II GZ 300/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 1600/21 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi Ł.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 30 września 2021 r. nr SKO.4203/28/2021 w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 22 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 1600/21, po rozpoznaniu skargi Ł.N. (dalej: skarżący) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy (dalej: SKO, Kolegium) z 30 września 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszcz z 4 listopada 2020 r. w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami oraz zasądził od SKO w Bydgoszczy na rzecz skarżącego 497 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SKO w Bydgoszczy pismem z 27 kwietnia 2023 r. złożyło zażalenie na zawarte w pkt 2 wyroku WSA w Bydgoszczy postanowienie o zwrocie kosztów postępowania, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz orzeczenie o zwrocie kosztów poniesionych przez SKO według norm przepisanych, względnie o orzeczenie o odstąpieniu od obciążenia Kolegium zwrotem kosztów postępowania sądowego w całości. Zaskarżonemu postanowieniu SKO zarzuciło naruszenie: - art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.) poprzez brak wyjaśnienia zastosowanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania sądowego, w szczególności ograniczenie się do przywołania art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., bez uzasadnienia co do składników tych kosztów; - art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której – według wiedzy organu administracji – strona nie była w tym postępowaniu reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego; - art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie wskutek czego zasądzono od organu zwrot kosztów postępowania sądowego pomimo braku przesłanek pozwalających na zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego wobec zaistnienia uzasadnionego przypadku, który stanowił podstawę do odstąpienia od zasądzenia od organu zwrotu tych kosztów w całości. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że skoro w dacie wydania przez SKO w Bydgoszczy zaskarżonej decyzji z 30 września 2021 r. istniały ustawowe warunki do wydania decyzji o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami (wówczas decyzja Starosty Lublinieckiego z 8 lipca 2019 r. o skierowaniu skarżącego na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji pozostawała w obrocie prawnym), to w ocenie SKO w Bydgoszczy, w realiach niniejszej sprawy uzasadnione było odstąpienie od zasądzenia kosztów od organu. W takim bowiem przypadku można mówić o zaistnieniu uzasadnionego przypadku, który stanowił podstawę do odstąpienia od zasądzenia od organu zwrotu tych kosztów w całości. W odpowiedzi na zażalenie skarżący wniósł o jego oddalenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wywołanego zażaleniem SKO w Bydgoszczy według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązuje zasada, że koszty postępowania obciążają strony, w zakresie, w jakim są związane z ich udziałem w tym postępowaniu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zgodnie natomiast z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednakże nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. Są to stosowne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w zależności od tego, czy stronę reprezentuje adwokat, radca prawny bądź – zgodnie z art. 205 § 4 p.p.s.a. – doradca podatkowy lub rzecznik patentowy. Natomiast przepis art. 206 p.p.s.a. przewiduje, że w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis ten przyznaje sądom administracyjnym uprawnienie do obniżenia kwoty należnych kosztów postępowania w sytuacji wystąpienia szczególnych okoliczności. Możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., powiązano z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Katalog przesłanek uzasadniających skorzystanie przez sąd z tego uprawnienia jest otwarty. Pojęcie "uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., daje sądowi duży luz decyzyjny w zakresie miarkowania kosztów. Stanowi ono jego fakultatywne uprawnienie. Należy również podkreślić, że sąd nie ma obowiązku stosowania tego przepisu, bowiem ustawodawca stosując zwrot: "sąd może" pozostawił kwestię zastosowania w konkretnej sprawie tego przepisu decyzji sądu. Z powyższego przepisu wynikają dwie zasady. Po pierwsze, mimo pozostawienia sądowi administracyjnemu luzu decyzyjnego w kwestii miarkowania kosztów, jeżeli sąd zdecyduje się ten przepis zastosować w konkretnej sprawie wymaga to wyjaśnienia na tle stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. Po drugie, brak podjęcia jakichkolwiek rozważań w tym przedmiocie, nawet jeśli skarga została uwzględniona częściowo, oznacza, że zastosowane zostały zasady wynikające z art. 200 p.p.s.a. Nie ma bowiem przeszkód, aby pomimo częściowego uwzględnienia skargi, względnie zaistnienia innej przesłanki, sąd orzekł o zwrocie dla strony kosztów postępowania w pełnej wysokości (zob. np. postanowienie NSA z 30 listopada 2017 r., sygn. akt II GZ 715/17 oraz powołane w nim orzecznictwo, dostępne na stronie internetowej CBOSA). Należy przy tym pamiętać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego, wynikającą z przepisów art. 200 - 204 p.p.s.a. jest – w sytuacjach w nich określonych – zwrot niezbędnych kosztów postępowania, zaś możliwość ograniczenia, czy odstąpienia od realizacji tej zasady, przewidziana w art. 206 p.p.s.a. stanowi wyjątek, który może – lecz nie musi – być zastosowany w uzasadnionych przypadkach. Nie jest to w żadnym przypadku reguła działania sądu. Tak sformułowany przepis pozwala na stwierdzenie, iż intencją ustawodawcy było pozostawienie uznaniu sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy zasądzić na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia jej skargi. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem starszego referendarza sądowego z 7 czerwca 2022 r. o sygn. akt II SPP/Bd 82/22 skarżący został zwolniony od kosztów sądowych, w tym od wpisu od skargi. Ponadto pismem z 20 lutego 2023 r. do sprawy wstąpił umocowany przez skarżącego pełnomocnik w osobie adwokata [...], składając stosowne pełnomocnictwo wraz z uiszczoną od niego opłatą skarbową. A zatem sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem zasądził od organu na rzecz skarżącego wyłącznie koszty zastępstwa prawnego w kwocie 480 zł i opłatę od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł w podstawie prawnej prawidłowo wskazując art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Z przepisów tych jasno wynika podstawa zasądzenia wskazanej kwoty. Powyższe czyni niezasadnym zarzuty naruszenia art. 141 § 4 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Nie można również skutecznie czynić sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 206 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy nie skorzystał z uprawnienia przewidzianego w tym przepisie (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). Skoro sąd pierwszej instancji nie widział zasadności zastosowania w sprawie art. 206 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny nie był zobowiązany do wyjaśniania, dlaczego sąd nie zastosował regulacji zawartej w treści omawianego przepisu i zasądził koszty w pełnej wysokości (por. postanowienie NSA z 27 listopada 2018 r., sygn. akt II GZ 1048/16). Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 §1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wniosek skarżącego o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego nie zasługiwał na uwzględnienie z uwagi brak ustawowych podstaw (por. uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07).