II GZ 292/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 23 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt VII SAB/Wa 259/20 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi A.B. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt VII SAB/Wa 259/20 po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.B. stwierdził, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w rozpoznaniu sprawy ze skargi na naruszenie praw pasażera, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznał od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 500 zł, w pozostałym zakresie skargę oddalił i w pkt V. zasądził od organu na rzecz skarżącego 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że o kosztach postępowania (pkt V wyroku), na które składa się zwrot uiszczonego wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł oraz 240 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego i 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Sąd postanowił przyznać pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 1/2 stawki określonej w ww. rozporządzeniu, bowiem do tut. Sądu wpłynęły jeszcze dwie tożsame skargi na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego sprawy o numerze X. (toczące się pod sygnaturami akt VII SAB/Wa 257/20 oraz VII SAB/Wa 258/20). W pozostałych dwóch sprawach Sąd wydał bliźniacze rozstrzygnięcia, jak w tej sprawie. We wszystkich trzech postępowaniach skarżących reprezentował ten sam profesjonalny pełnomocnik, który sporządził jednakowe skargi. Sąd przyjął, że wystarczające jest wynagrodzenie w wysokości połowy stawki należnej pełnomocnikowi profesjonalnemu. W zażaleniu skarżący zaskarżył powyższy wyrok w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach (pkt V wyroku). Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego kwoty 597 zł, w tym: 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, 100 zł tytułem opłaty od skargi i 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Nadto skarżący wniósł o przedstawienie następującego pytania prawnego powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z art. 187 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., czy na gruncie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym w szczególności art. 206 p.p.s.a., możliwe jest rozliczenie kosztów należnych jednemu skarżącemu przez obniżenie wynagrodzenia pełnomocnika procesowego - poniżej stawki minimalnej przewidzianej w przepisach wykonawczych z przyczyn innych, niż nadużycie prawa procesowego? Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego, to jest art. 206 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż: a) kwota 240 zł brutto (195,12 zł netto, to jest 158,01 zł po odprowadzeniu podatku dochodowego - przy założeniu zerowych kosztów prowadzenia kancelarii adwokackiej) stanowi odzwierciedlenie stawki rynkowej za prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym; b) nakład pracy pełnomocnika procesowego oraz ilość prowadzonych przez niego spraw jest przesłanką uzasadniającą obniżenie stawki zastępstwa adwokackiego, poza stawkę minimalną, określoną przepisami szczegółowymi - co w konsekwencji ogranicza prawo skarżących do Sądu; c) błędne uznanie, iż art. 206 p.p.s.a. ma zastosowanie dla innych sytuacji, niż związanych z nadużyciem prawa podmiotowego strony (co w niniejszej sytuacji nie mogło mieć miejsca). W uzasadnieniu zażalenia skarżący powołał sygnatury orzeczeń sądów administracyjnych na poparcie twierdzenia, że doświadczenie pełnomocnika w podobnych sprawach nie może stanowić przesłanki uzasadniającej obniżenie jego honorarium. W odpowiedzi na zażalenie Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Odrębne przepisy, o których stanowi art. 205 § 2 p.p.s.a., a na podstawie których Sąd I instancji wydał zaskarżone w tej sprawie rozstrzygnięcie, to przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Skarżący był bowiem reprezentowany przed Sądem I instancji w tej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Sąd I instancji uwzględnił skargę skarżącego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego. W podstawie prawnej zaskarżonego w tej sprawie pkt V wyroku z dnia z dnia 13 stycznia 2021 r. Sąd I instancji przywołał art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Określona w powołanym przepisie rozporządzenia stawka minimalna kosztów adwokackich to 480 zł. Zasądzona w powołanym wyroku na rzecz skarżącego od organu wysokość kosztów postępowania (357 zł) obejmowała – jak wynika z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia – zwrot uiszczonego wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł oraz 240 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego i 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej. Zasądzenie kwoty 240 zł, to jest połowy stawki minimalnej kosztów adwokackich określonej w powołanym powyżej przepisie rozporządzenia Sąd I instancji uzasadnił tym, że w sprawach o sygn. akt VII SAB/Wa 257/20 i VII SAB/Wa 258/20 wydał bliźniacze rozstrzygnięcia, jak w tej sprawie i w postępowaniach tych skarżących reprezentował ten sam profesjonalny pełnomocnik, który sporządził jednakowe skargi. Sąd I instancji zasądzając zwrot kosztów postępowania w zakresie zastępstwa prawnego zastosował więc art. 206 p.p.s.a. (choć nie powołał jego treści w uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach). Stosownie do treści tego przepisu sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Jak wskazuje się w literaturze, w aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter., A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II; uwaga 4 do art. 206, LEX/el 2021). W orzecznictwie podkreśla się, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły między innymi następujące okoliczności: niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16, postanowienia NSA: z 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16; z 15 września 2020 r., sygn. akt I GZ 198/20; z 25 września 2020 r., sygn. akt I GZ 240/20, z 23 czerwca 2021 r., sygn. akt II GZ 189/21). Warunkiem prawidłowego zastosowania art. 206 p.p.s.a. jest więc wyjaśnienie, dlaczego sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy zasądzić zwrot kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wskazał i uzasadnił, dlaczego uznał, że w tej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części. Zdaniem NSA za taki uzasadniony przypadek można uznać okoliczność, że przed tym sądem zawisły trzy sprawy o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występuje ten sam pełnomocnik (sprawy te dotyczyły tego samego lotu). Na tej podstawie przyjęto, że nakład pracy pełnomocnika w tożsamych sprawach jest mniejszy niż gdyby każda z tych spraw była sprawą jednostkową. Dlatego nie doszło do zarzucanego zażaleniem naruszenia art. 206 p.p.s.a. Powołane w uzasadnieniu zażalenia orzeczenia zostały natomiast wydane w odmiennych stanach faktycznych. Tylko na marginesie należy zauważyć, że większość z nich została w wyniku zażaleń uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny. Możliwość zastosowania w okolicznościach tej sprawy art. 206 p.p.s.a. dotyczącego miarkowania kosztów postępowania nie budzi wątpliwości NSA rozpoznającego niniejsze zażalenie. Dlatego nie było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przedstawienie powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego proponowanego pytania prawnego, co do treści tego przepisu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu, a zatem zażalenie na to postanowienie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego na rzecz organu Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał, ponieważ stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Brak jest więc podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach.