzymanie. W zakresie odmowy ustanowienia adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu Sąd I instancji wskazał, że brak reprezentacji wnioskodawcy nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę. Przepis art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) daje stronie gwarancję wszechstronnego rozpatrzenia jej sprawy w postępowaniu sądowym, z uwagi na brak związania sądu zarzutami i wnioskami skargi. Na tym etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, strona działając bez profesjonalnego pełnomocnika nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. A. P. złożył zażalenie, ponownie wnosząc o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Wskazał na błędną interpretację zapisu w oświadczeniu majątkowym w zakresie własności mieszkania, podnosząc, że właścicielem mieszkania jest teściowa, która uiszcza opłaty związane z czynszem z własnego konta. Skarżący podniósł m.in., że kwota 343,45 zł tytułem zwrotu zajęcia, która wpłynęła na konto została ponownie zajęta przez Urząd Skarbowy i wpłacona na tytuł wykonawczy ZUS. Ponadto wskazane wpłaty własne na konto żony w kwotach po 200 zł służyły realizacji zobowiązań płatniczych wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący podkreślił, że zobowiązuje się uiścić wymagany wpis od skargi a obecnie wnosi tylko o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu (tak też m.in. NSA w postanowieniu z 13 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 621/13). Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, oraz w zakresie całkowitym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciąża stronę, która powinna wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. W sprawie, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił wniosek skarżącego. Fakt podniesiony w środku zaskarżenia odnośnie własności mieszkania, nie zmienia w sposób istotny sytuacji skarżącego, ponieważ o jego zdolnościach finansowych świadczą także inne - wskazane w oświadczeniu majątkowym - dane. Sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Należy wskazać, iż w przypadku, gdy skarżący wraz z żoną oraz teściową prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można - badając jego sytuację materialną - ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samego skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.; dalej: kro) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. (v. postanowienie NSA z 20 maja 2014 r., sygn. akt II GZ 207/14). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że skarżący nie zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa. Sąd szczegółowo i dogłębnie, opierając się na wyczerpującej dokumentacji przedłożonej w sprawie, przeanalizował sytuację skarżącego, jego żony oraz teściowej i na tej podstawie podjął prawidłowe rozstrzygnięcie. Podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji należy podkreślić, że skoro skarżący osiąga stałe dochody obejmujące nie tylko wynagrodzenie za pracę, ale również świadczenie z tytułu renty a także wpływy z prowadzonej działalności gospodarczej, to przyznanie mu prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata lub doradcy podatkowego, nie znajduje usprawiedliwienia. Należy podkreślić, iż w przypadku zmiany okoliczności i wystąpieniu nowych okoliczności w sprawie (np. pogorszenia zdrowia, zwiększenia wydatków niezbędnych do życia) strona może ponownie wystąpić z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.