II GZ 309/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 30 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Spółki A na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 260/21 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Postanowieniem z 15 czerwca 2021 r. (sygn. akt II SA/Rz 260/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), odmówił Spółce A (dalej zwanej "Skarżącą") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej zwanego "Dyrektorem IAS") z [...] grudnia 2020 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. WSA wskazał, że postanowieniem z 13 kwietnia 2021 r. odrzucił skargę Skarżącej jako wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia, a odpis tego postanowienia doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 20 kwietnia 2021 r. W dniu 26 kwietnia 2021 r. pełnomocnik Skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, podnosząc że uchybienie terminu nastąpiło w sposób niezawiniony i miało związek z wprowadzeniem pełnomocnika Skarżącej w błąd przez operatora pocztowego na etapie doręczania odpisu decyzji Dyrektora IAS. Zdaniem WSA, okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. WSA uznał w szczególności, że profesjonalny pełnomocnik nie może powoływać się na błąd doręczyciela i zasłaniać się błędnym wydaniem przesyłki przez pracownika poczty po upływie ustawowego terminu do jej odbioru. Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie tego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do zażalenia - na okoliczność wykazania braku winy Skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: - art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 i 2 ppsa przez rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sytuacji, gdy kwestia prawidłowego doręczenia z wykorzystaniem fikcji prawnej nie została jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny w związku ze złożonym przez Skarżącą zażaleniem na postanowienie WSA z 13 kwietnia 2021 r.; - art. 87 § 2 ppsa przez bezpodstawne przyjęcie, że Skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, a uchybienia i błędy operatora pocztowego w procesie doręczenia nie mogą stanowić o braku winy Skarżącej reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika w nieterminowym złożeniu skargi; - art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 w związku z art. 166 ppsa przez pominięcie przy orzekaniu oraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentów Skarżącej zawartych w zażaleniu na odrzucenie skargi, a dotyczących braku pozostawienia awizo w skrzynce adresata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 85 ppsa czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 ppsa warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Z kolei z art. 88 ppsa wynika, że sąd ma obowiązek odrzucić wniosek o przywrócenie terminu, który jest spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny. W doktrynie przyjmuje się, że wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny m.in. w przypadku, gdy nie nastąpiło uchybienie terminowi (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, komentarz do art. 88 ppsa [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 6. wydanie, Warszawa 2019, s. 562). W zaskarżonym postanowieniu WSA, opierając się na postanowieniu z 13 kwietnia 2021 r., przyjął założenie, że Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi. W takiej sytuacji rozpoznał merytorycznie wniosek Skarżącej o przywrócenie tego terminu, oceniając czy Skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że postanowieniem z 30 września 2021 r. (sygn. akt II GZ 308/21) uchylono postanowienie WSA z 13 kwietnia 2021 r. o odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ppsa złożonej w tej sprawie skargi Skarżącej. W przywołanym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że w okolicznościach tej sprawy nie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy stwierdzić, że wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi był niedopuszczalny, skoro Skarżąca nie uchybiła temu terminowi. W tych okolicznościach wniosek o przywrócenie terminu podlegał odrzuceniu, wobec treści art. 88 ppsa. W sytuacji wystąpienia przesłanki do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do oceny przesłanek uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, komentarz do art. 88 ppsa [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2019, s. 561, a także powołane tam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2011 r. o sygn. akt I OZ 789/11). WSA wadliwie zatem rozpoznał merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, dokonując oceny tego, czy Skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Ze wskazanych powodów zaskarżone postanowienie należało uznać za wadliwe i podlegające uchyleniu. Kierując się poglądem przedstawionym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r. (sygn. akt II GPS 5/09), zgodnie z którym zakaz reformationis in peius wynikający z art. 134 § 2 w zw. z art. 193 i 197 § 2 ppsa nie dotyczy postanowień o charakterze procesowym, a takim jest wydane postanowienie w trybie art. 188 w zw. z art. 88 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 88 ppsa w zw. z art. 193 i art. 197 § 2 ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu, uznając że podlega on odrzuceniu jako niedopuszczalny. PG