II GZ 285/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2022 r., sygn. akt. III SA/Kr 1082/22 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. D. na pismo Prezydenta Miasta Krakowa w przedmiocie opłaty dodatkowej za postój pojazdu w strefie płatnego parkowania postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej zwany "WSA" lub "Sądem pierwszej instancji") postanowieniem z 29 grudnia 2022 r., działając na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej zwanej "p.p.s.a."), odrzucił skargę kasacyjną J. D. (dalej zwanego "skarżącym") od postanowienia Sądu pierwszej instancji z 2 września 2022 r. odrzucającego skargę J. D. na pismo Prezydenta Miasta Krakowa – Zarząd Dróg Miasta Krakowa w przedmiocie opłaty dodatkowej za postój pojazdu w strefie płatnego parkowania. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. Postanowieniem WSA z 2 września 2022 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę skarżącego w przedmiocie opłaty dodatkowej za postój pojazdu w strefie płatnego parkowania. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu 27 października 2022 r. wraz z pismem przewodnim "doręczenie odpisu postanowienia". W piśmie tym zawarte zostało pouczenie, że od powyższego orzeczenia przysługuje skarżącemu skarga kasacyjna w terminie 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem oraz pouczenie, że skarga kasacyjna, pod rygorem odrzucenia, powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego: adwokatem lub radcą prawnym. W dniu 25 listopada 2022 r. skarżący wniósł do WSA osobiście sporządzoną skargę kasacyjną na ww. postanowienie Sądu, w której sformułował wniosek o przyznania prawa pomocy poprzez przyznanie pełnomocnika z urzędu oraz przedłożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zaskarżonym postanowieniem z 29 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną. Wskazał, że zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Pomimo prawidłowego pouczenia wniesiona przez skarżącego skarga kasacyjna od postanowienia WSA z 2 września 2022 r. nie spełniała wskazanej wyżej przesłanki, ponieważ sporządzona została przez niego osobiście. WSA wyjaśnił także, że postępowanie o przyznanie prawa pomocy – w związku z wnioskiem skarżącego z 25 listopada 2022 r. o przyznanie prawa pomocy, zarejestrowanym pod sygn. akt III SPP/Kr 373/22 – jest w toku i nie zapadło jeszcze żadne w tym przedmiocie rozstrzygnięcie. Postanowieniem z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt III SPP/Kr 373/22 – utrzymanym następnie w mocy postanowieniem z 26 kwietnia 2023 r. – Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 21 marca 2023 r. (data nadania przesyłki) wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na postanowienie WSA z 29 grudnia 2022 r., którym Sąd odrzucił skargę kasacyjną. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 177 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej przed upływem terminu na jej wniesienie przysługującego pełnomocnikowi, wyznaczonemu z urzędu na podstawie wniosku skarżącego z 25 listopada 2022 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2. art. 175 § 1 p.p.s.a. w zw. z 178 p.p.s.a. oraz art. 177 § 3 p.p.s.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędne zastosowanie i odrzucenie skargi kasacyjnej w sprawie w sytuacji, gdy skarżący wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie pełnomocnika z urzędu, w stosunku do którego pełnomocnika termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, co w niniejszej sprawie miało miejsce 14 marca 2023 r. Pełnomocnik skarżącego wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości; 2. na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej w całości ani w części pomocy prawnej udzielonej skarżącemu wedle norm przepisanych. Ewentualnie w przypadku uznania, iż termin na wniesienie zażalenia upłynął, na podstawie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie WSA z 29 grudnia 2022 r., albowiem termin na jego wniesienie został uchybiony bez winy skarżącego, który w toku postępowania wykazał, że nie stać go na pokrycie kosztów pełnomocnika z wyboru, co ma znaczenie wobec treści art. 194 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którą zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. W takim stanie rzeczy pełnomocnik skarżącego wskazał, iż o fakcie wyznaczenia go pełnomocnikiem z urzędu dowiedział się 14 marca 2023 r., po czym 21 marca 2023 r. (tj. najbliższym możliwym terminie) zapoznał się z treścią akt. Tym samym, okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu zostały uprawdopodobnione. W dniu 18 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sporządzona przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w myśl art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Powyższego wymogu nie stosuje się, jeżeli sporządza ją sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli wnosi ją prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 p.p.s.a.). Ponadto, w sprawach wskazanych w art. 175 § 3 p.p.s.a. skargę kasacyjną może sporządzić także doradca podatkowy i rzecznik patentowy. Wymóg ten ma na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego. Środkowi odwoławczemu jakim jest skarga kasacyjna stawia się wysokie wymagania formalne, których niezachowanie grozi odrzuceniem pisma bez merytorycznego rozpoznania. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek ustanowiony w art. 175 § 1 – 3 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia skargi kasacyjnej. Ponadto, niesporządzenie jej z zachowaniem wymogu adwokacko-radcowskiego jest nieusuwalnym brakiem, co znaczy, że nie podlega on konwalidacji w trybie art. 49 p.p.s.a. (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 175). W rozpoznawanej sprawie skarżący sporządził osobiście skargę kasacyjną od postanowienia z 2 września 2022 r., przy czym nie należy on do kręgu osób wymienionych w art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a. Skarżący nie miał zatem wymaganej ustawowo zdolności postulacyjnej do sporządzenia wniesionej w przedmiotowej sprawie skargi kasacyjnej. Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie słusznie odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 p.p.s.a. jako niedopuszczalną. Należy też podkreślić, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo pouczał skarżącego w zakresie "przymusu adwokackiego" do sporządzenia zarówno skargi kasacyjnej, jak również zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia nie mają wpływu podnoszone w zażaleniu argumenty związane z niewłaściwie odczytanym przez skarżącego trybem postępowania związanym z wniesieniem skargi kasacyjnej, opisanym w pouczeniu zawartym w doręczeniu odpisu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 października 2022 r. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skargę kasacyjną sporządził skarżący osobiście, a jak już wspomniano nie posiadał on kwalifikacji koniecznych do sporządzenia tego rodzaju środka odwoławczego. Natomiast w odniesieniu do przedstawionej w zażaleniu argumentacji związanej ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wskazać należy, że zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a., w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Regulacja ta zabezpiecza prawa procesowe strony ubiegającej się o przyznanie pełnomocnika z urzędu i umożliwia złożenie skargi kasacyjnej sporządzonej przez pełnomocnika. Nie ma to jednak wpływu na konieczność odrzucenia przez Sąd skargi kasacyjnej wcześniej wniesionej przez skarżącego osobiście, jak w niniejszej sprawie. Należy przy tym wskazać, że odrzucenie skargi kasacyjnej ze względów formalnych nie tworzy stanu res iudicata i nie sprzeciwia się ponownemu, skutecznemu jej wniesieniu w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienie NSA z 29.01.2020 r., sygn. akt 1431/19; CBOIS). Na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia z 29 grudnia 2022 r. nie ma zatem wpływu późniejsze ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Fakt ten nie sanuje bowiem braku w zakresie przewidzianej prawem formy skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w postanowieniu o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.