II GZ 350/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 1410/23 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 1 grudnia 2022 r. nr BP.502.413.2022.0155.KA12.321137 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 14 lutego 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 1410/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę D.P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 1 grudnia 2022 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pismami z 2 marca 2023 r., w wykonaniu zarządzeń Przewodniczącej Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 lutego 2023 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie podpisanej skargi, podanie numeru PESEL i do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 240 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania zostały doręczone skarżącemu 21 marca 2023 r. W ustawowym terminie skarżący uzupełnił braki formalne skargi oraz wniósł o zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Zarządzeniem z 12 lipca 2023 r., VI SPP/Wa 170/23, referendarz sądowy WSA w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Skarżący pismem z 9 sierpnia 2023 r. wniósł sprzeciw od ww. zarządzenia. Zarządzeniem z 6 grudnia 2023 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia Sądu z 14 lutego 2023 r. poprzez uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Zarządzenie to zostało uznane za doręczone skarżącemu 31 stycznia 2024 r. Termin do uzupełnienia braku upływał więc 7 lutego 2024 r. Postanowieniem z 12 lutego 2024 r. WSA w Warszawie utrzymał w mocy zarządzenie referendarza sądowego WSA w Warszawie. WSA, odrzucając skargę na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej "p.p.s.a."), stwierdził, że skarżący nie uiścił wpisu w terminie. Sąd podkreślił, że odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi został uznany za skutecznie doręczony 31 stycznia 2024 r. Ostatnim dniem terminu do uzupełnienia braków formalnych był 7 lutego 2024 r. W terminie tym skarżący nie uiścił wymaganego wpisu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi na zasadach ogólnych wobec uiszczenia wpisu od skargi. Wskazał, że wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych, a na zarządzenie o pozostawieniu tego wniosku bez rozpoznania złożył w terminie sprzeciw, który został rozpoznany dopiero 12 lutego 2024 r. Postanowienie to zostało mu doręczone dopiero 12 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a., od skargi jako pisma wszczynającego postępowanie pobierany jest wpis, który należy uiścić przy wniesieniu skargi do sądu (art. 219 § 1 w zw. z art. 212 § 1 p.p.s.a.). Jak stanowi art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Nieuiszczenie wpisu sądowego obliguje sąd do wezwania strony skarżącej do dokonania tej czynności w podanej kwocie w ustawowym terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania. Niezastosowanie się do wezwania obliguje sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w trakcie biegu terminu do uiszczenia wpisu może uchronić stronę od skutków związanych z nieuiszczeniem wpisu na wezwanie sądu (por. postanowienia NSA z: 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OZ 840/18, 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GZ 443/21, dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Do czasu prawomocnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd nie powinien podejmować czynności związanych z wezwaniem strony do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniem z 14 lutego 2023 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 240 złotych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Korespondencja zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi została doręczona 21 marca 2023 r. Termin na uiszczenie wpisu od skargi upływał 28 marca 2023 r. W tym też dniu skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy (vide data stempla pocztowego na kopercie zawierającej ten wniosek, k. 3 akt o sygn. akt VI SPP/Wa 170/23), a więc w otwartym terminie do uiszczenia wpisu sądowego. Następnie referendarz sądowy przy WSA w Warszawie zarządzeniem z 12 lipca 2023 r., sygn. akt VI SPP/Wa 170/23, pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu 7 sierpnia 2023 r. i zaskarżył on je w terminie sprzeciwem. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji powinien był w pierwszej kolejności rozpoznać sprzeciw skarżącego od zarządzenia referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania i w przypadku nieprzyznania skarżącemu prawa pomocy albo utrzymania w mocy zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania – ponownie wezwać skarżącego do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Dopiero jeśli skarżący nie uiściłby wpisu sądowego w terminie w takich okolicznościach sprawy, Sąd byłby uprawniony do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Natomiast na gruncie niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji przed wezwaniem skarżącego do wykonania zarządzenia o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego nie rozpoznał sprzeciwu skarżącego od zarządzenia referendarza sądowego. Oznacza to, że w momencie wezwania skarżącego do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy nie było prawomocnie zakończone. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że doszło do przedwczesnego odrzucenia skargi, ponieważ przed wezwaniem skarżącego do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego nie zostało zakończone postępowanie incydentalne dotyczące wniosku skarżącego o udzielenie prawa pomocy. W takich okolicznościach Sąd pierwszej instancji powinien rozpoznać sprzeciw, a następnie ewentualnie podjąć czynności związane w wezwaniem skarżącego do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Z uwagi jednak na to, że sprzeciw skarżącego podlegał już ocenie i Sąd pierwszej instancji utrzymał w mocy zarządzenie z 12 lipca 2023 r., sygn. akt VI SPP/Wa 170/23, o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, Sąd pierwszej instancji, po zwrocie akt sprawy, powinien wezwać skarżącego do wykonania zarządzenia z 14 lutego 2023 r., tj. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem jej odrzucenia, zgodnie z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Poprzednie wezwanie w tym zakresie należy uznać za przedwczesne i niewywierające skutków prawnych określonych w art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd powinien przy tym wziąć pod uwagę podnoszoną już od złożenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego okoliczność, że skarżący uiścił już wpis od skargi (por. k. 16 akt o sygn. akt VI SPP/Wa 170/23, k. 74 akt sądowych sprawy). Sąd pierwszej instancji powinien więc ustalić, czy wpis sądowy faktycznie został już uiszczony, a jeżeli skarżący wykonałby już tę czynność, podjąć dalsze czynności w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.