II GZ 281/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 98/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 22 lipca 2022 r. nr 22/22/IX-O w przedmiocie uchylenia uchwały w sprawie odmowy przyznania warunkowego prawa wykonywania zawodu lekarza i umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 14 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA" lub "Sądem pierwszej instancji"), działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej zwanej "p.p.s.a."), odmówił M. M. (dalej zwanemu "skarżącym") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej (dalej zwanej "organem") z 22 lipca 2022 r., w przedmiocie uchylenia uchwały w sprawie odmowy przyznania warunkowego prawa wykonywania zawodu lekarza i umorzenia postępowania. Sąd pierwszej instancji wskazał, że pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na uchwałę organu opisaną w komparycji niniejszego postanowienia. W uzasadnieniu ww. wniosku wskazał, że uchwałę doręczono mu 16 sierpnia 2022 r. W dniu 10 września 2022 r. pełnomocnik skarżącego uległ wypadkowi, co skutkowało koniecznością operacyjnego leczenia rekonstrukcyjnego oraz niemożnością wykonywania czynności zawodowych od 10 września 2022 r. do 30 listopada 2022 r. Do wniosku dołączył wydruk zaświadczenia ZUS ZLA. Sąd pierwszej instancji wskazując na treść przepisów art. 86 § 1 i art. 87 § 1 – 4 p.p.s.a., stwierdził, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd zaznaczył, że przedłożone wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zaświadczenie lekarskie, wskazywało, że niezdolność pełnomocnika występowała w okresie 10 września 2022 r. – 30 listopada 2022 r. W ocenie WSA, z dokumentów dołączonych do akt sprawy nie wynikało, że rodzaj choroby pełnomocnika uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek dbania o interesy swoich klientów, a co za tym idzie poinformowania ich niezwłocznie o niemożności podjęcia stosownych działań, tak aby mogli oni samodzielnie bądź przez innego pełnomocnika dokonać tych czynności. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie tego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do zażalenia – na okoliczność wykazania braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisu art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, wobec czego nie mogło zostać uwzględnione. Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania jest kwestia zgodności z prawem postanowienia WSA w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu WSA zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. post. Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972/7-8/144). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. post. SN z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/08, Lex nr 50679). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych. Instytucja przywrócenia terminu niewątpliwie ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach, gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Nie może być natomiast wykorzystywana przez stronę do przeciwdziałania negatywnym skutkom procesowym wynikającym z jej zaniedbań i braku należytej staranności w prowadzeniu spraw przed sądem. W rozpatrywanym stanie faktycznym skarżący korzystał z usług profesjonalnego pełnomocnika, dlatego też to jego działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (zob. m.in. postanowienia NSA: z 13 stycznia 2011 r. o sygn. akt II GZ 439/10; z 28 lipca 2016 r. o sygn. akt II GZ 741/16 – treść tych i kolejnych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jak wynika z akt sprawy uchwała Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej została dostarczona pełnomocnikowi skarżącego 16 sierpnia 2022 r., zatem termin do wniesienia skargi upływał 15 września 2022 r. W dniu 7 grudnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł skargę na uchwałę organu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Na poparcie tezy o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi powołał okoliczność swojej nagłej choroby (wypadek losowy mający miejsce 10 września 2022 r., konsekwencją którego było złamanie wieloodłamowe końca dalszego kości promieniowej lewej) spowodowanej czynnikami od niego niezależnymi, skutkującej koniecznością leczenia operacyjnego oraz niezdolnością do wykonywania obowiązków w okresie 10 września 2022 r. – 30 listopada 2022 r. Do wniosku załączył zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy w okresie 26.10.2022 r. – 30.11.2022 r. (ZN 6879542) w trzech kopiach, w którym wskazano, że chory może chodzić. Należy przy tym podkreślić, że zaświadczenia lekarskie ZO 1193285 i ZN 9592162, na które wskazuje pełnomocnik skarżącego we wniosku, a potwierdzające w ocenie pełnomocnika niezdolność do pracy we wcześniejszym okresie, nie zostały przez niego dołączone. Oceniając natomiast przedstawione zaświadczenie lekarskie i argumentację pełnomocnika skarżącego zawartą we wniosku, słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że nie wykazują one, czy w okresie otwartym do wniesienia skargi pełnomocnik był w takim stanie, że choroba uniemożliwiała mu wykonywanie jakichkolwiek czynności związanych z prawidłowym sporządzeniem i nadaniem skargi, nie została określona intensywność dolegliwości chorobowych w tym czasie i ich wpływ na możliwość wykonywania czynności związanych z obowiązkami wynikającymi z prowadzenia sprawy, nie wskazuje też na zażywanie jakichkolwiek leków. Słusznie także podkreślił WSA, że samo zwolnienie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy strony w uchybieniu terminu, nie zawsze bowiem wyklucza ono możliwość dokonania czynności procesowej przez stronę bądź zlecenia tego innej osobie, zwłaszcza gdy z treści zwolnienia lekarskiego wynika możliwość chodzenia. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie, wbrew obowiązkowi zawartemu w art. 87 § 2 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi braku winy. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do jej wniesienia. Biorąc pod uwagę natomiast nowe okoliczności i materiał dowodowy, przedstawiony dopiero na etapie postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie zmieniają one ww. oceny należytej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego – co, jak wynika z wcześniej przytoczonych orzeczeń NSA, jest warunkiem koniecznym do spełnienia kryterium braku winy. Tak samo Naczelny Sąd Administracyjny jak Sąd pierwszej instancji nie podważa choroby pełnomocnika i jego pobytu w szpitalu, jednak sama choroba i hospitalizacja nie stanowią wystarczającego uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu. Nieuprawnione jest także stwierdzenie, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, a pełnomocnik skarżącego nie mógł przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, np. wyręczając się inną osobą. Jak wynika bowiem z orzecznictwa NSA, choroba żeby mogła być uznana za przesłankę ekskulpacyjną, musi wykluczać możliwość dokonania czynności procesowej bądź zlecenia tego innej osobie (por. postanowienie NSA z 3 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 432/12). Nie są przy tym zasadne argumenty przytaczane przez pełnomocnika skarżącego, że prowadzi działalność jednoosobową co uniemożliwia mu wskazanie osoby zastępującej go. Prowadzenie takiej działalności nie wyklucza bowiem możliwości udzielenia pełnomocnictwa substytucyjnego innej wskazanej przez niego osobie. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w przedmiotowej sprawie wniosek został złożony 7 grudnia 2022 r., a więc ponad dwa miesiąc po dostarczeniu pełnomocnikowi uchwały organu. Profesjonalny pełnomocnik powinien dołożyć wszelkich starań, aby zabezpieczyć interesy swojego mocodawcy. Z przedłożonych dokumentów i argumentacji nie wynika natomiast aby pełnomocnik skarżącego wykazał w sposób należyty, że niezależna od niego przeszkoda trwała przez cały czas, aż do dnia złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Przypomnieć należy, że zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem nie zwalnia go z tego zwolnienie lekarskie w szczególności takie, z którego wynika, że pełnomocnik zachował sprawność ruchową (może chodzić). Z akt sprawy nie wynika również, że pełnomocnik umożliwił skarżącemu dalsze terminowe procedowanie sprawy. W gestii profesjonalnego pełnomocnika leży bowiem, na co zwrócił uwagę również Sąd pierwszej instancji, niezwłoczne poinformowanie mocodawcy o niemożności podjęcia stosownych działań, tak aby mógł on samodzielnie lub przez innego pełnomocnika dokonać tych czynności. W konsekwencji uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.