II GZ 328/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 4010/15 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji w sprawie ze skargi D. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. (nr [...]).

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2015 r. (sygn. akt V SA/Wa 4010/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił D. Spółce z o.o. siedzibą w [...] wstrzymania wykonania zaskarżonej przez tę spółkę decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. (nr [...]) oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. (nr [...]) o wymierzeniu skarżącej spółce kary pieniężnej w wysokości 36 000 zł za urządzanie gier na trzech automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w skardze spółka (zastępowana przez adwokata) zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji organów obu instancji. We wniosku tym strona podniosła, że wykonanie tych decyzji grozi spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków, albowiem może zachwiać płynnością finansową spółki. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - nie wykazała, że wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby wyrządzić jej znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki, ponieważ wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie został dostatecznie uzasadniony. Pełnomocnik spółki powołał się jedynie na "sytuację finansową" strony i ogólnikowo stwierdził, że wykonanie decyzji może zachwiać jej płynnością finansową. Twierdzenia te nie zostały jednak poparte żadnymi dowodami obrazującymi aktualną kondycję finansową skarżącej, jak również nie wskazano konkretnych skutków finansowych, jakie mogłyby wystąpić w razie wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd dodał, że skarżąca nie przedłożyła wraz z wnioskiem żadnych dokumentów źródłowych, które mogłyby zobrazować stan jej majątkowego posiadania (np. wykazu środków trwałych, bilansu zysków i strat za ostatni rok obrotowy, odpisów zeznań podatkowych, czy dokumentów bankowych obrazujących obrót środkami finansowymi), zaś dopiero porównanie podnoszonych argumentów z aktualną sytuacją majątkową spółki może doprowadzić do uprawdopodobnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Bez dokładnego przedstawienia sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy nie jest możliwa ocena, czy wykonanie zaskarżonej decyzji faktycznie spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącej znacznej szkody, bądź trudne do odwrócenia skutki. Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła D. Spółka z o.o. (zastępowana przez adwokata). Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie wykonania w całości decyzji organów obu instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto strona wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów (w postaci zeznania podatkowego skarżącej za kres od 6 czerwca 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., potwierdzenia salda rachunku bankowego skarżącej prowadzonego w [...] S.A.) "na okoliczność złej kondycji finansowej skarżącej na okoliczność iż wykonanie przedmiotowej decyzji spowoduje upadłość skarżącej". W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że wykonanie decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody poprzez wpłynięcie na płynność finansową spółki oraz spowoduje trudne do odwrócenia skutki w interesach skarżącej. Wysokość kary pieniężnej znacząco przewyższa możliwości majątkowe skarżącej spółki, co równocześnie implikuje konieczność podjęcia kroków zmierzających do pozyskania w różny sposób tej kwoty pieniężnej (m.in. poprzez zaciągnięcie kredytu), co będzie miało negatywny wpływ na kondycję finansową spółki. W szerokim wywodzie przedstawione zostały również argumenty, które - w ocenie strony - świadczą o niezgodności zaskarżonych decyzji z prawem Unii Europejskiej. Autor zażalenia powołał się przy tym na wyroki NSA z 17 września 2015 r., wskazując że można domniemywać, że w niniejszej sprawie zapadnie zbliżony wyrok, a zatem "oczywistym jest, że niecelowe jest wykonanie decyzji nakładającej karę pieniężną". Zdaniem autora zażalenia, uiszczenie kwoty będzie świadczeniem nienależnym w sytuacji, gdy decyzja zostanie uchylona przez sąd administracyjny, zaś wykonanie decyzji wyrządzi szkodę skarżącej, bowiem będzie zmuszało stronę do uiszczenia kosztów kredytu oraz pociągnie za sobą nieodwracalne skutki, gdyż grozi upadłością spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wysokości 36 000 zł. Należy zauważyć, że NSA rozpoznawał już zażalenia D. Spółki z o.o. na postanowienia WSA w Warszawie o odmowie wstrzymania wykonania decyzji, wydane w niemal tożsamym stanie faktycznym (zob. postanowienia NSA: z 27 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 1041/15 i z 5 kwietnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 290/16). W zaskarżonym obecnie postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny wystąpienia w sprawie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że powodem takiej oceny było uznanie przez WSA, że spółka jedynie ogólnikowo stwierdziła, iż wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje nieodwracalne konsekwencje, nie przedstawiając przy tym żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, którą można byłoby ocenić w kontekście przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena nie jest prawidłowa, bowiem skarżąca spółka - co prawda już po wydaniu zaskarżonego postanowienia - nadesłała do akt sprawy (jako załączniki do zażalenia) szereg dokumentów dotyczących jej kondycji finansowej, tj. kopię zeznania podatkowego CIT-8 za okres od 6 czerwca 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. (w którym wykazano stratę w wysokości [...] zł), saldo rachunku bankowego należącego do spółki (na którym widnieje kwota środków dostępnych w wysokości 1391,88 zł). Dokumenty te w powiązaniu z wyjaśnieniami skarżącej zawartymi we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz w zażaleniu pozwalały na dokonanie oceny, czy w sprawie niniejszej istnieją podstawy do wstrzymania wykonania wydanych w sprawie decyzji. Mając na uwadze dokumenty obrazujące kondycję finansową spółki należało przyjąć, że bezpośrednim skutkiem natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji (czyli zapłaty kary pieniężnej w wysokości 36 000 zł) będzie wzrost strat ekonomicznych przedsiębiorstwa, zaś ich następstwem może być utrata płynności finansowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykonanie zaskarżonej decyzji może - w kontekście całokształtu okoliczności - spowodować trudne do odwrócenia skutki w postaci realnej możliwości ogłoszenia upadłości spółki, co mogłoby doprowadzić do utraty jej bytu prawnego przed prawomocnym zakończeniem postępowania sądowego w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji konieczne stało się zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dla kwestii wstrzymania wykonania decyzji nie miały natomiast znaczenia zawarte w zażaleniu wywody odnoszące się do zagadnienia zgodności z prawem tychże decyzji. Rozpoznając wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej, sąd administracyjny nie bada bowiem legalności rozstrzygnięć administracyjnych, a jedynie ocenia, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie - na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 135 p.p.s.a. - wstrzymał wykonanie wydanych w sprawie decyzji. Na uwzględnienie nie zasługuje zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).